«Осасуна»

«Осасуна» — Наварраның астанасы Памплонадағы футбол клубы, 1920 жылы құрылған. Оның иесі жоқ: клуб мүше-сосьостарға тиесілі. Команда «Эль Садар» стадионында ойнайды, Испания кубогының финалына екі рет шықты, ал 2006/07 маусымында УЕФА кубогының жартылай финалына дейін жетті. 2026 жылғы 12 қазанда клуб «Бетиске» 2:5 есебімен жеңілгеннен кейін бапкер Луис Мигель Рамисті босатып, 2018–2024 жылдары команданы басқарған Хагоба Аррасатені қайтарды.

Шығу тегі: баскша «денсаулық» (1920)

Клуб Памплонаның екі командасы — Sportiva Foot-ball Club пен New Club бірігуінен пайда болды. Ресми құрылған күні — 1920 жылғы 24 қазан. Бірақ Наварра мұрағаты тарихты Sportiva құрылған 1919 жылғы 31 мамырдан бастайды. Алғашқы сайланған президент — Эдуардо Айспун. Ол бұған дейін Sportiva-ны басқарған әрі өзі сонда ойнаған.

Атауды Бенхамин Андоайн ұсынды. Osasuna баск тілінде «денсаулық», «күш», «қуат» дегенді білдіреді. Wikipedia дерегінше, бұл — Ла Лигада ойнаған Наварраның жалғыз клубы, әрі жоғарғы дивизиондағы баскша атауы бар жалғыз команда. Лақап аты — «Лос Рохильос», яғни «қызылдар», форманың түсіне қарай.

Команданың алғашқы үйі — 1922 жылы мамырда ашылған «Сан-Хуан» алаңы. «Осасуна» онда 45 жыл ойнады.

Жоғарыға жол және соғыс (1928–1940)

1928 жылы Испания футболы кәсіби сипатқа көшкенде «Осасуна» үшінші деңгейдегі дивизионнан бастады. 1931/32 маусымынан кейін команда Сегундаға көтерілді, ал 1935 жылы алғаш рет Ла Лигаға шықты. Сол жылдары клуб Испания кубогының жартылай финалында қатарынан екі рет ойнады: 1935 жылы «Севильяға», 1936 жылы «Барселонаға» жол берді.

Элитадағы алғашқы қадам қысқа болды. 1935/36 маусымын «Осасуна» соңғы орынмен аяқтады, артынша азамат соғысы басталды. 1936 жылғы қуғын-сүргін клубқа ауыр тиді: кемінде он ойыншы, қызметкер және басқарма мүшесі өлтірілді, түрмеге қамалды немесе қудаланды. Соғыстан кейін «Осасунаға» 1939/40 маусымына жоғарғы дивизионнан орын ұсынылды. Бірақ ол орын «Атлетико Авиасьонмен» өткен стыктық матчта ойналып, қарсылас жеңіп шықты.

Дивизиондар арасындағы «лифт» және жаңа стадион (1950–1985)

Келесі онжылдықтарда «Осасуна» Примера мен Сегунда арасында жүрді. Екінші дивизионды 1952/53, 1955/56 және 1960/61 маусымдарында жеңді, бірақ элитада ұзақ тұрақтай алмады. Бұл кезеңнің басты оқиғасы — көшу. 1967 жылғы 2 қыркүйекте жақын маңдағы өзеннің атымен аталған «Эль Садар» ашылды. Ашылу матчында «Реал Сарагоса» мен португалдық Сетубалдың «Виториясы» ойнады. Ол кезде стадион 25 000 адам сыйғызды, оның тек 7 000-ы отыратын орын еді.

Клубты ең ұзақ басқарған президент — Фермин Эскурра: 1971–1994 жылдары, 23 маусым. Еуропаға алғашқы шығу да соның тұсында болды. 1985 жылы «Осасуна» алтыншы орын алып, УЕФА кубогына жолдама алды, бірақ екі матчтың қорытындысымен бельгиялық «Варегемге» 2:3 есебімен жол берді.

Төртінші орын және құлдырау (1990–2000)

1990-жылдардың басында команда кестенің жоғарғы бөлігінде алғаш рет көрінді. 1990 жылы желтоқсанда ол «Сантьяго Бернабеуде» «Реалды» 4:0 есебімен ұтты. Мадридтіктермен бәсекелестік осы ойыннан басталды деп есептеледі. Басты қарсылас бұрынғыдай «Реал Сарагоса», «Атлетикпен» де есеп бар. 1990/91 маусымын «Осасуна» төртінші болып аяқтады — бұл әлі күнге дейін оның чемпионаттағы ең жоғары нәтижесі. 1991/92 УЕФА кубогында команда болгариялық «Славия» мен «Штутгартты» өтіп, үшінші раундта тоқтады.

