Эберечи Эзе

Эберечи Эзе академиялардан «саған ынта жетпейді» деген сөзді талай естіді. 13 жасында оны «Арсенал» шығарып жіберді, кейін «Фулхэм», «Рединг» және «Миллуолл» да бас тартты. 2025 жылы сол «Арсенал» Sky Sports дерегінше оған £67,5 млн-ға дейін төлеп, 10-нөмірлі жейдені берді. Алғашқы маусым шулы өтті: «Тоттенхэмге» қарсы хет-трик, Англия чемпионы атағы және Чемпиондар лигасы финалындағы өткізіп алған пенальти. Екінші маусым ауыр басталды. Эзе алғашқы голын тек қазан айында, «Лилльмен» ойында (3:0) соқты.

Шығу тегі және отбасы

Эберечи Олучи Эзе 1998 жылы 29 маусымда Лондонның оңтүстік-шығысындағы Гринвичте туды. Ата-анасы — Нигериядағы Имо штатының Мбайсе өңірінен шыққан игбо халқының өкілдері. Өзі «онша жақсы емес ауданда өстім» дейді. Бос уақытын көшедегі торлы алаңдарда өткізді. Достары мен бапкерлері оны қысқаша Эбере деп атайды.

Нигериялық тегі кейін оған таңдау берді. Нигерия құрамасы оны 2019 жылы шақырды, ол тіпті сол командамен жаттығып та көрді. 2020 жылы Эзе кім үшін ойнайтынын әлі шешпегенін айтты.

Балалық шақ және академиялар: бас тартулар тізбегі

Алты жасында жергілікті командаға барды, ал тоғыз жасында оны «Арсенал» скауттары байқады. «Зеңбірекшілер» академиясында шамамен төрт жыл жүріп, 13 жасында кетуге мәжбүр болды. Өзінің айтуынша, содан кейін бір апта бойы бөлмесінде жылаған. Анасы «бәрі жақсы болады» деп жұбатқан.

Одан кейін «Фулхэм» болды. Сол үшін Эзе «Саутендтің» ұсынысынан бас тартты. Екі жарым жылдан соң ол жерден де кетті. Кейін «Рединг» келісімшарт ұсынбады. Одан соң «Миллуолл» академиясында екі жыл оқыды. 2016 жылғы сәуірде клуб кәсіби келісімшарт болмайтынын жариялады. «Сандерленд» пен «Бристоль Ситиде» де сынақтан өтті, бірақ нәтиже болмады. Әр жолы себеп біреу еді: ынтасы көрінбейді. «Менің бұны қаншалықты қалайтынымды білсеңдер ғой», — деп еске алады Эзе сол кездегі ойларын.

2016 жылы жазда ол колледжге түсіп, супермаркетте қосымша жұмыс істемек болды. Дәл сол кезде оны «КПР» сынаққа шақырды. Техникалық директор Крис Рэмси басқалар байқамаған нәрсені көрді.

«КПР» және «Уикомдағы» жалға беру (2016–2020)

Эзе «КПР-мен» келісімшартқа 2016 жылғы 3 тамызда қол қойды. Алдымен 23 жасқа дейінгілер командасында ойнады, онымен Пол Холл, Эндрю Импи және Рэмси жұмыс істеді. Негізгі құрамдағы дебюті қысқа болды. 2017 жылы 7 қаңтарда Англия кубогында «Блэкбернге» қарсы 18 минут ойнап, жарақат алды.

Нағыз ересек футбол мектебін 2-лигадағы «Уиком» берді. 2017 жылғы тамыздың соңынан 2018 жылғы қаңтарға дейін ол 20 матч ойнап, бес гол соқты. Команда соңында 1-лигаға көтерілді. Оралған соң Эзе «КПР» құрамында орнықты. 2019/20 маусымы серпіліс болды: 48 матчта 14 гол, жанкүйерлер нұсқасы бойынша үздік ойыншы атағы, PFA-ның Чемпионшип символдық құрамы. «КПР» сапында барлығы 112 матч, 20 гол.

