«Бетис»

«Бетис» (Real Betis Balompié) — 1907 жылы құрылған Севильяның футбол клубы. Оның қоржынында Испания чемпионының бір атағы (1934/35) мен елдің үш Кубогы бар, ал басты бәсекелесі сол қалада — «Севилья». 2020 жылдан бері командаға чилилік Мануэль Пеллегрини жаттықтырушылық етеді, капитаны — Мадридтің «Реалында» ойнаған Иско. Жаңа себеп: 2026 жылғы 11 қазанда Ла Лиганың 8-турында «Бетис» «Осасунаны» 5:2 есебімен ойсырата жеңді. Иско екі гол соқты, ал «Осасуна» келесі күні бас бапкерін жұмыстан шығарды.

«Бетис» қайдан шықты (1907–1914)

Клуб 1907 жылғы 12 қыркүйекте Sevilla Balompié деген атпен пайда болды, бірақ оны ресми түрде тек 1909 жылы таныды. Balompié сөзі — ағылшынның football сөзінің испанша баламасы. 1914 жылы Sevilla Balompié Betis Football Club командасымен бірікті. Сол кезде король Альфонс XIII клубты өз қамқорлығына алды, атауға Real — «корольдік» деген сөз қосылды.

«Бетис» атауы римдіктер Гвадалквивир өзенін атаған Baetis сөзінен шыққан. Ойыншылар мен жанкүйерлерді формасының түсіне қарай verdiblancos, яғни «ақ-жасылдар» дейді.

Қаладағы көршісімен бәсеке 1910 жылдардан басталады. «Севильямен» алғашқы бейресми кездесу 1910 жылғы 5 қаңтарда өтіп, 0:0 болып аяқталды. Содан бері екі клубтың кездесуін Севилья дербиі деп атайды.

Чемпиондық пен құлдырау (1930–1950 жылдар)

1932 жылы «Бетис» Сегундада жеңіп, жоғарғы дивизионға шықты. Үш жылдан кейін клуб тарихындағы ең басты маусым келді. 1934/35 жылы ирландиялық Патрик О’Коннеллдің командасы Испания чемпионы атанды, Мадрид клубын бір ұпаймен басып озды. Бұл күні бүгінге дейін «Бетистің» Ла Лигадағы жалғыз атағы.

Одан кейін клуб төмен құлдырады. 1939/40 маусымында элитадан түсіп қалды, ал 1947 жылы үшінші дивизион — Терсераға құлады. «Бетис» онда он жыл ойнады. Клуб «¡Viva er Betis manque pierda!» — «Жеңілсе де, “Бетис” жасасын» деген ұранды дәл осы жылдары қабылдады. Бұл сөз карикатурашы Мартинес де Леонның кейіпкеріне тиесілі, кейін жанкүйерлердің басты ұранына айналды.

Өз стадионы және алғашқы Кубок (1961–1977)

1961 жылы клуб 1929 жылы ашылған «Гелиополис» стадионын сатып алды. Арена мәміле жасалған кездегі президент Бенито Вильямариннің атын алды. 1982 жылғы әлем чемпионатына қарай стадион 50 мың орынға дейін кеңейтілді, онда топтық кезеңнің екі ойыны өтті.

«Бетис» Испания Кубогын алғаш рет 1977 жылы жеңіп алды. Мадридтегі «Висенте Кальдеронда» «Атлетикпен» болған финал 2:2 есебімен аяқталды, ал пенальти сериясында севильялықтар дәлірек болды. Бұл жеңіс Кубок иегерлерінің кубогына жол ашты. Алғашқы раундта-ақ «Бетис» «Миланды» шығарып, ширек финалға дейін жетті, онда Мәскеудің «Динамосына» жол берді.

Лопера дәуірі (1992–2010)

1992 жылы заң бойынша клубты акционерлік қоғамға айналдыру керек болды, ол үшін 1,175 млрд песета жинау қажет еді. Банк кепілдігін экономика жөніндегі вице-президент, кәсіпкер Мануэль Руис де Лопера берді. Оның Farusa компаниясы акциялардың 51%-ын алды, келесі он бес жылдай «Бетис» Лопераның ережесімен өмір сүрді. 2000 жылдары стадионның атауы да оның құрметіне өзгертілді.

Спорттық тұрғыдан бұл кезең біркелкі болмады. «Бетис» 2000 жылы төмен түсіп, бір жылдан кейін қайта оралды. 2005 жылы екінші Испания Кубогы келді: 11 маусымда «Висенте Кальдеронда» команда қосымша уақытта «Осасунаны» 2:1 есебімен ұтты. 2005/06 маусымында клуб Чемпиондар лигасында алғаш ойнады. «Ливерпуль», «Андерлехт» және «Челсимен» бір топқа түсіп, лондондықтарды үйде 1:0 есебімен жеңді де, үшінші орын алды. Ол командада клубтың түлегі, жас вингер Хоакин ойнады.

