The New Yorker

The New Yorker — 1925 жылдан бері карикатуралар, ұзақ репортаждар, әңгімелер мен өлеңдер жариялап келе жатқан американдық апталық журнал. Ол Condé Nast баспа үйіне тиесілі, 1998 жылдан бері бас редакторы — Дэвид Ремник. 2026 жылдың қазанында The New Yorker тағы жаңалыққа ілікті, бірақ өз мақаласы үшін емес. Nieman Lab басылымы ChatGPT «New Yorker стилінде» карикатура салып, оларға журналдың нақты суретшілерінің қолын қоятынын анықтады.

Бастауы: «Дьюбюктегі кемпірге арналмаған» журнал

Алғашқы нөмір 1925 жылғы 21 ақпанда шықты. Журналды Гарольд Росс пен оның әйелі, The New York Times тілшісі Джейн Грант ойлап тапты. Қаржыны кәсіпкер Раул Флейшман берді. Үшеуі F-R Publishing компаниясын құрып, Манхэттендегі Батыс 45-көшеден кеңсе жалдады.

Росс аудиториясын бірден белгілеп қойды. 1925 жылғы проспектіде ол журнал «Дьюбюктегі кемпір үшін шығарылмайды» деп жазды. Басқаша айтқанда, The New Yorker Нью-Йоркке, оның театрлары мен клубтарына, қала әңгімесіне қызығатын оқырманға арналды.

Алғашқы мұқабадан оқырманға көбелекке қарап тұрған монокльді сері қарайды. Оны суретші Реа Ирвин салды, ал Юстас Тилли деген атты кейіпкерге жазушы Кори Форд берді. Содан бері Тилли — журналдың бейресми символы. Ирвиннің мұқабасы дәстүр бойынша журналдың туған күні — 21 ақпанға ең жақын нөмірде қайталанады.

Росс және фактчекинг (1925–1951)

Алғашқы жылдардағы бір қате журналдың болашағын айқындады. 1927 жылы ақын Эдна Сент-Винсент Миллей туралы очеркте фактілік қателер табылды, ал оның анасы сотқа беремін деп қорқытты. Осыдан кейін Росс фактілерді тексеру жүйесін құрды. 1940 жылдарға қарай бұл жүйе The New Yorker беделінің бір бөлігіне айналды. Бөлім әлі күнге жұмыс істейді: 2025 жылы онда 30-ға жуық адам болды, олар бәрін, тіпті карикатураларды да тексереді.

Журналдың танымал пішіні де Росс тұсында қалыптасты: қала өмірінен қысқа көріністер беретін «The Talk of the Town» бағаны, «Goings on About Town» афишасы, «Profiles» деп аталатын үлкен портреттік очерктер. Сол кезде карикатура бет безендіру емес, толыққанды жанрға айналды. Карл Роуз бен Э. Б. Уайттың 1928 жылғы суретіне жазылған «I say it’s spinach» деген сөз ағылшынның ауызекі тіліне енді. Питер Арноның 1941 жылғы құлаған ұшақ суретінен кейін тілге «back to the drawing board» — «сызба тақтаға қайта орал» деген тіркес кірді.

Шон дәуірі: кітапқа айналған репортаждар (1951–1987)

Росс 1951 жылы қайтыс болды, журналды 36 жыл бойы Уильям Шон басқарды. Росс тұсында, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай, The New Yorker бүкіл бір нөмірін бір ғана мәтінге — Джон Херсидің атом бомбасынан аман қалғандар туралы «Хиросима» очеркіне арнаған еді. Шон кезінде журналда Ханна Арендттің Эйхман соты туралы репортаждары жарияланды. Кейін олар «Зұлымдықтың қарапайымдылығы» кітабына айналды. Ширли Джексонның «Лотерея» әңгімесі де осында шықты: журнал тарихында бірде-бір мәтін оқырмандардан мұнша көп хат жинаған жоқ.

Осылайша The New Yorker ұзақ мәтін бүкіл елдегі әңгімені өзгерте алатын орын ретінде танылды. Чарльз Аддамс, Джеймс Тербер, Уильям Стейг және Сол Стейнберг сияқты карикатурашылар журналды көзбен де танымал етті.