«Кристал Пэлас» (2020–2025)

2020 жылғы 28 тамызда Эзе «Кристал Пэласқа» бес жылдық келісімшартпен ауысты. Сомасы әртүрлі айтылады: шамамен £17 млн, бонустармен £19,5 млн-ға дейін (BBC-ге сілтеме жасаған Wikipedia дерегі). Бұған дейін «КПР» £12 млн-дық ұсынысты қабылдамаған.

Премьер-лигадағы алғашқы голын ол 2020 жылғы 7 қарашада «Лидске» айып добынан соқты. 2021 жылғы мамырда жаттығуда ахиллесін жыртып, бірнеше айға сырт қалды. Жарақаттан кейін күшейіп оралды. 2022/23 маусымында АПЛ-да 10 гол, 2023/24-те 31 матчта 11 гол, 2024/25-те 43 матчта 14 гол соқты. 2023 жылғы қарашада клуб онымен келісімшартты 2027 жылға дейін ұзартты.

«Пэластағы» басты күн — 2025 жылғы 17 мамыр. «Уэмблидегі» Англия кубогының финалында Эзе 16-минутта Даниэль Муньостың пасын бірден қақпаға жіберді. «Пэлас» «Манчестер Ситиді» 1:0 есебімен жеңіп, тарихындағы алғашқы ірі жүлдені алды. «Астон Виллаға» қарсы жартылай финалда (3:0) да есепті ол ашқан.

2025 жылғы 10 тамызда «Пэлас» Суперкубокты да алды. 2:2-ден кейін пенальти сериясында «Ливерпуль» жеңілді. Эзе бүкіл матчты ойнады, бірақ сериядағы соққысы гол болмады.

«Арсенал» (2025 жылдан): өзін шығарып жіберген клубқа оралу

2025 жылы жазда Эзеге «Тоттенхэм» нақты қызықты. «Арсенал» мәмілені соңғы сәтте өзіне аударды. Sky Sports сілтеме жасаған The Athletic дерегінше, Микель Артета ойыншыға өзі қоңырау шалған. Ауысу 2025 жылғы 23 тамызда рәсімделді. Sky Sports мәліметінше, «Арсенал» кепілді £60 млн және бонус ретінде £7,5 млн-ға дейін төледі. Келісімшарт төрт жылға жасалды, тағы бір жылға ұзарту мүмкіндігі бар. Эзе 10-нөмірді алды. Бұл нөмірмен бұрын Деннис Бергкамп, Месут Озил және Робин ван Перси ойнаған. «Таланты даусыз. Ол ғажайып сәттер жасай алады», — деді Артета.

Дебюті сәтсіз болды. 31 тамызда «Арсенал» «Ливерпульге» 0:1 есебімен жеңілді, Эзе алмастырушы болып шықты. Алғашқы голын Лига кубогында «Порт Вейлге» соқты. АПЛ-дағы алғашқы голы бұрынғы клубы «Пэласқа» 26 қазанда түсті (1:0).

Одан кейін кезек оны сатып ала жаздаған «Тоттенхэмге» келді. 2025 жылғы 23 қарашада Эзе дербиде үш гол соқты (4:1): 41-минутта, үзілістен кейін 35 секундта және 76-минутта. Солтүстік Лондон дербиінде одан бұрын хет-трикті Тед Дрейк, Терри Дайсон және Алан Сандерленд жасаған, соңғысы — 1978 жылы. Ойыннан кейін Эзе дәл хет-трик үшін дұға еткенін айтты. 2026 жылғы 22 ақпанда ол «Тоттенхэмге» тағы екі гол соқты. Бұл жолы қонақта, тағы да 4:1. Сол ойынға дейін «Арсенал» қатарынан екі рет тең ойнаған еді, ал бұл жеңіс бес ұпайлық алшақтықты қайтарды.

17 наурызда Эзе Чемпиондар лигасындағы алғашқы голын «Байерге» соқты (2:0). 19 мамырда «Арсенал» 2004 жылдан бері алғаш рет Англия чемпионы атанды. 30 мамырда Будапешттегі Чемпиондар лигасы финалы басқаша аяқталды. Қосымша уақыттан кейін 1:1, пенальти сериясында ПСЖ 4:3 есебімен жеңді. Эзе соққысын қақпадан тыс жіберді.

