Майкл Джордан

10 қазанда Jordan Brand Air Jordan 1 «Royal» моделін қайта шығарады. Қорапта 1985 жылғы жарнамалық сурет бар: жас Майкл Джордан қара-көк спорт киімімен, дәл осы кроссовкамен тұр. Содан бері қырық жылдан астам уақыт өтті, ал суреттегі жігіт әлі күнге дейін аяқ киімді кез келген қазіргі ойыншыдан жақсы сатады. Forbes бағалауынша, оның байлығы шамамен $4,7 млрд, әрі соның басым бөлігі баскетболдан кейін табылған. Мектеп құрамасына алынбаған бала қалайша алғашқы миллиардер-спортшы атанды — бұл тек соңғы секундтағы лақтырыстар туралы әңгіме емес.

Шыққан тегі: Бруклин, Уилмингтон және мектеп құрамасы

Майкл Джеффри Джордан 1963 жылғы 17 ақпанда Бруклиннің Форт-Грин ауданында дүниеге келді. Нью-Йоркті ол әрең есіне алады: 1968 жылы отбасы Солтүстік Каролинадағы Уилмингтонға көшіп кетті. Балалық шағы сонда өтті, өмірбаянындағы ең әйгілі «сәтсіздік» те сонда болды.

Джорданды «мектеп командасынан қуып жіберген» деген әңгімені әркім әртүрлі айтады. Шын мәнінде былай болған: Emsley A. Laney мектебінде оқуының екінші жылында ол негізгі құрамаға сыналып, өтпей қалды. Ол кезде бойы шамамен 180 см (5 фут 11 дюйм) еді, жаттықтырушылар оны тым аласа деп санады. Баскетболдан ешкім қуған жоқ — маусымды ол кіші топ (JV) командасында өткізіп, бір ойында 40-қа жуық ұпай жинап жүрді. Жазда Майкл он сантиметрдей өсіп, бәрі есте сақтап қалатындай қатты жаттықты. Соңғы екі маусымда орта есеппен 25 ұпайдан асырды, ал бітірер жылы бір ойында 26,8 ұпай, 11,6 доп іліп алу және 10,1 пас көрсетті. 1981 жылы McDonald’s All-American матчында 30 ұпай жинады.

Солтүстік Каролина және 1982 жылғы лақтырыс

Джордан Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетіне түсті. Бірінші курста-ақ аңыздың басталуына себеп болған оқиға орын алды: 1982 жылғы студенттер чемпионатының финалында «Джорджтаунға» қарсы дәл оның қашықтан лақтырған добы командаға чемпиондық әперді. Бірінші курс студенті, соңғы сәт, бүкіл ел қарап отыр — кейін ол бұл сюжетті талай рет қайталайды.

1984 жылы Джордан НБА драфтына шықты. «Чикаго Буллз» оны үшінші болып таңдады — Хаким Оладжьювон мен Сэм Боуиден кейін. Боуиді алған «Портлендтің» қателігі әлі талқыланады.

Nike және Air Jordan-ның тууы (1984–1985)

Сол 1984 жылы Джордан Nike компаниясымен келісімшартқа қол қойды. Forbes деректері бойынша, шарты мынадай болған: жылына $500 мың және роялти. Оны бай еткен — дәл осы екінші бөлігі. Nike оған арнап жеке желі — Air Jordan шығарды. Қара-қызыл кроссовкалар лиганың аяқ киім түсі жөніндегі ережесін бұзды, сөйтіп тыйым туралы әңгіме туды: соған сәйкес НБА ойыншыны әр матч үшін $5000 айыппұл салған, ал Nike айыппұлды төлеп, мұны жарнамаға пайдаланған. Бұл оқиғаның қаншасы шындық, қаншасы маркетинг екені әлі даулы, бірақ ол керемет жұмыс істеді.

Бүгінде Jordan Brand — Nike ішіндегі жеке империя. 2017 қаржы жылында бұл желі $3,1 млрд түсім әкелді, ал Forbes бағалауынша, Джорданның өз үлесі жылына жүздеген миллионмен есептелді.

«Чикаго Буллз»: жұлдыздан чемпионға дейін

«Чикагодағы» алғашқы жылдары Джордан ұпайды үйіп-төгіп жинады, бірақ команда чемпиондыққа жете алмады. Басты кедергі — қатал қорғанысымен танымал «Детройт Пистонс» болды. 1989 жылы ол әйгілі «The Shot» лақтырысын жасады — «Кливлендке» қарсы сирена кезінде Крейг Эйлоның қолының үстінен лақтырып, жеңіс әперді.

