Майк Тайсон

Майк Тайсонның өмірбаяны — дайын сценарий. 20 жасында ол ауыр салмақтағы ең жас әлем чемпионы, 21 жасында абсолютті чемпион атанды. Одан кейін Токиодағы күтпеген жеңіліс, түрме, Эвандер Холифилдтің тістелген құлағы және банкроттық болды. 58 жасында ол Джейк Полға қарсы рингке қайта шықты, ал қазір Флойд Мейвезермен көрсетілім жекпе-жегіне дайындалып жүр. 2026 жылғы 15 қазанда Supreme мен Мартин Роуз оның портреттері бар Nike Dunk шығарады — «Темір Майк» бейнесі әлі де сатылады.

Балалық шағы: Браунсвилл және Кас Д’Амато

Майкл Джерард Тайсон 1966 жылғы 30 маусымда Нью-Йорктің Бруклин ауданында туған. Бедфорд-Стайвесантта өсті, ал он жасында отбасы қаланың ең қолайсыз аудандарының бірі — Браунсвиллге көшті. 13 жасқа дейін Майкты 38 рет ұстаған.

Оны Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Трайон түзету мектебіне жіберді. Сонда бұрынғы боксшы, тәрбиеші Бобби Стюарт жасөспірімнің соққысын байқап, оны жаттықтырушы Кас Д’Аматоға апарды. Тайсон 16 жаста болғанда анасы қайтыс болып, Д’Амато оның ресми қамқоршысы болды. Онымен жаттықтырушы Кевин Руни де жұмыс істеді.

Әуесқойлар

Тайсон 1981 және 1982 жылдары АҚШ-тың Жасөспірімдер олимпиадасын жеңіп, 1984 жылы ауыр салмақта Нью-Йорктің «Алтын қолғаптарын» алды. Сол жылы олимпиада чемпионы атанған Генри Тиллманға екі рет ұпаймен жеңілді. Әуесқойлық мансабының қорытындысы — 24 жеңіс және 3 жеңіліс.

Ең жас чемпион (1985–1988)

Кәсіпқой рингтегі дебюті 1985 жылғы 6 наурызда Олбаниде өтті: Тайсон Эктор Мерседесті бірінші раундта нокаутқа түсірді. Одан кейін қарсыластарын бірінен соң бірін жайратты. 1986 жылғы 22 қарашада Тайсон Тревор Бербикті екінші раундта тоқтатып, WBC белбеуін алды. Ол кезде 20 жас 4 айда еді — ауыр салмақта одан жас чемпион болған емес.

1987 жылы ол WBA мен IBF белбеулерін қосты, ал 1 тамызда Тони Таккерді жеңіп, абсолютті чемпион атанды. 1988 жылғы 27 маусымда Тайсон жеңілмеген Майкл Спинксті 91 секундта нокаутқа түсірді. The Ring журналы оны екі рет — 1986 және 1988 жылдары — жылдың боксшысы деп атады.

Құлдырау: Токио және түрме (1988–1995)

Жұлдызды кезең тез бітті. 1988 жылдың соңында Тайсон Кевин Руниді жұмыстан шығарды, ал 1990 жылғы 11 ақпанда Токиода Бастер Дугласқа оныншы раундта нокаутпен жеңіліп, барлық белбеуінен айырылды.

1992 жылғы 10 ақпанда Индиана сотты Тайсонды зорлағаны үшін кінәлі деп тапты, 26 наурызда оған алты жыл берілді. Ол үш жылға жетпей, 1995 жылғы наурызда босап шықты. Өзінің айтуынша, түрмеге дейін-ақ исламды қабылдаған.

Оралу және Холифилд (1995–1997)

Босағаннан кейінгі алғашқы жекпе-жек 89 секундқа созылды — Тайсон Питер Макнилиді тез жеңді. 1996 жылғы наурызда Фрэнк Бруноны ұтып, WBC белбеуін қайтарды, ал қыркүйекте Брюс Селдоннан WBA титулын алды.

1996 жылғы 9 қарашада Эвандер Холифилд Тайсонды 11-раундта тоқтатты. 1997 жылғы 28 маусымдағы реваншта үшінші раундта Тайсон Холифилдтің құлақтарын тістеп алып, дисквалификацияланды. 1997 жылғы 9 шілдеде одан бокс лицензиясын алып қойды, оны тек 1998 жылғы 18 қазанда қайтарды.

Льюис, банкроттық және кету (2002–2005)

2002 жылғы 8 маусымда Мемфисте Тайсон Леннокс Льюиске сегізінші раундта нокаутпен жеңілді. Соңғы жеңісі 2003 жылғы 22 ақпанда болды — Клиффорд Этьенді бірінші раундта нокаутқа түсірді. 2005 жылғы 11 маусымда ол Кевин Макбрайдқа қарсы жетінші раундқа шықпай, мансабын аяқтады: боксқа деген құштарлығын жоғалтқанын айтты.

Кәсіпқой рекордының қорытындысы — 50 жеңіс (44-і нокаутпен), 7 жеңіліс және 2 өтпеген жекпе-жек; жетінші жеңіліс 2024 жылы қосылды. 2003 жылы The Ring Тайсонды ұлы панчерлер арасында 16-орынға қойды, ал ESPN оны ауыр салмақ тарихындағы ең қатты соғатын боксшы деп атады.