Құрама

Эзе Англия үшін жастар деңгейінен ойнады. U20 құрамасындағы дебюті — 2018 жылғы 11 қазанда Италияға қарсы. 2019 жылы Тулон турниріне қатысты, кейін U21 құрамасында ойнап, 2021 жылғы жастар Еуро чемпионатының топтық кезеңіне шықты. 2023 жылғы 16 маусымда Мальтамен ойында (4:0) алмастырушы болып шықты. Осылайша Нигерия құрамасына жол жабылды.

Еуро-2024-те ол үш матч ойнады: Даниямен, Словакиямен және Швейцариямен. Англия финалға жетті, бірақ финалда Эзе алаңға шықпады. Құрамадағы алғашқы голын 2025 жылғы 24 наурызда «Уэмблиде» Латвияға соқты (3:0). Кейін Латвияға тағы бір рет және Сербияға гол соқты. FA дерегінше, оның есебінде 24 матч, 3 гол бар.

Томас Тухель Эзені 2026 жылғы әлем чемпионатына алды. Турнир ол үшін көбіне орындықта өтті. Топтағы екі матчтан кейін оның есебінде небәрі 16 минут болды. «Дайын болу, төзімді болу, уақыт келетініне сену», — деді ол сонда. Англия жартылай финалға жетіп, үшінші орын үшін матчта Францияны 6:4 есебімен ұтты. Бұл — құраманың 1966 жылдан бергі әлем чемпионаттарындағы ең үздік нәтижесі.

Жеке өмірі

Эзе — христиан, сенімі туралы ашық айтады. Комиктер Эго Нводим мен Эндрю Менса — оның немере туыстары. Тағы бір әуесі — шахмат. Оған бауыры баулыған, ал «Пэластағы» серіктесі Майкл Олисе үйреткен. 2025 жылғы 3 мамырда Эзе PogChamps 6 онлайн-турнирін ұтып, $20 000 жүлде алды.

Марапаттары мен жүлделері

• Англия чемпионы: 2025/26 («Арсенал»)
• Чемпиондар лигасының финалисі: 2025/26 («Арсенал»)
• Англия кубогының иегері: 2024/25 («Кристал Пэлас»)
• Англия Суперкубогының иегері: 2025 («Кристал Пэлас»)
• Әлем чемпионатының қола жүлдегері: 2026 (Англия)
• Еуропа чемпионатының финалисі: 2024 (Англия)
• Жанкүйерлер нұсқасы бойынша «КПР»-дің үздік ойыншысы: 2019/20
• PFA-ның Чемпионшип символдық құрамы: 2019/20

Қазір (2026 жылғы қазан)

Қыркүйектің ортасына қарай Эзе жаңа маусымда алты матч ойнап, бірде-бір гол соқпаған еді. «Арсеналдың» шабуылында орын үшін Букайо Сака, Нони Мадуэке және басқалар таласады. «Лилльге» 67-минутта соққан голы — Саканың сәл бағыты өзгерген пасынан кейін — оның маусымдағы алғашқы голы болды. «Арсенал» 3:0 есебімен жеңіп, Чемпиондар лигасының жалпы кезеңіндегі жеңістер сериясын 14-ке жеткізді. Алда 25 күнде сегіз матч бар. Эзенің негізгі құрамда орны барын дәлелдеуге мүмкіндігі болады.

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны мен статистикасы, Premier League — академиялардағы бас тартулар, Sky Sports — «Арсеналға» ауысуы, Al Jazeera — дербидегі хет-трик, AP — екінші дербидегі екі гол, ABC News (AP) — «Арсеналдың» чемпиондығы, TSN — Чемпиондар лигасының финалы, England Football — құрамадағы профилі, England Football — ӘЧ-2026-дағы үшінші орын, P.M. News — Эзе әлем чемпионатындағы рөлі туралы, Sky Sports — «Лилльмен» матч