Одан кейін құлдырау басталды. 1993/94 маусымында команда соңғы, жиырмасыншы орын алып, алты жылға екінші дивизионға түсті. Тек 1999/2000 маусымында Сегундада екінші орын алып, қайта оралды.

Кубок финалы және Еуропадағы жартылай финал (2000–2008)

Нөлінші жылдары клуб Кубоктың алғашқы финалына шығып, еурокубоктағы ең сәтті маусымын өткерді. 2002–2006 жылдары жұмыс істеген мексикалық бапкер Хавьер Агирренің тұсында «Осасуна» 2003 жылы Испания кубогының жартылай финалына жетті. Ал 2005 жылғы 11 маусымда алғашқы финалын ойнады. Мадридтегі «Висенте Кальдеронда» «Бетис» қосымша уақытта 2:1 есебімен жеңді.

2005/06 маусымында «Осасуна» рекордын қайталап, тағы төртінші болды. Бұл Чемпиондар лигасының іріктеуіне жол ашты. Бірақ үшінші іріктеу раундында команда «Гамбургке» жол беріп, УЕФА кубогына ауысты. Сонда, енді Хосе Анхель Сиганданың басшылығымен, бұрын-соңды болмаған биікке шықты:

• бірінші раунд — «Трабзонспор» (қонақта 2:2, үйде 0:0, қонақтағы гол ережесімен);
• топтық кезең — «Парманы» (3:0) және «Оденсені» (3:1) ұтып, екінші орын;
• 1/16 финал — «Бордо» (0:0 және қосымша уақытта 1:0);
• 1/8 финал — «Рейнджерс» (1:1 және 1:0);
• ширек финал — «Байер» (3:0 және 1:0);
• жартылай финал — «Севилья»: үйде 1:0, қонақта 0:2.

Сол маусымда турнирді «Севилья» жеңіп алды. Ол кезде «Осасунада» әлем чемпионатына барған ойыншылар да болды: серб Саво Милошевич пен ирандық Джавад Некунам 2006 жылғы мундиальға қатысты.

2005 жылы желтоқсанда өңір үкіметімен келісім бойынша стадион «Рейно де Наварра» болып өзгертілді. Ескі «Эль Садар» атауы 2011 жылы қайтарылды.

Аман қалу үшін күрес және төмен түсу (2008–2014)

Еуропадағы шыңнан кейін команда бірнеше жыл шектің үстінде жүрді. 2007/08 маусымында ол 17-орын алды, 2008/09 маусымында соңғы турда «Реалды» ұтып, әзер аман қалды. Хосе Антонио Камачо, кейін Хосе Луис Мендилибар тұсында нәтижелер жақсарып, 2011/12 маусымында «Осасуна» жетінші болды. Бірақ 2013/14 маусымында клуб 18-орын алып, төмен түсті — соңғы турда «Бетисті» 2:1 есебімен ұтқанына қарамастан.

Сол маусымның астарында не болғаны кейін белгілі болды. 2014 жылы клубты жарты жыл уақытша комиссия басқарды. Желтоқсанда президент болып бәсекелессіз Луис Сабальса сайланды. Жаңа басшылық бұрынғы әкімшіліктердің заң бұзушылығы туралы өзі хабарлады, бұл қылмыстық істің басталуына әкелді.

Мәселелер мен даулы эпизодтар: сатылған матчтар

Тергеуді Памплона соты жүргізді. Клубтың бұрынғы бас менеджері Анхель Вискай Ла Лига басшысы Хавьер Тебасқа нәтижелерді сатып алу әрекеттері туралы айтып берді. Оның айғағы бойынша, 2012/13 және 2013/14 маусымдарында клубтың ақшасы қарсылас ойыншыларына төленген. Соңғы маусымда төмен түсіп қойған «Бетиске» 37-турда «Осасунаның» бәсекелесін ұтсын, ал 38-турда «Осасунаның» өзіне ұтылсын деп ақша берілген.

