Ли Якокка

Аллентаундағы итальяндық иммигранттардың ұлы Ford үшін «Мустангты» ойлап тауып, компания президенті дәрежесіне дейін көтерілді, бірақ Ford миллиардтар тапқан жылы Генри Форд II оны жұмыстан шығарды. Бірнеше айдан кейін Ли Якокка өліп бара жатқан Chrysler-ді басқарды. Конгресстен несиеге кепілдік алды, өз жалақысын бір долларға дейін қысқартып, компанияны құрдымнан алып шықты. Ол Америкадағы алғашқы жұлдыз топ-менеджерлердің бірі болды: өз көліктерінің жарнамасында өзі түсіп, 1980 жылдардың ортасындағы басты бестселлерді жазды. 2026 жылы оның есімі жаңалықтарға қайта шықты: кезінде Моденада алған Ferrari F40 көлігі аукционда рекордтық $8,365 млн-ға сатылды.

Шыққан тегі және отбасы

Лидо Энтони Якокка 1924 жылғы 15 қазанда Пенсильвания штатындағы Аллентаунда туды. Ата-анасы Никола Якокка мен Антониетта Перротта АҚШ-қа Италияның Сан-Марко-деи-Кавоти қалашығынан келген. Кейін ол Лидо деген атын қысқа Ли деп өзгертті. Өмірбаяндық кітабында мұны оңай түсіндірді: «Ол кімге керек?»

Білімі

Якокка Лихай университетін «өнеркәсіптік инженерия» мамандығы бойынша бітірді, ал 1946 жылы Принстонда машина жасау бойынша магистр дәрежесін алды.

Ford: сатушыдан президентке дейін (1946–1970)

1946 жылғы тамызда Якокка Ford-қа инженер болып келді, бірақ сызудан гөрі сату қызықтырақ екенін тез түсінді. Алғашқы үлкен табысы — «56-шы жылға 56» науқаны: 1956 жылғы жаңа Ford-ты 20% алғашқы жарнамен алып, үш жыл бойы айына $56 төлеуге болатын.

1960 жылғы 10 қарашада оны Ford бөлімшесінің вице-президенті әрі бас менеджері етіп тағайындады. Оның басты жобасы Ford Mustang болды: 1964 жылғы сәуірде Якокка көлігімен бірге Time мен Newsweek мұқабаларына шықты. 2013 жылға қарай шамамен тоғыз миллион «Мустанг» сатылды. Ол Continental Mark III пен Mercury Cougar жобаларына да қатысты.

1970 жылғы 10 желтоқсанда Якокка Ford Motor Company президенті болды — иммигранттардың ұлы Генри Форд компаниясындағы екінші лауазымға жетті. «Мен өмірді иммигранттардың ұлы ретінде бастап, Ford Motor Company президентіне дейін көтерілдім», — деп жазды ол кейін.

Pinto және жұмыстан шығару (1971–1978)

Якокка кезінде Ford шағын Pinto көлігін шығарды. 1978 жылы отын багына қорғаныс орнату үшін 1971–1976 жылдардағы Pinto-лар кері шақырылды. «Бәрін бірдей ұта бермейсің», — деді кейін Якокка.

Ол кезде Генри Форд II-мен қарым-қатынасы әбден бұзылған еді. 1978 жылғы 13 шілдеде Форд оны жұмыстан шығарды, ал компания қатарынан екі жыл рекордтық пайда — жыл сайын $1,8 млрд тапқан болатын. Фордтың түсіндірмесі тарихта қалды: «Кейде біреу жай ұнамайды ғой».

Chrysler-ді құтқару (1978–1983)

1978 жылғы 2 қарашада Якокка Chrysler президенті, ал 1979 жылғы 20 қыркүйекте Джон Риккардоның орнына директорлар кеңесінің төрағасы әрі CEO болды. Компания банкроттықтың алдында тұрды. Якокка Конгресске барып, АҚШ Қаржы министрлігі Chrysler-дің $1,5 млрд-қа дейінгі банк несиелеріне кепілдік беруіне қол жеткізді. Өз жалақысын жылына $1-ға дейін қысқартты.