Ньюхаус және редакторлардың ауысуы (1985–1998)

1985 жылы журналды Ньюхаустар отбасына тиесілі Advance Publications сатып алды. Condé Nast те осы отбасыныкі. Бағасы — $200 млн, ал Wikipedia деректері бойынша ол кезде журнал жылына $6 млн-нан аз табатын. Екі жылдан кейін Шонның орнына Роберт Готлиб келді, ал 1992 жылы журналды британдық Тина Браун басқарды.

Браун тұсында The New Yorker көзге көбірек түсіп, дау да көбейді. Арт Шпигельманның 1993 жылғы Ғашықтар күніне арналған мұқабасы — сүйісіп тұрған қара нәсілді әйел мен хасид, 1991 жылғы Краун-Хайтс тәртіпсіздіктеріне ишара — Wikipedia сөзімен айтқанда, журналдың алғашқы жалпыұлттық жанжалын тудырды. Сол 1993 жылы Питер Стайнердің «Интернетте сенің ит екеніңді ешкім білмейді» деген карикатурасы шықты. Тек лицензиялардың өзінен ол авторға және журналға $100 мыңнан астам ақша әкелді.

Ремник: қағаздан жазылымға (1998–2024)

1998 жылдың шілдесінде Браунның орнына Дэвид Ремник келді. Бұған дейін ол The Washington Post-та істеді, 1988 жылдан Мәскеудегі тілші болды, ал 1994 жылы Кеңес Одағының соңғы күндері туралы «Лениннің мавзолейі» кітабы үшін Пулитцер сыйлығын алды. The New Yorker-ге Ремник 1992 жылы штаттық автор болып келген. Қазір ол журналды Шоннан кейінгі ең ұзақ басқарып отырған редактор. Карикатура бөлімін 1998–2017 жылдары Роберт Манкофф басқарды, кейін оның орнына Эмма Аллен келді — ол карикатура бөлімінің ең жас редакторы әрі бұл қызметтегі алғашқы әйел. 2005 жылдың сәуірінен бері журнал карикатураларға жазу ойлап табу байқауын өткізеді.

Бұл жылдардағы басты өзгеріс — ақша табу моделі. 2014 жылы сайт ақылы жазылымға көшті, ал жазылушылар бүкіл мұрағатқа қол жеткізді. Сол 2014 жылы журналдарды Пулитцер сыйлығына жібере бастады, содан бері The New Yorker 11 сыйлық алды. Ең танымалының бірі — Ронан Фэрроудың Харви Вайнштейн туралы тергеуі үшін берілген сыйлық. 2018 жылы редакция кәсіподақ құрды, 2021 жылы алғашқы ұжымдық шартқа қол қойды.

Журнал ірілеген сайын сын да көбейді. Барри Блиттің 2008 жылғы «Қорқыныш саясаты» мұқабасы Барак Обаманы сәлде киген күйде бейнеледі. Оқырмандар екіге бөлінді: біреулер онда сатира көрді, енді біреулер қорлау деп қабылдады.

Журналды кім оқиды

The New Yorker аудиториясы әрдайым бейіні жағынан тар, ал географиясы жағынан кең болды. Wikipedia деректері бойынша, 2009 жылы орташа оқырман 47,8 жаста еді, үй шаруашылығының жылдық табысы $91 359 болатын. Pew Research Center-дің 2012 жылғы зерттеуі журналды The Atlantic және Harper’s Magazine-мен бірге жоғары білімді оқырмандарының үлесі бойынша ірі американдық БАҚ арасында бірінші орынға қойды. Pew-дің 2014 жылғы сауалнамасы бойынша оқырмандардың 77%-ы солшыл-орталық көзқарасты ұстанады.

Цифрлық нұсқа уақыт өте келе өз өнімдерін жасады. 2018 жылдың сәуірінде журнал жұмыс күндеріне арналған кроссвордтарды бастады, ал 2022 жылдың наурызынан бері оларды онлайн күн сайын жариялайды. 2025 жылы, журналдың жүз жылдығына орай, 1925 жылдан бергі бүкіл мұрағат цифрланды, жазылушылар оны толық оқи алады.

Жүз жылдық (2025)

2025 жылдың ақпанында The New Yorker 100 жылдығын атап өтті. Журнал төрт мерейтойлық нөмір шығарды, Нью-Йоркте жеті көрме ашылды. Ең бастысы — Нью-Йорк қоғамдық кітапханасындағы «A Century of The New Yorker» көрмесі бір жыл бойы жұмыс істеді. Онда мұқабалар, қолжазбалар және Трумен Капотенің «Суыққанды кісі өлтіру» кітабының машинкада басылған жобасы көрсетілді. Мерейтойға орай журналдың прозасы мен поэзиясының антологиялары шықты.