Серпіліс 1991 жылы болды. Одан кейін «Буллз» қатарынан үш рет чемпион атанды — 1991, 1992 және 1993 жылдары. Осылай алғашқы «трипит» пайда болды.

1993: әкесінің өлтірілуі және бейсболға кетуі

1993 жылдың жазында қайғылы оқиға болды. 23 шілдеде Джорданның әкесі Джеймсті Солтүстік Каролинадағы Ламбертон маңындағы жол бойындағы аялдамада өлтірді. Мәйіті 3 тамызда Оңтүстік Каролинадағы батпақтан табылды.

1993/94 маусымы алдында үш дүркін чемпион, әлемнің үздік ойыншысы баскетболдан кететінін жариялады. Сөйтіп бейсболға барды — әкесі оны көргісі келген спорт түріне. 1994 жылы ол «Чикаго Уайт Сокстың» фарм-клубы «Бирмингем Баронс» сапында ойнады. Көрсеткіштері қарапайым: допты ұру көрсеткіші .202, 3 хоум-ран, 51 RBI, 114 страйкаут, есесіне 30 база ұрлады. Бейсболда жұлдыз болмады, бірақ күлкіге де айналмады.

1995: «I’m back» және екінші «трипит»

1995 жылғы 18 наурызда Джорданның агенті екі сөзден тұратын пресс-релиз таратты: «I’m back». Келесі күні ол «Индианаға» қарсы алаңға шығып, 19 ұпай жинады. 45 нөмірімен — бейсболдағы нөмірімен ойнады. Плей-оффта 23-нөмірді қайтарды, бұл үшін клуб $25 мың айыппұл төледі.

Одан әрі — екінші «трипит»: 1996, 1997 және 1998 жылдардағы чемпиондық. 1997 жылғы финалда «тұмау матчы» болды — ыстығы көтеріліп, денесі сусызданған күйде «Ютаға» қарсы 38 ұпай. 2020 жылы Джордан бұл шын мәнінде тамақтан улану болғанын айтты. Ал 1998 жылғы финалдың алтыншы матчында ол 45 ұпай жинап, Карл Мэлоуннан доп тартып алып, шешуші лақтырысты жасады. Кейін дәл осы маусым «Соңғы биге» негіз болады.

«Вашингтон»: үшінші келу (2000–2003)

2000 жылы Джордан «Вашингтон Уизардстың» серіктес иесі әрі баскетбол жөніндегі президенті болды. Бірақ кабинетте отыра алмады, 2001 жылы 39-ға таяп қалғанда алаңға қайта шықты. Бірінші маусымда 22,9 ұпайдан жинады, екіншісінде 20 ұпайдан жинап, 82 матчтың бәрін ойнады. Соңғы ойынын 2003 жылғы 16 сәуірде Филадельфияда өткізді. Зал оған үш минут бойы орнынан тұрып қол шапалақтады.

Әлі күнге дейін биік тұрған сандар

• НБА-ның 6 титулы — 1991–1993 және 1996–1998.
• 6 рет финалдың MVP-і — лига рекорды. «Буллз» титул алған сайын финалдың үздігі сол болды.
• 5 рет тұрақты маусымның MVP-і.
• 10 рет үздік бомбардир атағы — бұл да рекорд.
• Мансабы бойынша тұрақты маусымда орта есеппен 30,1 ұпай, плей-оффта 33,4.
• Бойы — 198 см, салмағы — 98 кг.

Олимпиадалар және Даңқ залы

Джорданның екі олимпиадалық алтыны бар. Біріншісі — 1984 жылы Лос-Анджелесте, әлі студент кезінде. Екіншісі — 1992 жылы Барселонада, НБА ойыншылары қатысқан АҚШ-тың алғашқы олимпиадалық құрамасы Dream Team сапында. Оған қоса 1983 жылғы Панамерикалық ойындар мен 1992 жылғы Америка турнирінде жеңді. Құрама сапында бірде-бір рет жеңілген жоқ: 30 ойынның 30-ы да жеңіс.

2009 жылы Джордан Баскетбол даңқ залына енгізілді, ал 2010 жылы оған бүкіл Dream Team кірді.