2006 жылы Лопера президент орнын Хосе Леонға берді, бірақ басты акционер болып қала берді. 2009 жылы «Бетис» тағы төмен түсті, Севильяда жанкүйерлер одан акция пакетін сатуды талап етіп, жаппай шеруге шықты.

Проблемалар мен даулы эпизодтар

2010 жылдың жазында Лопера акцияларын кәсіпкер Луис Оливерге 18 млн еуроға сататынын жариялады. Мәміле болмады. Клубты басқарудағы ықтимал заң бұзушылықтар туралы істі жүргізген судья Мерседес Алая 2010 жылғы қыркүйекте Farusa акциялары мен 44 жылжымайтын мүлік нысанына тыйым салды. Клубты сот тағайындаған басқарушылар басқара бастады. 2010 жылғы желтоқсанда олар тыйым салынған акциялардың дауысымен Рафаэль Гордильоны президент етіп сайлады. Гордильо — Испания құрамасында ең көп ойнаған «Бетис» ойыншысы (75 матч).

2014 жылғы мамырда Алая Лопера ісін мүлікті иемденіп алу және адал емес басқару баптары бойынша сотқа жіберді. Севилья провинциялық сотының үкімі 2018 жылғы наурызда жарияланды: Лопера мен басқа айыпталушылар ақталды. Бұдан бөлек ол бұрын салық ісі бойынша сотталған — тексеру 1996 және 1997 жылдардан заң бұзушылық тапқан. Руис де Лопера 2024 жылғы 24 наурызда Севильяда 79 жасында қайтыс болды.

Әткеншек пен қайта жүктеу (2010–2020)

Соттар жүріп жатқанда команда лигадан лигаға ауысып жүрді. 2011 жылы «Бетис» Сегундада бірінші болды, 2013/14 маусымында Еуропа лигасының 1/8 финалына жетіп, онда «Севильяға» пенальтиден жеңілді. Сол маусымда клуб Ла Лигада соңғы орынды алды, бірақ бір жылдан кейін екінші дивизионның чемпионы ретінде қайта оралды.

2015 жылы «Валенсия», «Малага» және «Фиорентинада» ойнап үлгерген Хоакин клубқа қайтты. 2016 жылғы ақпанда кәсіпкер Анхель Аро президент болды — ол отставкаға кеткен Хуан Карлос Ольероның орнын басты. 2017 жылдың жазында жаңа оңтүстік трибуна ашылып, «Бенито Вильямариннің» сыйымдылығы 60 721 орынға жетті. 2024 жылы мұнда келушілер рекорды орнады — 59 916 көрермен.

Пеллегрини және үшінші Кубок (2020–2023)

2020 жылғы 9 шілдеде «Бетис» Мануэль Пеллегриниді бас бапкер етіп тағайындады. Оған дейін чилилік маман «Вильярреалды», Мадридтің «Реалын», «Малаганы» және «Вест Хэмді» баптаған, ал «Манчестер Ситимен» 2013/14 жылы Англия чемпионатын жеңіп алған. Бұған дейін Еуропадан тыс елдің бірде-бір бапкері мұндай нәтижеге жетпеген еді.

Трофей екінші жылы келді. 2022 жылғы 23 сәуірде Севильядағы «Ла Картуха» стадионында «Бетис» Испания Кубогының финалында «Валенсиямен» ойнады. Негізгі және қосымша уақыт 1:1 болып аяқталды, пенальти сериясында 5:4 есебімен жеңді, шешуші соққыны қорғаушы Хуан Миранда жасады. Бұл клубтың 17 жылдағы алғашқы трофейі еді.

Хоакин «Бетиспен» соңғы екі Кубоктың — 2005 және 2022 жылдардың екеуін де жеңіп алды. 2022 жылғы қыркүйекте ол Еуропа лигасы тарихындағы гол соққан ең жасы үлкен ойыншы атанды (41 жас 56 күн), ал 2023 жылдың жазында мансабын аяқтады. «Бетис» сапында барлық турнирде 528 матч өткізді, ал Ла Лигада мансабы бойы 622 ойын ойнады — Андони Субисарретамен бірдей.

Клуб рекордтары басқаларда қалды. «Бетис» үшін ең көп матчты қақпашы Хосе Рамон Эснаола өткізді — 574. Клуб тарихындағы ең үздік бомбардир — 148 голы бар Рубен Кастро, ал тек Ла Лигадағы голдар бойынша Иполито Ринкон алда — 78 гол.

Иско және алғашқы еуропалық финал (2023–2025)

2023 жылдың жазында «Бетис» Искомен келісімшарт жасады. Мадридтің «Реалында» өткен тоғыз маусымда жартылай қорғаушы бес рет Чемпиондар лигасын жеңіп алды, бірақ кейін жарты жыл «Севильяда» ойнады да, келісімшарт бұзылған соң клубсыз қалды. 2023 жылғы 26 шілдеде ол «Бетиспен» бір жылдық келісімге қол қойды, желтоқсанда оны 2027 жылға дейін ұзартты, кейін капитан болды.

