World Tennis

World Tennis — 1913 жылдан бері теннисті басқаратын халықаралық федерация. Ол ойын ережесін жазады, құрамалардың командалық турнирлерін — Дэвис кубогы мен Билли Джин Кинг кубогын өткізеді, сондай-ақ жасөспірімдер, ардагерлер және арбадағы теннисшілер жарыстарына жауап береді. Жүз жылдан астам уақыт ұйым ITF, International Tennis Federation деп аталды, атын тек 2026 жылғы маусымда ауыстырды. Сол жылдың қазанында оның бас ассамблеясы Орталық Азияда алғаш рет, Алматыда өтті және Ресей мен Беларусь құрамаларын командалық турнирлерден тыс қалдырды.

Париж, 1913: он екі федерация және «Титаниктен» оралмаған бастамашы

Федерация 1913 жылғы 1 наурызда Парижде, француз спорт одағы USFSA-ның штаб-пәтерінде құрылды. Құрылтай жиынына он екі ұлттық қауымдастықтың өкілдері келді. Ағылшын Википедиясы негізін қалаушы елдер ретінде он беске дейінгі тізімді келтіреді — Ұлыбритания мен Франциядан бастап Австралазия мен Оңтүстік Африкаға дейін. Ұйым International Lawn Tennis Federation, ILTF — шөптегі теннис федерациясы деп аталды.

Халықаралық одақ идеясын әдетте Швейцарияда тұрған америкалық Дуэйн Уильямсқа телиді. Оның неге айналғанын ол көре алмады: 1912 жылы Уильямс «Титаник» апатында қаза тапты.

Алғашқы жылдардың басты түйіні — Америка болды. Америка қауымдастығы USLTA федерацияға тек 1923 жылы кірді және өз шартын өткізді: мысалы, ILTF «әлем чемпионаты» деген дабыралы атауы бар турнирлерден бас тартты. 1924 жылы федерация әлемдегі теннистің жоғарғы органы ретінде ресми танылды.

Лондон және ойын ережесі (1939–1977)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде федерацияның қаражаты Лондонға көшірілді, содан бері ол британ астанасынан жұмыс істейді. Алдымен штаб Уимблдонда болды, 1987 жылы Баронс-Кортқа көшті, ал 1998 жылдан бері Роухэмптонда, Англия банкінің спорт базасында орналасқан.

Федерацияның басты құжаты — Теннис ережесі. World Tennis оны үлкен теннис, арбадағы теннис және жағажай теннисі үшін жазады әрі өзгертеді. Жарғы бойынша ереже ағылшын тілінде қалуы тиіс. 1977 жылы атаудан Lawn сөзі алынды: теннисті тек шөпте ойнамайтын болғалы қашан, ұйым жай ғана ITF атанды.

Құрамалар: Дэвис кубогы мен Билли Джин Кинг кубогы

Федерацияның ең көне турнирі өзінен де үлкен. Дэвис кубогының алғашқы матчы 1900 жылы Бостонда, Longwood Cricket Club корттарында өтті: Дуайт Дэвис бастаған АҚШ құрамасы Британ аралдары командасымен кездесті. Кубокты турнирге Дэвис сыйлады, содан бері ерлер теннисінің басты командалық жүлдесі оның атымен аталады. ITF турнирді 1979 жылдан бері ұйымдастырады. Ең көп титул АҚШ-та — 32, Австралияда — 28.

Әйелдерде мұндай тарих кейінірек басталды. Federation Cup 1963 жылы пайда болды, 1995 жылы Fed Cup болды, ал 2020 жылы Билли Джин Кинг есімін алды. Сол 2020 жылы ерлер турниріне 142 ел, әйелдер турниріне 116 ел қатысты.

Құрамалардан бөлек, федерация Олимпиада мен Паралимпиададағы тенниске жауап береді. Теннис 1896 жылғы алғашқы Ойындардың бағдарламасында болды, 1924 жылдан кейін шығып қалды және 1988 жылы медальдық спорт түрі ретінде оралды. Арбадағы теннис Паралимпиадада 1992 жылдан бері медаль сарапқа салады.

Үлкен турға апаратын баспалдақ

Федерация жұмысының басым бөлігі теледидардан көрінбейді. Бұл — турнирлер жүйесі: кез келген кәсіпқой ATP немесе WTA туына жеткенше дерлік осы жолдан өтеді:

• жасөспірімдер туры — 1977 жылдан бері, 2015 жылы онда 13–19 жастағы ойыншыларға арналған 121 елде 400 турнир болды;
• әйелдердің кәсіпқой туры — 1984 жылдан бері, 2016 жылы 65 елде 500-ден астам турнир;
• ерлердің кәсіпқой туры — федерация оны 1990 жылы қолға алды, 2016 жылы 77 елде 600-ден астам турнир;
• арбадағы теннис туры — 1980 жылдан бері, 2016 жылы 40-тан астам елде 160-тан көп турнир;
• жағажай теннисі — 2008 жылдан бері;
• 30 жастан асқан әуесқойларға арналған Masters Tour — 380-нен астам турнир.

Жеке бағыт — спорттың тазалығы. Теннистің антидопингтік бағдарламасы 1993 жылдан бері жұмыс істейді. 2008 жылы келісілген матчтармен күресетін бөлім құрылды, 2021 жылы ол тәуелсіз ITIA агенттігіне айналды, кейін допинг-бақылау да соған берілді.

2018–2023: Пикемен келісім

Федерация тарихындағы ең шулы эксперимент Дэвис кубогына байланысты. 2018 жылы ITF мүшелері турнир реформасын қолдады, «жақтап» федерациялардың 71%-ы дауыс берді. Серіктес ретінде футболшы Жерар Пикенің Kosmos компаниясы таңдалды. AFP дерегінше, келісімшарт 25 жылға жасалды және $3 млрд деп бағаланды.

