Транстелеком

«Транстелеком» — Қазақстандағы ең ірі телеком-операторлардың бірі, бірақ қарапайым абонент ол туралы сирек естиді. Компания теміржолдың байланыс қызметінен өсіп шықты, ел бойынша ондаған мың шақырым оптоталшық тартты және негізінен бизнеске, мемлекеттік органдарға және магистральдың өзіне қызмет көрсетеді. Есесіне оның акциялары төңірегінде жылдар бойы үлкен ойын жүрді: «Қазақстан темір жолы» үлестерді жеке инвесторларға сатты, бақылау Нұрәлі Әлиевтен Ғалымжан Есеновке, ал 2026 жылдың жазында Тимур Турловтың құрылымдарына өтті. 2026 жылғы 1 қазаннан бастап компанияның жаңа басқарма төрағасы бар.

Шығу тегі: теміржолға арналған байланыс

«Транстелеком» 1998 жылғы 16 маусымда «Қазақстан темір жолы» РМК-ның бұйрығымен пайда болды. Ол теміржолдың Байланыс бас басқармасын қайта ұйымдастыру кезінде құрылды: алып магистральдың өз телефон және телеграф желісі болды, оны жеке компанияға бөліп шығаруды ұйғарды. 1999 жылғы 1 қыркүйекте ол ашық акционерлік қоғамға айналды, ал 2004 жылдан бері АҚ ретінде жұмыс істейді.

Логика қарапайым еді. Теміржолдың бойымен кабель тартылуы керек, демек сол трассалар арқылы бөгде клиенттерге де байланыс сатуға болады. Осылай қызметтік байланыс біртіндеп өз магистральдық арналары бар коммерциялық бизнеске айналды.

Ел бойынша желі: 2000–2010 жылдар

Компанияның басты активі — талшықты-оптикалық байланыс желілері. Компанияның өз дерегінше, 2015 жылы олардың ұзындығы 10 954 км болды, ал 2017 жылға қарай 15 000 км-ден асты. 2018 жылы Informburo 16 000 км-ден астам магистральдық арна туралы жазды, ал Finratings дерегінше, 2024 жылдың қорытындысы бойынша желі 24 мың шақырымнан асады.

Оптикадан бөлек «Транстелекомның» спутниктік байланысы бар — 2009 жылға қарай компания 128 спутниктік жүйе орнатты, ал 2014 жылы 20 теміржол объектісіне SkyEdge станцияларын қойды. 2008 жылы-ақ ол Астана — Лондон арнасын және Қытай мен Еуропа арасындағы трафик өтетін транзиттік дәліздерді іске қосты. Компания дерегінше, оның 14 өңірлік филиалы және тоғыз өз дата-орталығы бар.

Алғашқы жекешелендіру: 2015–2018

2010 жылдардың ортасында мемлекет «Транстелекомды» ҚТЖ-дан шығара бастады. 2015 жылдың мамырында теміржол акциялардың 49%-ын 8,9 млрд теңгеге сатты. 2018 жылғы 3 мамырда ол тағы «26%-дан бір акция кем» пакетті 9,45 млрд теңгеге сатып, өзіне «25% плюс бір акцияны» қалдырды.

Сол кезде компания маңдайшасын ауыстырды. 2018 жылы тауар белгісі қысқа TTC болып өзгерді. Forbes Kazakhstan дерегінше, 2017 жылы түсім 48%-ға өсіп, 71 млрд теңгеден асты, ал пайда 5,3 млрд теңге болды. «Транстелеком» ЭКСПО-2017 көрмесінің серіктесі болды.

Каспий және «Ауылдық интернет»: 2018–2021

2010 жылдардың соңында компания екі ірі жобаны қолға алды. Біріншісі — мемлекеттік-жекешелік әріптестік форматындағы «Ауылдық интернет» бағдарламасы. 2019 жылдың желтоқсанына қарай «Транстелеком» 275 ауылда 717 қолжетімділік нүктесін ашты және тек 2019 жылы 1734 км оптоталшық тартты.

Екіншісі — TransCaspian Fiber Optic. 2019 жылғы 19 қарашада «Транстелеком», KazTransCom және әзербайжандық AzerTelecom Каспий теңізінің түбімен ұзындығы шамамен 380–400 км кабель тартатынын жариялады. Желінің сыйымдылығы кемінде 4–6 Тбит/с, инвестиция шамамен $60 млн деп бағаланды. Мақсаты — Қытай мен Еуропа арасындағы деректер транзиті. Кейін, bes.media жазғандай, жоба мемлекеттік операторға өтті: 2026 жылы Ақтау — Сумгаит кабелін «Қазақтелеком» мен AzerTelecom тартып жатыр, теңіз кезеңі 5 тамызда аяқталды.

Нұрәлі Әлиев дәуірі: 2021–2025

2021 жылғы 20 ақпанда «75%-дан бір акция кем» пакет Нұрәлі Әлиев иелерінің бірі болған «Unit Telecom» ЖШС-ге өтті. Келесі жылдары компания бірнеше ірі мәміле жасады. 2024 жылдың наурызында «Транстелеком» жеті өңірлік дата-орталықты Тимур Турловтың Freedom Telecom компаниясына сатты — Forbes Kazakhstan дерегінше, олар активтердің 26%-ын құраған. 2025 жылы компания Railverse және TTS RailTech IT-еншілес компанияларын сатып алып, теміржолды цифрландыруға екпін беріп, басқарманы жаңартты.

2024 жылдың желтоқсанында «Unit Telecom»-ның 51%-ын Ғалымжан Есеновтің Jusan Mobile компаниясы сатып алды. 2025 жылғы 12 ақпанда Әлиев капиталдан шығатынын жариялады. «Транстелеком» АҚ-та 10 жылдан астам жұмыс істегеннен кейін акционерлер құрамынан шығу туралы шешім қабылдаймын», — деді ол. Капиталдан ол 2025 жылдың тамызында түпкілікті шықты.

