Мохаммед бен Сулайем

Таяу Шығыс ралли чемпионатын 14 рет жеңген адам бүгін Формула-1, WRC және бүкіл әлемдік автоспорттың ережелерін жазады. Мохаммед бен Сулайем — FIA-ны басқарған алғашқы еуропалық емес президент. Бірінші мерзімінде ол Ф-1 иелерімен, гонщиктермен және өз аппаратының жартысымен араздасты, ал 2025 жылғы желтоқсанда бірде-бір қарсылассыз қайта сайланды. 2026 жылғы қазанда оның есімі үлкен жаңалықта тағы шықты: Формула-1 Африкаға оралады.

Дубай, 1961 жыл

Мохаммед Ахмад Сұлтан бен Сулайем 1961 жылы 12 қарашада Дубайда туды. Ол кезде бұл аймақ британ протектораты астындағы Келісімді Оман мемлекеттері еді, БАӘ тек он жылдан кейін құрылды. Ол Вашингтонда оқыды: American University-ді бизнес бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді.

Ралли: 14 титул (1986–2002)

Бен Сулайем жарысқа 1980 жылдары шықты да, көп ұзамай Таяу Шығыс раллиінің басты тұлғасына айналды. Таяу Шығыс чемпионатындағы (MERC) алғашқы титулын ол 1986 жылы Toyota Celica көлігімен алды. Содан кейін 1991 жылға дейін алты маусым қатарынан жеңді. Кейін Ford-қа ауысты: 1994 жылы Ford Escort RS Cosworth көлігімен жеңді, ал 1996–2002 жылдары Ford Focus RS WRC-мен жеті рет қатарынан чемпион атанды.

• Таяу Шығыс чемпионының 14 титулы;
• MERC кезеңдерінде 60-тан астам жеңіс;
• Toyota және Ford командаларында өнер көрсетті.

2002 жылы ол мансабын аяқтады. Оның рекордтары ұзақ сақталды: оларды тек «Дакардың» бес дүркін жеңімпазы, катарлық Насер Әл-Аттия жаңартты, қазір оның 19 титулы бар. AFP агенттігі бен Сулайемді БАӘ-дегі ғасыр спортшысы деп атады.

FIA-ға жол (2005–2021)

Рульден кейін бен Сулайем спорт саясатына келді. 2005 жылы ол БАӘ-ні FIA-да таныстыратын Emirates Motorsports Organization ұйымын басқарды. Үш жылдан кейін, 2008 жылы, оны FIA-ның спорт жөніндегі вице-президенті және Дүниежүзілік автоспорт кеңесінің мүшесі етіп сайлады. Бұл қызметке араб алғаш рет келді.

Сонымен қатар ол 2009 жылы Формула-1 күнтізбесіне енген алғашқы Абу-Даби Гран-приін ұйымдастыруға көмектесті. 2013 жылы FIA-ның автоспортты дамыту жөніндегі жаңа жұмыс тобын басқарды. Топ бүкіл әлемге арналған он жылдық жоспар әзірледі. Сол кезде ол президент сайлауына түсуді ойлады, бірақ тәжірибем әлі аз деп шешті. Жан Тодт президент болып қала берді, ал бен Сулайем FIA-ның мобильділік және туризм жөніндегі вице-президенті болды. Бұл қызметте ол 2021 жылға дейін жұмыс істеді.

FIA президенті (2021)

2021 жылғы желтоқсанда Парижде өткен Бас ассамблеяда бен Сулайем «FIA мүшелер үшін» бағдарламасымен шықты. Ол әлемде автоспортпен айналысатындар санын екі есе көбейтуге және федерацияны әралуан етуге уәде берді. Ол дауыстың 61,62%-ын жинап, британдық Грэм Стокерді жеңді. Осылай FIA-ны алғаш рет Еуропадан тыс жерден шыққан адам басқарды.

Бастауы ауыр болды. 2021 жылғы маусым Абу-Дабидегі даулы финалмен аяқталды, жаңа президентке соның қорытындысын талдауға тура келді. 2022 жылғы тергеу нәтижені өзгертетін тетік таппады. Жарыс жетекшісі Майкл Масидің орнына Нильс Виттих пен Эдуардо Фрейтас келді.

Формула-1 иелерімен соғыс (2023)

2023 жылы 23 қаңтарда Bloomberg Сауд Арабиясының PIF егеменді қоры Ф-1-ді $20 млрд-тан қымбатқа сатып алуды қарастырғанын жазды. Сол күні бен Сулайем жеке аккаунтында FIA «$20 млрд деп шамадан тыс көтерілген баға жапсырмаларына» сақтықпен қарайтынын жазды. Сатып алушыларға «ақылға сүйенуге» және жай ақшамен емес, нақты жоспармен келуге кеңес берді.

Жауап келесі күні келді. Формула-1 мен Liberty Media заңгерлері FIA-ның Дүниежүзілік кеңесіне хат жазды. Онда президенттің сөздері чемпионаттың коммерциялық құқықтарына «жол берілмейтін түрде» араласады және ауыр реттеушілік салдарға әкелуі мүмкін делінді. Хаттың көшірмесін командаларға Ф-1 басшысы Стефано Доменикали таратты.

Сол қаңтарда The Times оның 2001 жылы бір сайтта жазған пікірлерін тапты: ол «өздерін ерлерден ақылды санайтын әйелдерді» ұнатпайтынын жазған екен. FIA бұл сөздер президенттің көзқарасын білдірмейді деп жауап берді.