Жүз жылда журнал 5000-нан астам нөмір шығарды. CBS News пен AFP деректері бойынша, 2025 жылы оның баспа және цифрлық нұсқаларына шамамен 1,2–1,3 млн адам жазылған еді. Оның үстіне Калифорниядағы оқырмандар Нью-Йорктегіден көп. Ремник CBS-ке берген сұхбатында редакция «қысқарақ әрі жылдамырақ» жазудың жолын іздеп жатқанын айтты. Бірақ бұл үлкен мәтіндердің орнына емес, соларға қосымша.

The New Yorker және ЖИ

2024 жылдың тамызында Condé Nast OpenAI-мен көпжылдық келісім жасады. Компания ChatGPT пен SearchGPT іздеу прототипінде The New Yorker, Vogue, GQ, Vanity Fair және Bon Appétit материалдарын көрсету құқығын алды. Қаржылық шарттарын тараптар ашқан жоқ. Condé Nast басшысы Роджер Линч серіктестік технологиялық платформалар салдарынан жоғалған түсімнің орнын «толтыра бастайтынын» айтты.

Жалған қолтаңбалар оқиғасы бұл келісімнің шегін көрсетті. Nieman Lab деректері бойынша, Condé Nast OpenAI-мен шарт модельдерді карикатуралармен оқытуға рұқсат бермегенін нақтылады. Журналдың стандартты шарттары бойынша суреттерге құқық суретшілердің өзінде қалады, ал баспагер оларды ЖИ үшін лицензиялай алмайды.

Суретшілердің өздері бұл жаңалықты ауыр қабылдады. «Менің атым — менің атым. Бұл менің жеке басыма қол сұғу сияқты сезілді», — деді Брендан Лопер Nieman Lab-қа. Джо Датор жағдайды несие картасын ұрлаумен салыстырды: ол кезде ұрылар ең болмаса оның кейпіне енбеген екен. OpenAI шығармашылықтың болашағы «табиғатынан адами» деген жалпы сөзбен жауап берді. Журналистер сұрау жібергеннен кейін ChatGPT бөтен контентке ұқсастық ережелері туралы ескерте бастады, бірақ кейбір суреттерге әлі де нақты авторлардың атын қойып отырды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

• Журнал жылына 47 рет шығады: бес нөмір екі аптаны қамтиды.
• Wikipedia деректері бойынша, 2025 жылғы қазандағы таралымы — 1 319 919 дана.
• Бас редактор — Дэвид Ремник, көркемдік директор — Франсуаза Мули (1993 жылдан), карикатура редакторы — Эмма Аллен.
• Баспагері — Condé Nast, оның бас кеңсесі 2014 жылдан бері One World Trade Center-де орналасқан.
• 2026 жылғы 5 қазанда Nieman Lab тергеу жариялады: ChatGPT жасанды карикатураларға журналдың 15-тен астам суретшісінің қолын қояды. Олардың арасында Брендан Лопер, Эмили Флейк, Гарри Блисс және әлдеқашан дүниеден өткен Сол Стейнберг пен Джордж Бут бар.

Қызықты деректер

• Журнал «reëlected», «coöperate» деп екінші дауыстының үстіне диерезис қойып жазады, ал сандарды көбіне сөзбен береді.
• Тақырыптардың фирмалық қарпі Irvin деп аталады — алғашқы мұқабаның авторы Реа Ирвиннің құрметіне.
• Columbia Journalism Review 2019 жылы бірде-бір басылым қатаң фактчекингпен The New Yorker сияқты тұрақты байланыстырылмайтынын жазды.
• Жала жапқаны үшін берілген екі шулы талап — Джанет Малкольмның Фрейд туралы және Дэвид Гранның сурет сарапшысы туралы мақалалары бойынша — журналдың пайдасына шешілді.

Дереккөздер: Wikipedia — The New Yorker, CBS News — журналдың алғашқы жүз жылы, AFP / Malay Mail — мерейтой, жазылушылар және көрмелер, Time Out — Нью-Йорк қоғамдық кітапханасындағы көрме, Al Jazeera — Condé Nast пен OpenAI келісімі, Nieman Lab — карикатурашылардың жалған қолтаңбалары