Модель қалай жұмыс істейді

«Транстелеком» бөлшек саудадан емес, инфрақұрылым мен жобалардан табыс табады. Forbes Kazakhstan дерегінше, 2024 жылы байланыс қызметтері 46,3 млрд теңге, яғни түсімнің 52%-ын, ал IT-қызметтер 30,8 млрд теңге, яғни 35%-ын әкелді. Клиенттері — бизнес, мемлекет және теміржол: компания арналарды жалға береді, желілер салады, спутниктік технологиялар мен магистральға арналған цифрлық жүйелерді енгізеді.

ҚТЖ-мен байланыс — басты бәсекелік артықшылық: оптика теміржол трассаларымен өтеді, ал магистральдың өзі ірі тапсырыс беруші әрі миноритарлық акционер болып қала береді.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Компанияның қаржысы құбылмалы болды. bes.media дерегінше, 2022 жылы «Транстелеком» 11,1 млрд теңге залал көрсетті, ал 2023 жылы қайтадан 10,8 млрд теңге пайдаға шықты. Басылым бұл ретте меншікті капиталдың қысқарғанына, ал 2022 жылы мемлекет компанияны жекешелендірудің заңдылығын зерделегеніне назар аударды.

Екінші қиындық — жобалар мен активтерден айырылу. Каспий кабелі мемлекеттік операторға кетті, ал 2024 жылғы дата-орталықтарды сату компания активтерін шамамен төрттен бірге азайтты.

Үшіншісі — басшылықтың жиі ауысуы. 2020 жылдан бері компанияны Елнар Адайбеков, Д. Қожбаев, Сүйеніш Әбділдин басқарды, ал 2026 жылдың қазанынан бастап — Бектас Мұқажанов.

Ақша

Forbes Kazakhstan жеке компаниялар рейтингінің дерегінше, 2024 жылдың қорытындысы бойынша «Транстелекомның» түсімі 12,8%-ға өсіп, 88,84 млрд теңге болды, таза пайдасы — 18,35 млрд теңге. Салыстыру үшін: bes.media дерегінше, 2019 жылы түсім 82 млрд теңге, 2020 жылы 68,4 млрд теңге болған. 2024 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша компанияның активтері 156 млрд теңге, міндеттемелері 104,5 млрд теңге болды.

Кім иелік етеді және басқарады

2025 жылдың желтоқсанында тараптар бақылауды Тимур Турловтың құрылымдарына сату туралы келісті. 2026 жылғы 28 шілдеде үкімет мәмілені мақұлдады, 3 тамызда «Unit Telecom» ЖШС қайта тіркелді. Қазір «Транстелекомның» 75%-ы Future Telecom Limited-ке тиесілі, оның түпкі иесі — Тимур Турлов пен Ольга Баскакованың Turlov Private Holding компаниясы. Тағы 25% «Қазақстан темір жолында» қалады. Цифрлық даму министрлігі мәміле стратегиялық объектілерге қажетті барлық келісімдерден өткенін растады.

2026 жылғы 1 қазаннан бастап басқарма төрағасы — Бектас Мұқажанов. Ол компанияға 2026 жылдың қаңтарында қаржы директоры болып келген, ал оған дейін Fincraft Resources-ты басқарған. Толығырақ — тағайындау туралы жаңалығымызда.

Қызықты деректер

• Компания теміржолдың байланыс қызметі ретінде басталды және әлі күнге оптиканы теміржол трассаларымен тартады.
• 2018 жылы бренд үш әріпке — TTC-ге дейін қысқартылды.
• 2008 жылы-ақ «Транстелекомның» өз Астана — Лондон арнасы пайда болды.
• Компанияның байланыс орталығы 191 қысқа нөмірі арқылы тәулік бойы жұмыс істейді.

Қазір не болып жатыр (2026)

«Транстелеком» жаңа дәуірге кіріп жатыр. Турлов үшін бұл үлкен телеком-бәстің бөлігі: Freedom бұған дейін SilkNetCom мен басқа желілерді сатып алған, ал енді ел бойынша магистральдық оптикасы бар операторға ие болды. Жаңа иесі команданы өзгертіп жатыр: сәуірде басқарма жаңарды, 28 қыркүйекте ҚТЖ директорлар кеңесіндегі өкілін ауыстырды, ал 1 қазанда компанияны Мұқажанов басқарды. Басты сұрақ — «Транстелекомның» магистральдық желісі Freedom-ның қаржы экожүйесімен қалай ұштасады.

Дереккөздер: KASE — «Транстелеком» АҚ жарғысы, «Транстелеком» — компания тарихы, «Транстелеком» — жылдық есеп, компания туралы, Informburo — брендтің ауысуы, Forbes Kazakhstan — ҚТЖ үлесін 2018 жылы сату, Kapital.kz — үлестерді сату тарихы, Forbes Kazakhstan — «Ауылдық интернет», Forbes Kazakhstan — TransCaspian Fiber Optic, Kapital.kz — 2026 жылғы Транскаспий желісі, Kapital.kz — 2021 жылғы жекешелендіру, Forbes Kazakhstan — дата-орталықтарды сату, Kapital.kz — Нұрәлі Әлиевтің шығуы, Kapital.kz — мажоритарийдің ауысуы, bes.media — есептілікті талдау, Forbes Kazakhstan — жеке компаниялар рейтингіндегі «Транстелеком», Finratings — Турлов және «Транстелеком», Informburo — Турловпен мәміле, Tengrinews — Бектас Мұқажановтың тағайындалуы