Иесі: «Шарлотт» және $3 млрд-тық мәміле

Клуб иесі ретіндегі мансабын Джордан ойыншылық мансабынан да ұзақ құрды. 2006 жылы ол «Шарлотт Бобкэтстің» миноритарлық үлесін сатып алып, баскетбол істеріне жауап бере бастады. 2010 жылы Роберт Джонсоннан бақылау пакетін сатып алды — ол кезде клуб $175 млн-ға бағаланған еді. 2014 жылы үлесін 89,5%-ға жеткізді, команда «Хорнетс» атауын қайтарып алды, ал Forbes есебінше, Джордан миллиардер атанды.

Оның тұсында «Шарлотт» спорттық табысқа онша жеткен жоқ. Есесіне актив ретінде клуб өсті: 2019 жылы Джордан шамамен 20%-ын $1,5 млрд бағамен сатты, ал 2023 жылғы тамызда бақылау пакетін клубты $3 млрд-қа бағалап сатты. Бұл 2010 жылы төлеген сомасынан 17 есеге жуық көп. Миноритарлық үлесін өзінде қалдырды.

23XI Racing және NASCAR-мен сот

2020 жылғы қыркүйекте Джордан шабандоз Денни Хэмлинмен бірге NASCAR командасы 23XI Racing-ті құрды. Атауы — екі нөмірдің қосындысы: Джордандікі 23, Хэмлиндікі 11. Негізгі иесі — Джордан. 2021 жылы-ақ Бабба Уоллес Талладегада жеңіп, Кубок жарысында жеңген Уэнделл Скотттан кейінгі екінші қара нәсілді шабандоз атанды.

2024 жылы Джорданның басты бизнес-қақтығысы басталды. NASCAR командаларға жаңа чартерлер — сөреден кепілді орын мен табыстағы үлес ұсынды. 15 команданың 13-і қол қойды. 23XI мен Front Row Motorsports бас тартып, 2024 жылғы 2 қазанда монополияға қарсы талап арыз берді. Басты талап — чартерлердің уақытша емес, мерзімсіз болуы.

2025 жылғы маусымның көп бөлігін екі команда да чартерсіз өтті. Сот 2025 жылғы 1 желтоқсанда басталды, талапкерлер тарапының экономисі $300 млн-нан астам залал есептеді. 11 желтоқсанда, процестің тоғызыншы күні тараптар келісімге келді. Нәтиже — командалардың жеңісі: барлық чартерлер «мәңгі жасыл» болды, 23XI мен Front Row орындарын қайтарып, өтемақы алды, командалардың дауыс құқығы кеңейіп, халықаралық медиа құқықтардан үлес алды. Төлем сомасы жарияланбады. Джордан бәрі NASCAR «барлығына — командаларға, шабандоздарға, серіктестерге, қызметкерлерге және жанкүйерлерге тиімді болатындай» дамуы үшін басталғанын айтты.

2026 жылғы маусым оның командасы үшін дүркіреп өтті: Тайлер Реддик жылдың алғашқы үш жарысын — «Дейтона-500», Атланта және COTA жарыстарын жеңіп, Кубок тарихында мұны бірінші болып жасады.

Ақша

Джорданның парадоксы: НБА-дағы 15 маусымда ол шамамен $90 млн жалақы алды. Ең үлкені — 1997/98 маусымы үшін $33,1 млн. Қалғанының бәрі — брендтер мен бизнес.

• Nike. 2019 жылы Джордан Nike-тан $130 млн алды, 2023 жылы Forbes деректері бойынша — шамамен $260 млн. Қазір Forbes жыл сайынғы төлемдерді шамамен $300 млн деп бағалайды.
• Басқа демеушілер — Gatorade, Hanes, McDonald’s, Coca-Cola және басқалар. Мансабы бойынша барлығы — салыққа дейін шамамен $2,4 млрд.
• Клубтар мен инвестициялар — «Хорнетсті» сату, 23XI Racing, DraftKings (2020 жылдан бері кеңесші әрі инвестор).

Forbes оны 2014 жылы миллиардер деп таныды — спортшылар арасында бірінші болып. 2023 жылы ол $3 млрд байлықпен атлеттер ішінде бірінші болып Forbes 400 тізіміне енді. 2026 жылғы қазанның басында Forbes оның байлығын $4,7 млрд деп бағалайды.