2024/25 маусымында «Бетис» Конференциялар лигасын «Кривбасспен» плей-офф ойынынан бастап, «Гентті», «Витория Гимарайншты», «Ягеллонияны» және «Фиорентинаны» жолдан тайдырып, тарихында алғаш рет еуропалық финалға шықты. 2025 жылғы 28 мамырда Вроцлавта Абде Эззальзулидің голымен 9-минутта алға шықты, бірақ екінші таймда «Челсиден» төрт гол жіберді — 1:4. Иско турнирдің ең үздік ойыншысы деп танылды. Ла Лигада «Бетис» сол маусымды алтыншы орынмен аяқтады.

«Ла Картухаға» көшу және Чемпиондар лигасы (2025–2026)

2025/26 маусымынан бастап «Бетис» үй ойындарын «Ла Картухада» өткізеді — «Бенито Вильямарин» стадионы бас трибунадан бастап қайта салынып жатыр. Клуб алғашында 2027/28 маусымына қарай оралуды көздеген. 2025 жылғы қарашада StadiumDB бас мердігер тендері сәтсіз аяқталғанын, ал смета шамамен 150 млн-нан 200 млн еуроға дейін өсуі мүмкін екенін жазды. Басылымның бағасынша, клуб 2028 жылға дейін орала қоюы екіталай.

2025/26 маусымының қорытындысы:

• Ла Лигада — 5-орын, 60 ұпай (15 жеңіс, 15 тең ойын, 8 жеңіліс);
• Еуропа лигасында — ширек финал, «Брагадан» жеңіліп шықты;
• Испания Кубогында — ширек финал;
• үздік бомбардир — Кучо Эрнандес, барлық турнирде 15 гол.

Бесінші орын Чемпиондар лигасына жолдама берді — клуб тарихында екінші рет. 2025 жылғы қарашада Пеллегрини келісімшартын 2028 жылға дейін ұзартты, Чили құрамасы шақырса, кетуге болатыны туралы талап та қойылды.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Командаға әлі де Пеллегрини жаттықтырушылық етеді, Иско — капитан. Президенті — Анхель Аро. Құрамда Антони, Джованни Ло Чельсо, Абде Эззальзули, Кучо Эрнандес, Диего Льоренте және Эктор Бельерин де бар.

2026 жылғы 11 қазанда Ла Лиганың 8-турында «Бетис» «Ла Картухада» «Осасунаны» қабылдады — ойынға 65 484 көрермен келді. Иско пенальтиден есепті ашты, Абде мен Льоренте оны 3:0-ге жеткізді. Будимир мен Рауль Гарсия екі гол қайтарды, бірақ Иско дубль жасады, ал қосылған уақытта клубтың 19 жастағы түлегі Хосе Антонио Моранте гол соқты — бұл оның Ла Лигадағы алғашқы ойыны еді. Қорытынды — 5:2. Келесі күні «Осасуна» Луис Мигель Рамисті босатып, Хагоба Аррасатені 2029 жылға дейінгі келісімшартпен қайтарды.

Reuters мәліметінше, сегіз турдан кейін «Бетис» 19 ұпаймен үшінші орында — көш бастап тұрған «Барселонадан» бес ұпай кем, Мадридтің «Реалынан» бір ұпай артық. Чемпиондар лигасының жалпы кезеңіндегі қарсыластары — «Арсенал», «Бавария», «Порту», Дортмундтың «Боруссиясы», «Фейеноорд», «Лилль», «Комо» және «Слован». Flashscore дерегінше, команда турнирді Лилльде 3:2 есебімен жеңіп бастады, келесі қарсыласы — «Порту».

Дереккөздер: Wikipedia — Real Betis, Wikipedia (ES) — Real Betis Balompié, Wikipedia — «Бетис» еурокубоктарда, Wikipedia (ES) — Мануэль Руис де Лопера, Poder Judicial — Лопераның ақталуы, Fichajes.net — Анхель Аро президент болды, Wikipedia — «Бенито Вильямарин» стадионы, StadiumDB — стадионды қайта салу, Wikipedia — Мануэль Пеллегрини, Wikipedia — Иско, Wikipedia — Хоакин, Wikipedia — 2005 жылғы Испания Кубогының финалы, Wikipedia — 2022 жылғы Испания Кубогының финалы, Wikipedia — 2025 жылғы Конференциялар лигасының финалы, Wikipedia — 2025/26 маусымы, Reuters (The Star) — «Бетис» — «Осасуна» 5:2, Flashscore — «Осасунамен» ойын туралы есеп, El Gol Digital — ойын хаттамасы, Eurosport — «Осасуна» Рамисті босатты, El Gol Digital — Чемпиондар лигасының жеребесі, Real Betis — ресми сайт