Энцо Феррари

Жас кезінде ол опера тенорі, спорт журналисі не жарысшы болуды армандаған. Жарысшы болды, кейін рульге бір рет те отырмаған адамның өзі білетін есімге айналды. Энцо Феррари жиырма жыл Alfa Romeo үшін жарысып, оның командасын басқарды. Кейін өз маркасын құрып, оны «Формула-1»-дің ең көп титул жеңген командасына айналдырды. Ол жалғыз заңды ұлынан айырылды, көрермендердің қазасы үшін сотқа тартылды, Ford оның компаниясын сатып алмақ болды. Өзі мақұлдаған соңғы көлік — Ferrari F40. Бүгін мұндай көліктер аукциондарда миллиондаған долларға сатылады.

Шыққан тегі және отбасы

Энцо Ансельмо Джузеппе Мария Феррари 1898 жылғы 18 ақпанда Моденада туды. Туу туралы куәлікте 20 ақпан жазылған: қалың қар жауғандықтан, баланы екі күн кешігіп тіркеген. Әкесі Альфредо Феррари үйінің жанында металл шеберханасын ұстады — қазір сол жерде Энцо Феррари мұражайы тұр. Анасының аты — Адальджиза Бизбини, ағасының аты да Альфредо болатын.

Энцо көп оқымады, әкесінің шеберханасында жүргенді жақсы көрді. 1908 жылы әкесі ұлдарын Болоньядағы жарысқа апарды, онда Феличе Наццаро жеңді. Он жасар Энцоға осы жеткілікті болды: ол жарысшы болуды ұйғарды.

1916 жылы бірнеше ай ішінде әкесі мен ағасы қайтыс болды, 18 жасар Энцо отбасының басшысы болып қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол тау артиллериясында қызмет етті, 1918 жылғы тұмау індеті кезінде қатты ауырып, әскерден босатылды.

Fiat-тың бас тартуы және алғашқы жарыстар (1918–1919)

Әскерден кейін Энцо Туринге барып, Fiat-қа жұмысқа сұранды. Оны алмады. Ол «торпедо» шанағын жасайтын шағын фирмаға сынақшы болып орналасты, ал 1919 жылы Миланға, CMN компаниясына көшті. Онда ескі жүк көліктерінің шассиін жеңіл автокөлікке айналдыратын. CMN оған сынақшы орнын да, алғашқы старттарды да берді.

Алғашқы жарысы — 1919 жылғы Парма — Поджо-ди-Бертето тау жарысы: үш литрлік көліктер класында төртінші орын. Сол жылдың қарашасында ол Targa Florio-ға шықты. Отын багы ағып, уақыт жоғалтты, бірақ бәрібір мәреге тоғызыншы болып жетті — қарсыластарының көбі жарыстан шығып қалды.

Alfa Romeo жарысшысы (1920–1931)

1920 жылы Энцо Alfa Romeo-ның жарыс бөліміне ауысты. Бұл серіктестік жиырма жылға жуық созылды: сынақшы, пилот, коммерциялық серіктес, ақырында жарыс бөлімшесінің басшысы.

Алғашқы ірі жеңісін ол 1923 жылы Равеннадағы Савио трассасында алды. Сол жарыстан кейін ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың итальяндық ұшқыш-асы Франческо Бараккының ата-анасымен танысты. Графиня Баракка оған ұлының эмблемасын — шапқан тұлпарды пайдалануды ұсынды: «Ол сізге сәттілік әкеледі». Энцо қара тұлпарды қалдырып, оған Моденаның түсі — канарейка-сары фон қосты. Бүгін әр Ferrari-де тұрған белгі осылай пайда болды.

Ең сәтті маусымы 1924 жыл болды: Равеннада, Полезинеде және Пескарадағы Coppa Acerbo-да үш жеңіс. 1923 жылы ол Туринде танысқан Лаура Гареллоға үйленді. Wikipedia дерегінше, Энцо барлығы 41 Гран-приге қатысып, 11-ін жеңді. Пилот ретіндегі соңғы жарысын ол 1931 жылғы 9 тамызда, 33 жасында өткізді, ал 1932 жылы рульден біржола кетті. Сол жылы оның Дино деп атаған ұлы Альфредо дүниеге келді.