«Соңғы би» (2020)

1997/98 маусымында «Буллзбен» бірге түсірілім тобы жүріп, 500 сағаттан астам материал түсірді. Джордан оны тек өз келісімімен көрсетуге рұқсат берді. Бұл 2020 жылғы сәуірде болды: ESPN режиссер Джейсон Хейрдің 10 сериялы «Соңғы би» фильмін шығарды. Сериал арнаның тарихындағы ең көп қаралған деректі фильм болып, «Эмми» алды. Джорданды алаңда көрмеген миллиондаған адам оны қатал, ашулы, жеңіске құмар адам ретінде таныды — ол шынымен сондай болған.

Қайырымдылық

Ауыр науқас балалардың арманын орындайтын Make-A-Wish қорымен Джордан 1989 жылдан бері жұмыс істейді. 2008 жылы ол қордың бас «тілек елшісі» атанды. 60 жасқа толған күні, 2023 жылғы ақпанда, ол қорға $10 млн аударды — бұл Make-A-Wish America тарихындағы ең ірі жеке жарна. «Осындай ауыр кезеңде олардың күші мен төзімділігін көру — нағыз шабыт», — деді ол сонда.

Жеке өмірі

1989 жылғы қыркүйекте Джордан Хуанита Ваноймен үйленді. Олардың үш баласы бар: Джеффри (1988), Маркус (1990) және Жасмин (1992). Ерлі-зайыптылар 2006 жылғы желтоқсанда ажырасты. 2013 жылғы 27 сәуірде ол кубалық модель Иветт Приетоға үйленді, 2014 жылғы ақпанда олардың егіз қыздары — Изабелла мен Виктория дүниеге келді. Джордан Флоридадағы Джупитерде тұрады.

Қызықты деректер

• 1995 жылғы 45 нөмірі — оның «Бирмингемдегі» бейсбол нөмірі.
• Джордан Sports Illustrated мұқабасында 50 рет шықты — бұл рекорд.
• 1996 жылы «Ғарыштық джем» фильмінде өзін өзі ойнады.
• Ең жоғары жалақысын — $33,1 млн — ол тек соңғы чемпиондық маусымында алды.
• 2014 жылы ол кроссовка арқасында емес, «Шарлоттағы» үлесін көбейту арқылы миллиардер болды.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

НБА-ның 2025/26 маусымында Джордан NBC арнасының «арнайы контрибьюторы» болды — арна лига трансляцияларын қайтарып алған еді. «MJ: Insights to Excellence» айдары шықты: алғашқы эпизоды 2025 жылғы 22 қазанда «Оклахома» — «Хьюстон» матчының үзілісінде көрсетілді. Іс жүзінде Джордан Майк Тирикоға бір үлкен сұхбат берді, оны бес қысқа бөлікке бөлді. Онда ол «жылдар бойы допты қолға алмағанын» мойындап, жұлдыздардың демалуды әдетке айналдыруын сынады: «Мен ешқашан ойын жібергім келмеген». 2026 жылғы тамызда Front Office Sports Джорданның жаңа маусымда NBC-ге қайтып оралмайтынын жазды. Арна пікір білдіруден бас тартты.

Бизнес күн тәртібі — тығыз. 2026 жылғы 29 қыркүйекте ол Лиссабондағы SBC Summit-те Sportradar және DraftKings басшыларымен бірге сөз сөйлеп, жанкүйерлердің қалай өзгергені туралы айтты: «Енді жанкүйерлердің өзі спортшы — ойын ішінде қалай бәсекелесетініне қарасаңыз». 23XI маусымды сотта жеңіп алған мерзімсіз чартерлермен өткізіп жатыр. Ал 10 қазанда сөрелерге «Royal» қайта шығады — Джордан 22 жаста, бәрі әлі алда тұрған суретпен.

Дереккөздер: Wikipedia (en) — Майкл Джорданның өмірбаяны, Википедия (ru) — Майкл Джордан, жеке өмірі, Forbes — профилі және байлығы, Forbes — Джордан Forbes 400 тізімінде, «Хорнетсті» сату, Forbes — Джордан миллиардер атанды (2014), Forbes — байлығы $1,65 млрд (2018), Forbes — Джордан қалай ең бай спортшы атанды (2020), NBC News — NASCAR-мен бітімгершілік келісім, Wikipedia — 23XI Racing NASCAR-ға қарсы, Wikipedia — 23XI Racing, NBA.com — Джорданның NBC-дегі дебюті, Front Office Sports — Джордан NBC-ге оралмайды, CBS Sports — Make-A-Wish қорына $10 млн, Wikipedia — «Соңғы би», SBC Americas — Джордан SBC Summit 2026-да, The Portugal News — Джордан Лиссабонда