2019 жылдан бері Дэвис кубогының шешуші кезеңі бір қалада, бір аптада өтеді — бұрынғы үйдегі және қонақтағы матчтар жоқ. Жаңа форматты бос трибуналар мен матчтардың түнге дейін созылуы үшін сынады, ал Рафаэль Надаль мен Новак Джокович кейбір турнирлерді өткізіп алды. Австралиялық Ллейтон Хьюитт іске қосылған кезде-ақ финалдарды бір жерде өткізуді «ақылға сыйымсыз» деп атады.

2023 жылғы қаңтарда ITF серіктестіктің бесінші жылында тоқтайтынын хабарлады. AFP-ның дереккөзі тараптардың қаржылық шарттар бойынша келісе алмағанын айтты. Федерация турнирді өзіне қайтарып алды және финалдық апта форматын сақтады. 2023–2025 жылдары Дэвис кубогын Италия қатарынан үш рет жеңді.

2022: Ресей мен Беларусь құрама турнирлерінен тыс

2022 жылғы 1 наурызда, Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін, ITF Ресей мен Беларусь федерацияларын мүшеліктен және командалық турнирлерден шеттетті. Екі елдегі барлық жарыс тоқтатылды. Ресей мен Беларусьтің жекелеген теннисшілері ATP және WTA турларында ойнай берді, бірақ өз елінің туынсыз. Содан бері шектеулер үнемі ұзартылып келеді.

Федерация қалай құрылған

World Tennis құрамында 214 ұлттық және алты аймақтық қауымдастық бар. Дауыстары тең емес: кейбір елдің бір дауысы бар, ірі теннис елдерінде — он екіге дейін. Федерация президенті 2015 жылдан бері — америкалық Дэвид Хаггерти. Оған дейін ұйымды 16 жыл итальяндық Франческо Риччи Битти басқарды, ал 1977–1991 жылдары — француз Филипп Шатрие.

Күнделікті жұмысты бас директор басқарады. 2025 жылғы тамызда ITF бұл қызметке британдық Росс Хатчинстің келетінін жариялады. Ол — Дэвис кубогында құрама үшін ойнаған, Олимпиадаға қатысқан бұрынғы теннисші, 11 жыл ATP басшылығында жұмыс істеген. Федерацияға ол 2025 жылғы қазанның соңында келіп, Келли Фэйрвезердің орнын басты.

2026: жаңа атау

2026 жылғы 25 маусымда ITF World Tennis болды. Хаггерти бұл өзгерісті былай түсіндірді: «Бүгін бізде әлемдік теннистің орталығындағы рөлімізді қайта анықтауға мүмкіндік бар». Атаумен бірге басшылық бес басымдықты жариялады: әуесқойларды көбейту, болашақ жұлдыздарға жол ашу, күшті командалық турнирлер, заманауи әрі адал спорт, серіктестерден жаңа қаржы.

Федерация мақсатын сандармен атады. 2035 жылға қарай ол теннис ойнайтындардың санын 106 миллионнан 140 миллионға жеткізгісі келеді. Хаггерти мен Хатчинс алдағы он жыл бойы жылдық табыстың кемінде 85%-ын спортты дамытуға жұмсауға уәде берді.

World Tennis және Қазақстан

Қазақстан құрамасы Дэвис кубогында 1995 жылдан бері ойнайды. Ол алты рет ширек финалға жетті — 2011, 2013, 2014, 2015, 2018 және 2021 жылдары.

Басты байланыс — Булат Өтемұратов. Қазақстан теннис федерациясының президенті 2015 жылы ITF директорлар кеңесіне кірді, ал 2019 жылдан бері ұйымның вице-президенті. 2023 жылы ол 2027 жылға дейінгі мерзімге қайта сайланды.

2026 жылғы қазанда Қазақстан World Tennis-тің жыл сайынғы бас ассамблеясын қабылдады — Орталық Азияда алғаш рет. Директорлар кеңесі Алматыда 10–11 қазанда отырды, дауыс беру 13 қазанда өтті. Жиынға 137 елден 262-ден астам делегат күтілді.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Алматы ассамблеясының басты мәселесі — Ресей мен Беларусьті командалық турнирлерге қайтару-қайтармау. Мамырда ХОК беларусь спортшыларына шектеу қоюды ұсынуды тоқтатты, ал федерация беларустардың мәртебесін күзде қарауға уәде берді. 13 қазанда ұсынылған қарарлардың бірде-бірі қажетті дауыс жинай алмады. Екі елдің құрамалары Дэвис кубогы мен Билли Джин Кинг кубогында бұрынғыша ойнай алмайды, ал федерацияларының мүшелігі қалпына келтірілмеді.

Федерацияның келесі ірі турнирі — Болоньядағы 2026 жылғы Дэвис кубогының финалы. Алматыда теннистік қазан ATP 250 Almaty Open турнирімен жалғасады, ол 17–25 қазанда өтеді.

Дереккөздер: Wikipedia — International Tennis Federation, Wikipedia — Davis Cup, Wikipedia — Дэвис кубогындағы Қазақстан құрамасы, ITF — World Tennis-ке көшу, ITF — Росс Хатчинстің тағайындалуы, ITF — 2023–2027 жылдарға арналған вице-президенттер, AFP / Arab News — Kosmos-пен серіктестіктің аяқталуы, Times of Central Asia — Алматыдағы ассамблея, Sports.kz — Ресей мен Беларусь туралы шешім