Дау-дамай мен жұмыстан шығарулар (2024–2025)

Мерзімнің екінші жартысы әлдеқайда шулы өтті. 2024 жылғы наурызда FIA ақпарат берушілердің екі шағымын растады. Біріне сәйкес, президент 2023 жылғы жарыс алдында Лас-Вегастың көше трассасын сертификаттамауды шенеуніктерден сұраған көрінеді. Екіншісі бойынша, оның 2023 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приінің нәтижесіне араласуға тырысқан-тырыспағаны тексерілді.

Одан кейін боқтық сөз үшін гонщиктермен тартыс басталды. 2024 жылы Макс Ферстаппен Сингапур Гран-приінде боқтағаны үшін қоғамдық жұмысқа тартылды, ал Шарль Леклер €10 000 айыппұл төледі. GPDA пилоттар одағы ашық хатпен жауап берді. 2025 жылы FIA Спорт кодексіне федерацияға «моральдық зиян» келтіретін сөз бен әрекет үшін айыппұл, ұпай алу және жарыстан шеттетуді енгізді. Швеция раллиінде Адриен Фурмоға €10 000 айыппұл салынғаннан кейін ралли пилоттары WoRDA атты өз альянсын құрды.

Осы уақытта FIA-дан адамдар бірінен соң бірі кетті:

• 2024 жылғы мамыр — FIA бас директоры Натали Робин кетуге мәжбүр болды;
• 2024 жылғы қараша — клубтарға арналған $1,5 млн қор туралы сұрақ қойған аудит комитетінің екі мүшесі жұмыстан шығарылды; жарыс жетекшісі Нильс Виттих кетті; стюард Тим Майер мен Джанетт Тан жұмыстан босатылды;
• 2025 жылғы ақпан — құпияны жария етпеу туралы келісімге қол қоюдан бас тартқан Дэвид Ричардс пен Роберт Ридті Дүниежүзілік кеңес отырысына кіргізбеді;
• 2025 жылғы сәуір — Рид «басқару стандарттарының түбегейлі күйреуін» себеп етіп, отставкаға кетті.

Қарсыласы жоқ сайлау (2025)

2025 жылғы сайлау алдында әр үміткер FIA-ның алты өңірінің әрқайсысынан вице-президент атауы керек болды. Ресми тізімде Оңтүстік Америкадан тек бразилиялық Фабиана Экклстоун болды. Ол — Берни Экклстоунның әйелі және бен Сулайемнің командасында еді. Тим Майер, гонщик Лаура Вийяр және Виржини Филиппо тізімдерін жинай алмады.

Вийяр 2025 жылғы қазанда Парижде сотқа жүгінді. 3 желтоқсанда судья сайлауды шұғыл тоқтатудан бас тартып, дауды мәні бойынша қарауға жіберді. 2025 жылы 12 желтоқсанда Ташкентте өткен Бас ассамблеяда бен Сулайем қарсыласы жоқ күйде 2029 жылға дейін екінші төрт жылдық мерзімге сайланды. «Біз көп кедергіден өттік, бірақ бүгін бәріміз бірге бұрынғыдан да күштіміз», — деді ол. FIA сайлау жарғыға сай әрі ашық өтті деп есептейді.

Жеке өмірі

2023 жылы 7 наурызда оның ұлы Саиф Дубайда жол апатынан қаза тапты. Бен Сулайем коллекционер ретінде де белгілі: оның гаражында Koenigsegg Agera RS, Regera және Chimera, сондай-ақ Ferrari, Porsche, McLaren, Bugatti, Lamborghini, Rolls-Royce және басқа маркалардың көліктері бар.

Марапаттары

• Иордания королі Хусейннен (1986) және Абдалла II-ден (1999), Ливан президенті Эмиль Лахудтан (1999) және Бахрейн королі Хамадтан (2004) құрмет медальдары;
• Ливан президенті Амин Жмайельдің Президент кубогы (1987);
• Ольстер университетінің құрметті ғылым докторы (2012);
• БҰҰ-ның «Спорт» санатындағы тұрақты туризм елшісі (2024).

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

FIA 2026 жылғы маусымды Таяу Шығыстағы қақтығыс жағдайында өткізіп жатыр. Сәуірде өтуге тиіс Бахрейн Гран-приі 2–4 қазанда Малайзиядағы Сепангқа көшірілді. Бен Сулайем мұны бірлесіп жұмыс істеудің үлгісі деп атады: оның сөзінше, FIA сыртқы жағдайлардың спортты басқаруына «жол бере алмайды». Дүниежүзілік кеңес 2027 жылғы күнтізбені бекітіп те қойды.

13 қазанда Ф-1 Руандамен он жылдық келісім жасағанын жариялады: Африка Гран-приі күнтізбеге 2030 жылдардың басында қосылуы тиіс. Бен Сулайем құрлыққа оралуды тарихи оқиға деп атады. Ол басқаратын ұйым туралы толығырақ — FIA досьесінде.

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны, Motor Sport — бен Сулайем FIA президенті қалай болды, Sky Sports — Ташкенттегі қайта сайлау, PlanetF1 — Лаура Вийяр талабы бойынша сот, TimesLIVE / Reuters — F1-дің $20 млрд бағасы төңірегіндегі дау, Malay Mail — Сепангтағы Бахрейн Гран-приі, rizz.kz — Формула-1 Африкаға оралады