Scuderia Ferrari (1929–1939)

1929 жылы Энцо Моденада Scuderia Ferrari-ді құрды. Әуесқой жарысшыларға арналған клуб көп ұзамай Alfa Romeo-ның жарыс бөлімшесіне айналды. 1933 жылдан «Скудерия» марканың бүкіл спорт бағдарламасын жүргізді, ал 1937 жылы атақты Alfa Romeo 158 «Альфеттаны» жасады.

Сол 1937 жылы Alfa Romeo жарыстарды өз қолына алды: «Скудерия» таратылып, Энцо жаңа Alfa Corse-тың спорт директоры болды. Біреудің ережесімен жұмыс істеу оған ұнамады, 1939 жылғы қыркүйекте ол кетті.

Auto Avio Costruzioni және Маранеллоға көшу (1939–1947)

Alfa Romeo-мен келісім бойынша Энцо төрт жыл бойы өз атымен көлік шығара алмады. 1939 жылғы 13 қыркүйекте ол Моденада Auto Avio Costruzioni компаниясын ашты. Компания басқа командаларға бөлшек жеткізді, бірақ 1940 жылғы «Милле Мильяға» екі көлік жасап үлгерді.

Соғыс кезінде, 1943 жылы, өндіріс Моденадан Маранеллоға көшті. 1944 жылғы қараша мен 1945 жылғы ақпан аралығында зауытты екі рет бомбалады, бірақ Энцо өз тегімен аталатын алғашқы көлікті жобалап жатқан еді.

Марканың тууы және алғашқы титулдар (1947–1953)

1947 жылы Маранеллода Ferrari компаниясы, онымен бірге марканың алғашқы көлігі — 125 S пайда болды. Әрі қарай бәрі жылдам жүрді. 1949 жылы Луиджи Кинетти мен Питер Митчелл-Томсон Ferrari-мен «Ле-Манның 24 сағатын» жеңді. 1950 жылы команда Монако Гран-приінде «Формула-1»-ге алғаш шықты, ал 1951 жылы Хосе Фройлан Гонсалес Сильверстоунда оған әлем чемпионатындағы алғашқы жеңісті әкелді. 1952 және 1953 жылдары Ferrari-мен Альберто Аскари әлем чемпионы атанды.

Энцо үшін жол көліктері әрдайым жарыстың ақысын төлеудің амалы болды. Бұл формула оның өзінен де ұзақ жасады: бүгін Ferrari — 16 Конструкторлар кубогы бар, «Формула-1»-дің ең көп титул жеңген командасы.

1950 жылдардағы қасірет

1956 жылы бұлшықет дистрофиясынан Дино қайтыс болды. Ол 24 жаста еді, әкесі оны мұрагер етіп дайындап жүрген. «Ол менің көліктерімнің бірі сияқты, моторлардың бірі сияқты деп сенгенмін», — деп еске алды Энцо. 1963 жылы ол Маранеллода Дино Феррари атындағы техникалық мектеп ашты.

Бір жылдан кейін 1957 жылғы «Милле Мильяда» апат болды. Гвидиццоло маңында Альфонсо де Портагоның Ferrari 335 S көлігінің дөңгелегі жарылып, көлік көпшіліктің ортасына ұшып кетті. Де Портаго, оның штурманы және тоғыз көрермен қаза тапты, оның бесеуі — балалар. Энцо мен шина өндірушісі Englebert абайсызда кісі өлтірді деп айыпталды, сот кезінде оның төлқұжатын алып қойды. Іс тек 1961 жылы жабылды.

Ford, Fiat және бақылау үшін күрес (1962–1974)

1962 жылы компаниядан негізгі инженерлер, соның ішінде Карло Кити мен Джотто Бидзаррини кетіп, ATS деген өз маркасын құрды. Ал 1963 жылы Ferrari америкалық компания бола жаздады. Энцо компанияны Ford-қа $18 млн-ға сатуды өзі ұсынды, бірақ соңғы сәтте бас тартты: Ford оған жарыс бөлімін толық басқаруды қалдырғысы келмеді. Ренжіген Ford өзінің жарыс жобасын — GT40-ты бастады.