2020 жылы сәуірде Наварра провинциялық соты үкім шығарды. Вискайға 8 жыл 8 ай, бұрынғы президент Мигель Арчанкоға 6 жыл 8 ай, бұрынғы вице-президент Хуан Антонио Паскуальға 6 жыл 6 ай кесілді. «Бетистің» бұрынғы ойыншылары Антонио Амайя мен Хави Торрес бір жылдан алды. Сотталғандар клубқа 2,34 млн еуро қайтаруға міндетті. Inside World Football дерегінше, Испанияда спорттық сыбайлас жемқорлық үшін түрме мерзімі берілген алғашқы жағдай осы болды.

2014 жылғы төмен түсу сот шешімімен емес, турнир кестесімен болды. Бұл іс үшін клуб үшінші дивизионға (Сегунда B) жіберілген жоқ. Салдары «Осасунаны» 2023 жылы қуып жетті. Жазда УЕФА ескі оқиға үшін клубты Конференция лигасынан шеттетті. Клуб шешімге Спорттық төрелік сотқа шағымданып, ақыры турнирге жіберілді. «Осасуна» қарапайым сотқа да жүгінгені үшін УЕФА тәртіптік іс ашты. Клуб жазаны қабылдайтынын мәлімдеді.

Мерино, оралу және Аррасате дәуірі (2014–2024)

Екінші дивизионда негізгі құрамда жартылай қорғаушы Микель Мерино пайда болды. Ол «Осасунамен» ойыншы әрі бапкер ретінде байланысты болған Анхель Мигель Мериноның ұлы. Микель клуб академиясынан өтіп, бірінші командада 2014 жылы тамызда алғаш ойнады. Командамен бірге 2015/16 маусымындағы плей-офф арқылы Ла Лигаға оралды. 2016 жылдың жазында дортмундтық «Боруссияға» ауысты.

2016/17 маусымында «Осасуна» тағы төмен түсті. 2018 жылғы 20 маусымда бапкер болып бұған дейін «Реал Сосьедад» пен «Нумансияны» басқарған баск Хагоба Аррасате тағайындалды. Алғашқы маусымда-ақ «Осасуна» Сегунданы жеңіп — тарихындағы төртінші осындай титул — Ла Лигаға қайтты.

Бұл жолы команда элитада ұзақ қалды. «Эль Садарды» қайта құру да осы кезеңге тұспа-тұс келді. 2019 жылдың соңынан 2021 жылдың басына дейін трибуналарға қосымша қабат, жаңа шатыр, мұражай және жанкүйерлер тұрып көретін 1 300 орындық аймақ салынды. Жұмыс жоспарланған 16 млн еуроның орнына шамамен 21 млн еуроға түсті. Клуб ғасырлық мерейтойын 2020 жылы қазанда бос трибуналар алдында «Атлетикті» ұтып атап өтті.

Аррасатенің ең сәтті маусымы — 2022/23. «Осасуна» жетінші болып, тарихында екінші рет Испания кубогының финалына шықты. 2023 жылғы 6 мамырда Севильядағы «Ла Картухада» «Реал» 2:1 есебімен жеңді: Родриго екі гол соқты, «Осасунадан» Лукас Торро көзге түсті. Жетінші орын Конференция лигасына жолдама берді — 16 жылдағы алғашқы еурокубок. УЕФА-мен заңдық тартыстан кейін команда плей-офф раундына шықты, бірақ «Брюггеге» жол берді: үйде 1:2, Бельгияда 2:2.

Кубок финалисі ретінде «Осасуна» Испания суперкубогында алғаш рет ойнады. 2024 жылғы 11 қаңтарда Эр-Риядта жартылай финалда «Барселонаға» 0:2 есебімен ұтылды, голдарды Роберт Левандовски мен Ламин Ямаль соқты. 2024 жылдың жазында Аррасате «Мальоркаға» кетті. Ол «Осасунаны» барлығы 256 матчта басқарды — бұл клуб тарихындағы екінші көрсеткіш.

Екі жылда үш бапкер (2024–2026)

Аррасатеден кейін команданы Висенте Морено қабылдады. 2024/25 маусымында «Осасуна» 52 ұпаймен тоғызыншы болып, Кубоктың ширек финалына жетті. Хорватиялық шабуылшы Анте Будимир чемпионатта 21 гол соқты. 2025 жылдың жазында Мореноның келісімшарты аяқталып, ол кетті. Бапкер болып итальяндық Алессио Личи келді.