Компанияны қарапайым әрі арзан көліктер құтқаруы керек еді. 1981 жылы K-car — Dodge Aries пен Plymouth Reliant шықты. 1983 жылдың соңында Chrysler Dodge Caravan мен Plymouth Voyager минивэндерін көрсетті. Олар отбасылық көліктердің жаңа класын жасады, Chrysler бұл класта 25 жыл бойы сатылым көшбасшысы болды. Компания несиелерді мерзімінен жеті жыл бұрын қайтарды.

Якокка өз көліктерін теледидар арқылы өзі сатты. Жарнамадағы сөзі қанатты сөзге айналды: «Бұдан жақсы көлік тапсаңыз — сатып алыңыз». Автоқұрылысшылардың UAW кәсіподағының басшысы Дуглас Фрейзер оны «сала тарихындағы ең ұлы коммуникатор» деп атады.

Америка жұлдызы (1984–1992)

1984 жылы Уильям Новакпен бірге жазған «Якокка» атты өмірбаяндық кітабы шықты. 1984 және 1985 жылдары бұл АҚШ-тағы қатты мұқабалы ең көп сатылған көркем емес кітап болды. Одан түскен ақшаны Якокка 1-типті диабетті зерттеуге бағыттады.

1982 жылғы мамырда-ақ Рональд Рейган оған Бостандық мүсіні мен Эллис аралын қалпына келтіру қорын басқаруды тапсырды. $150 млн жинау жоспарланған, $350 млн-нан астам жиналды. Якокка өмірінің соңына дейін қор кеңесінде болды.

1987 жылы Chrysler AMC компаниясын, онымен бірге Jeep маркасын сатып алды. Сол жылы Chrysler бақылауына Ferrari-дің басты бәсекелесі Lamborghini өтті. Сондықтан Якокканың F40 тарихында ирония бар: көлікті Сант-Агатадағы бәсекелесі тиесілі компанияның басшысы алды.

Мансабының соңы біркелкі болмады. 1991 жылы Chrysler $800 млн шығынға батты, ал 1992 жылы $732 млн пайда тапты. 1992 жылдың соңында Якокка барлық лауазымынан кетті. Al Jazeera есебінше, дилерлер мен жеткізушілерді қосқанда ол 500 мыңнан астам жұмыс орнын сақтап қалды.

Chrysler-ден кейін

1995 жылы Якокка миллиардер Кирк Керкорянға Chrysler-ді басып алуға көмектеспек болды. Мәміле сәтсіз аяқталды, Якокка бұрынғы компаниясымен сотқа түсіп, 1996 жылы онымен бітімгершілік келісімін жасады. 1997 жылы ол электр велосипедтер шығаратын компания құрды — ол E-Bike SX моделін шығарды, сонымен қатар Olivio зәйтүн майы брендін іске қосты.

Жеке өмірі

1956 жылғы 29 қыркүйекте Якокка Мэри Макклириге үйленді. Олардың екі қызы дүниеге келді. Мэри 1-типті диабетпен ауырып, 1983 жылғы 15 мамырда содан қайтыс болды. Осыдан кейін Якокка бұл ауруды зерттеуді қаржыландыратын қор құрды. Пегги Джонсонмен 1986 жылғы 17 сәуірде қиылған екінші некесі бір жылдан кейін жойылды. 1991 жылы ол Даррьен Эрлге үйленіп, 1994 жылы ажырасты.

Ferrari F40 және 2026 жылғы рекорд

1990 жылғы желтоқсанда Маранеллода 1991 модельдік жылғы F40 құрастырылды — американ нарығына арналған 213 көліктің 94-сі. Оны Якоккаға Моденада табыстады. Көлік бүкіл өмірінде небәрі 320 миль, шамамен 515 км жүрді. 2026 жылғы 15 тамызда RM Sotheby’s оны Монтерейде $8 365 000-ға сатты — бұл қарапайым, жарыс емес F40 үшін рекорд. Сөйтіп Энцо Феррари мақұлдаған соңғы модельдің ең қымбаты бәсекелестер лагеріндегі адамның көлігі болып шықты.

Қазасы

Ли Якокка 2019 жылғы 2 шілдеде Лос-Анджелестің Бел-Эйр ауданындағы үйінде, 94 жасында, Паркинсон ауруының асқынуынан қайтыс болды. Артында екі қызы мен сегіз немересі қалды.

Дереккөздер: Wikipedia — Lee Iacocca, CNN — Ли Якокка туралы некролог, Al Jazeera — Ли Якокканың мансабы, Classic.com — Монтерей аукционындағы Якокканың F40 көлігі