Ақша

Жеке жекпе-жектері үшін Тайсон $30 млн-нан астам алған, ал Wikipedia дерегінше, мансабында шамамен $300 млн тапқан. Бұл да құтқармады: 2003 жылғы тамызда ол банкроттыққа арыз берді, БАҚ шамамен $23 млн қарызы бар деп жазды. Қарызын өтеу үшін Тайсон көрсетілім жекпе-жектерін өткізіп, 2006 жылы әлемдік турға шықты.

Кино, кітаптар және бизнес

Тайсонға екінші өмірді поп-мәдениет берді. Ол «Рокки Бальбоа» (2006) және «Вегастағы бойдақ кеш» (2009) фильмдерінде камеомен түсті, ал 1987 жылғы Mike Tyson’s Punch-Out!! ойыны классикаға айналды. 2013 жылғы қарашада Undisputed Truth өмірбаяндық кітабы шықты — The New York Times бестселлері, 2017 жылы Iron Ambition кітабы жарық көрді. 2012 жылы Тайсон Mike Tyson Cares қайырымдылық қорын, 2013 жылы Iron Mike Productions продюсерлік компаниясын ашты. Қазір ол каннабис индустриясындағы кәсіпкер де.

2011 жылғы 12 маусымда Тайсон Халықаралық бокс даңқ залына енгізілді, кейін Невада (2013) және Оңтүстік Невада (2015) даңқ залдарына қабылданды.

Рингке оралу (2020–2026)

2020 жылғы 28 қарашада 54 жастағы Тайсон Рой Джонс-кішімен сегіз раундтық көрсетілім жекпе-жегін өткізді — төрешілердің әртүрлі шешімімен тең нәтиже. 2024 жылғы 15 қарашада Техастың Арлингтон қаласындағы AT&T стадионында ол блогер әрі боксшы Джейк Полмен жұдырықтасып, бірауызды шешіммен жеңілді: 80–72, 79–73, 79–73. Тайсон 58 жаста еді. Netflix дерегінше, жекпе-жекті 60 млн-нан астам үй шаруашылығы көрді, ал шыңында бір мезетте шамамен 65 млн трансляция болған.

2025 жылғы 4 қыркүйекте Тайсон мен Флойд Мейвезер-кіші 2026 жылдың көктемінде көрсетілім жекпе-жегін өткізуге келісті. Алдымен 25 сәуірде Конго Демократиялық Республикасында, кейін 30 мамырда өткізу жоспарланды, бірақ 2026 жылғы наурызда Тайсон жаттығуда қолын сындырып алды. 20 мамырда ұйымдастырушылар жекпе-жекті 2026 жылдың күзіне ауыстырып, күні мен орнын кейін жариялауға уәде берді.

Тайсон және Қазақстан

2017 жылғы 2 желтоқсанда Тайсон Almaty Arena-да Synergy Global Forum бизнес-форумында сөз сөйледі, оған 10 мыңға жуық кәсіпкер мен менеджер келді. Сонда ол қазақстандық боксшыларға кеңес берді: «Көбірек әрі табандырақ жаттығу керек. Олардың мектебі жақсы, бәрі де шығуы мүмкін». Мысал ретінде Геннадий Головкинді атап, оған Канеломен реваншта абайлап жұдырықтасуға және Мексикадағы жекпе-жекке келіспеуге кеңес берді.

Жеке өмірі

Тайсон үш рет үйленген. Робин Гивенспен 1988 жылғы 7 ақпанда некесін қидырып, бір жылдан кейін ажырасты. Моника Тернермен некесі 1997 жылдан 2003 жылға дейін созылды, екі баласы бар. 2009 жылғы 6 маусымда Тайсон Лакиха Спайсерге үйленді — төрт жасар қызы Экзодус қайтыс болғаннан 11 күн өткен соң. Барлығы жеті баласы болған. Тайсон — мұсылман, 2010 және 2022 жылдары умра жасады. Болашақ чемпион Тайсон Фьюриге ата-анасы есімді Майктың құрметіне қойған.

Қазір не істеп жүр (қазан 2026)

Тайсон 60 жаста. Мейвезермен жекпе-жек ресми түрде күзге ауыстырылды, жаңа күні әлі жарияланған жоқ. Ал оның есімі сәнге жұмыс істеп жатыр: 15 қазанда Supreme мен Martine Rose-тың «Темір Майк» портреттері бар Nike Dunk Low кроссовкалары шығады — бұл 2026 жылғы күз-қыс бокс капсуласындағы жалғыз аяқ киім.

Дереккөздер: Wikipedia — Майк Тайсонның өмірбаяны мен рекорды, NBC News — Джейк Полмен жекпе-жектің аудиториясы, Boxing Insider — Конгодағы Мейвезермен жекпе-жек, Boxing Insider — қол жарақатына байланысты жекпе-жектің шегерілуі, Kazinform — Тайсон Алматыда, Informburo — Almaty Arena-дағы Synergy Global Forum