2025/26 маусымында «Осасуна» 42 ұпаймен 17-орын алып, лигада тек өзара кездесулер есебінен қалды. Чемпионат соңында қатарынан бес матчта жеңілді. 2026 жылғы 25 мамырда Личи босатылды, дегенмен оның келісімшартының бір жылы қалған еді. 10 маусымда жаңа бапкер болып бұрын «Альмерия», «Эспаньол», «Тенерифе» және «Бургосты» басқарған Луис Мигель Рамис жарияланды, келісімшарты 2028 жылға дейін. 2026 жылғы әлем чемпионатына «Осасунадан» Будимир мен Виктор Муньос барды.

Ақша

«Осасуна» Ла Лиганың көп клубы сияқты акционерлік қоғам емес, мүшелер бірлестігі. Президентті сосьостар сайлайды, ол клубқа өз ақшасын сала алмайды. 2024/25 маусымында клубтың 19 839 мүшесі болды. Сабальса 2025 жылы тамызда тағы да жалғыз үміткер ретінде сайланды, оның мерзімі 2029 жылдың тамызына дейін.

Клубтың ресми деректері бойынша, 2025/26 маусымына 86,5 млн еуро кіріс бюджеті бекітілді. Бұл «Осасуна» үшін рекорд, оның ішінде Хесус Аресоның «Атлетикке» ауысуы үшін 12 млн еуро бар. 2024/25 маусымында клуб телеқұқықтан 49 млн еуро, коммерциялық кірістен шамамен 9,8 млн, билеттер мен абонементтен 9,4 млн еуро алды. Ол маусым алғашында 2,06 млн еуро пайдамен жабылды. Бірақ 2026 жылы сәуірде жаңа аудитор PKF Attest есептегі елеулі қателерді тапты. Нәтиже салықтан кейін шамамен 1,6 млн еуро шығынға қайта есептелді. 2025 жылғы 31 желтоқсандағы таза қаржылық қарыз — 65,8 млн еуро, оның 44 млн-ы Ла Лига мен CVC қорының қарызы.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Рамис сегіз турға ғана шыдады. Оның соңғы матчы 2026 жылғы 11 қазанда «Ла Картухада» өтті: «Бетис» 5:2 есебімен жеңді. Иско екі рет гол соқты, «Осасунадан» Будимир мен Рауль Гарсия де Аро көзге түсті. Бұл қатарынан бесінші жеңіссіз матч еді. Сегіз турдан кейін команданың 8 ұпайы бар: екі жеңіс, екі тең ойын, төрт жеңіліс. IANS-тің 12 қазандағы дерегі бойынша, бұл — 16-орын.

12 қазанда басқарма Рамисті босатып, Аррасатені қайтарды. Келісімшарт 2029 жылғы 30 маусымға дейін, көмекшісі қайтадан Биттор Алкиса болады. Оралғанға дейін Аррасате «Мальорканы» 68 матчта басқарып, 2026 жылы ақпанда команда төмен түсу аймағында тұрғанда босатылған еді. Екінші кезеңдегі алғашқы матчы — 18 қазанда үйде «Расингке» қарсы.

Дереккөздер: Wikipedia — CA Osasuna, Wikipedia (ES) — Club Atlético Osasuna, Wikipedia (ES) — «Осасуна» ісі, Wikipedia — «Эль Садар» стадионы, Wikipedia — 2006/07 УЕФА кубогы, Wikipedia — 2005 жылғы Испания кубогының финалы, Wikipedia — 2023 жылғы Испания кубогының финалы, Wikipedia — Хагоба Аррасате, Wikipedia — Микель Мерино, Wikipedia — Луис Сабальса, Wikipedia — 2024/25 маусымы, Wikipedia — 2025/26 маусымы, Osasuna — Аррасатенің 2029 жылға дейін оралуы, Osasuna — басқарманың қызметке кірісуі (2025), Osasuna — 2024/25 қорытындысы және 2025/26 бюджеті, Osasuna — 31.12.2025 есебі және қайта есептеу, 2Playbook — 2024/25 кіріс құрылымы, Infobae (Europa Press) — есептегі қателер, Inside World Football — сатылған матчтар бойынша үкім, Goal — қандай матчтар сатылды, PBS NewsHour (AP) — УЕФА-ның шеттетуі, Soccerway — Конференция лигасына рұқсат, Club Brugge — «Осасунамен» плей-офф, Ahram Online (Reuters) — 2024 суперкубогының жартылай финалы, Football España — Личидің босатылуы, Futbol Fantasy — Рамистің тағайындалуы, El Gol Digital — «Бетиспен» матч, IANS — Рамистің босатылуы, EITB Kirolak — Аррасатенің оралуы