Серіктесті Энцо 1969 жылы тапты: Fiat компанияның 50%-ын сатып алды, бірақ жарыстар толығымен оның қолында қалды. 1971 жылы ол жол көліктерін шығаруды басқарудан кетті, ал 1974 жылы жарыс командасының басына жас Лука ди Монтедземолоны қойды.

Жеке өмірі

Энцо әйелі Лаура Гарелломен 1923 жылдан оның 1978 жылғы қазасына дейін бірге тұрды. Олардың жалғыз ұлы Дино 1956 жылы қайтыс болды. Сонымен қатар Энцоның Лина Лардимен ұзақ жылғы қарым-қатынасы болды. 1940 жылдардың ортасында олардың ұлы Пьеро туды (Wikipedia 1945 жылды, Motor Web Museum мұражайы 1944 жылды көрсетеді). Энцо оны тек Лаура қайтыс болғаннан кейін ресми түрде мойындай алды, сонда ұлы Ларди Феррари тегін алды. Бүгін Пьеро Ларди Феррари — компания төрағасының орынбасары, акцияларының шамамен 10%-ының иесі.

Марапаттар

• Спорттағы еңбегі үшін кавалер (1924–1925) және коммендаторе (1927) атағы; Il Commendatore деген лақап аты осыдан.
• Италия Республикасының Еңбек кавалері (1952).
• Болон университетінің инженер-механик құрметті дәрежесі (1960) — ол мұны барлық атағынан жоғары бағалады.
• БҰҰ-ның әлеуметтік ғылымдар бойынша Хаммаршёльд сыйлығы (1962) және Колумб сыйлығы (1965).
• Үлкен крест кавалері (1979).
• Модена және Реджо-Эмилия университетінің физика бойынша құрметті дәрежесі (1988).
• Қайтыс болғаннан кейін — Халықаралық автоспорт даңқ залы (1994) және Автомобиль даңқ залы (2000).

«Марапатым көп болғаны сонша, нағыз адам екеніме күмәнданатынмын», — деп әзілдейтін ол.

Соңғы жылдары және F40 (1987–1988)

1986 жылы FIA ралли жарыстарындағы B тобын жапты, Ferrari-дің оған арналған әзірлемелері іссіз қалды. 88 жастағы Энцо инженерлерге марканың 40 жылдығына жол көлігін жасауға он бір ай берді. 1987 жылғы 21 шілдеде Маранеллода F40 көрсетілді: қос турбиналы V8, кевлар мен көміртектен жасалған шанақ, ешқандай электрондық көмекші жоқ. Бұл — ол өзі мақұлдаған соңғы модель.

Энцо Феррари 1988 жылғы 14 тамызда Маранеллода, 90 жасында, лейкемиядан қайтыс болды. Оның тілегі бойынша қазасы туралы тек жерлегеннен кейін хабарланды. Сол кезде Fiat-тың компаниядағы үлесі 90%-ға жеткен еді.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Ол жарыс үшін құрған марка бүгін жылына 13 мыңнан астам көлік сатады, ал F40 нарықтағы ең қалаулы Ferrari-дің біріне айналды: 2026 жылғы тамызда Chrysler басшысы Ли Якоккаға тиесілі болған көлік аукционда $8,365 млн-ға сатылды. 2023 жылы Энцоның өз тарихын Майкл Манн экранға шығарды: «Феррари» фильмінде оны Адам Драйвер ойнады. «Менің қорқынышты қуаныштарым» атты өмірбаяндық кітабын Энцо 1964 жылы-ақ шығарған.

Дереккөздер: Wikipedia — Enzo Ferrari, Motor Valley — Энцо Феррари тарихы, Motor Web Museum — Энцо Феррари өмірбаяны, Ferrari Magazine — F40 тарихы