Groupe ADP

Groupe ADP — Париждегі Шарль-де-Голль, Орли және Ле-Бурже әуежайларын басқаратын және әлемнің түкпір-түкпіріндегі әуежайларда үлесі бар француз компаниясы. Бақылау пакеті Франция мемлекетінде. Қазақстан үшін ADP маңызды: ол Алматы әуежайына иелік ететін түрік TAV Airports компаниясының басты акционері. 2026 жылдың қазанында топ Financial Times-тың еншілес құрылымдары санкциядағы рейстерге қалай қызмет көрсететіні туралы тергеуіне ілікті.

Соғыстан кейінгі бастау (1945–1974)

Компанияны 1945 жылы Францияның уақытша үкіметі «Париж әуежайы» мемлекеттік кәсіпорны ретінде құрды. 1946 жылы Орлиде алғашқы бетон жолақ салынып бітті, сол жылы Ле-Бурже қалпына келтірілді. 1952 жылы Air France Ле-Буржеден Орлиге көшті, ал 1950-жылдары Орли алғаш рет жылына миллион жолаушыдан асты.

Орли өсе берді: оңтүстік терминал 1961 жылы, батыс терминал 1971 жылы ашылды. Ал 1974 жылғы 8 наурызда Парижден солтүстікке қарай Шарль-де-Голль ашылды, уақыт өте ол Air France-тың басты хабына айналды. 1976 жылы Париж әуежайлары 20 млн жолаушыға қызмет көрсетсе, 1987 жылы бұл сан 40 млн-ға жетті.

Мемлекеттік кәсіпорыннан биржаға (1989–2012)

1989 жылы компания Aéroports de Paris деп аталды. 2003 жылы Шарль-де-Голльде 2E терминалы іске қосылды, ал 2004 жылғы 23 мамырда оның күмбезінің бір бөлігі E50 шығысының маңында опырылып түсті. Төрт адам қаза тауып, үш адам зардап шекті.

2005 жылы мемлекеттік кәсіпорын акционерлік қоғамға айналды, 2006 жылы компания биржаға шықты. Орналастырудан кейін мемлекетте 67,2% қалды. 2008 жылы ADP мен нидерландтық Schiphol Group 8%-дық пакеттермен алмасты, содан бері бір-бірінде үлесі бар.

Кейін ADP шетелге шықты. 2012 жылы түрік TAV Airports-тың 38%-ын $874 млн-ға сатып алды, ал 2017 жылы үлесін 46,12%-ға жеткізіп, TAV-ты есептілігінде толық шоғырландыра бастады. Осылай топқа Анталиядан Тбилисиге дейінгі TAV желісі де кірді.

Ребрендинг және халықаралық желі (2012–2020)

2012 жылдың қарашасынан 2024 жылдың желтоқсанына дейін топты Огюстен де Романе басқарды. 2016 жылдың сәуірінде компания атауын Groupe ADP деп өзгертті, ал Париж әуежайлары Paris Aéroport брендімен жұмыс істей бастады. Халықаралық портфель өсті: 2015 жылдан Чилидегі Сантьяго әуежайының 45%-ы, Иорданиядағы Алия патшайым әуежайы операторының 51%-ы, Загреб, Льеж, Маврикий және Гвинея әуежайларындағы үлестер.

Ең ірі сатып алу — үнділік GMR Airports: 2020 жылдың ақпанында ADP оның әуежай бизнесінің 49%-ын €1,3 млрд-қа сатып алды. GMR портфелінде Делли мен Хайдарабад әуежайлары бар.

Болмай қалған жекешелендіру (2019–2020)

2019 жылы Макрон үкіметі ADP-дегі мемлекеттік пакетті сатуды шешті. Мұны рұқсат еткен PACTE заңын парламент 2019 жылғы 11 сәуірде түпкілікті қабылдады. Оппозиция жауап ретінде «бірлескен бастама референдумы» рәсімін бастады: 2019 жылғы 9 мамырда Конституциялық кеңес оны мақұлдап, табалдырықты белгіледі — сайлаушылардың 4 717 396 қолы.

Тоғыз айда 1,1 млн-нан сәл астам қол жиналды, табалдырыққа жетпеді. Қол жинау аяқталар қарсаңында, 2020 жылғы 11 наурызда, үкіметтің ресми өкілі Сибет Ндиай ADP-ні жекешелендіру мәселесі «нарық жағдайын ескерсек, жақын арада көтерілмейді» деді. Пандемия басталған еді, мәміле кейінге қалдырылды. Қазір акциялардың шамамен 50,6%-ы мемлекетке тиесілі.

Ақша

2025 жылғы ресми есептілікке қарағанда, Groupe ADP түсімі 8,9% өсіп, €6,704 млрд болды. Қайталанатын EBITDA 12,3% қосып, €2,322 млрд-қа жетті. Топқа тиесілі таза пайда бір жыл бұрынғы €342 млн-ның орнына €382 млн болды. Нәтижеге бағам айырмасы (минус €130 млн) мен ірі компанияларға салынған біржолғы француз салығы (минус €92 млн) әсер етті. 2025 жылдың соңындағы таза қарыз — €8,625 млрд.

2025 жылы ADP желісінің әуежайлары 379 млн жолаушыға қызмет көрсетті, оның 107 млн-ы Парижге тиесілі. Шарль-де-Голль 72 млн адам қабылдады. ACI World дерегінше, 2024 жылдың қорытындысында ол жолаушы ағыны бойынша Еуропада Лондонның Хитроуы мен Стамбулдан кейін үшінші болды. Топта шамамен 29,3 мың адам жұмыс істейді (2024 жыл).

Қазақстанмен байланысы

ADP-дің Қазақстанда тікелей активі жоқ, бәрі TAV арқылы жүреді. 2021 жылы TAV Алматы әуежайының 85%-ын сатып алды, 2024 жылы онда жаңа халықаралық терминал ашты, ал 2026 жылдың қыркүйегінде әуежай $670 млн синдикатталған несиеге келісті.

2026 жылғы 12 қазанда Financial Times TAV-тың еншілес компаниясы Havaş Анталияда ЕО санкциясындағы «Уральские авиалинии» рейстеріне қызмет көрсетіп жүргенін жазды. Газет сұраған санкция жөніндегі заңгердің пікірінше, бұл кем дегенде санкциялардың рухына қайшы келеді. ADP мен TAV заң бұзғанын жоққа шығарады. Толығырақ — FT тергеуі туралы жаңалықта.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

• Директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас директоры — топтың бұрынғы қаржы директоры Филипп Паскаль. Парламент оның кандидатурасын 2025 жылғы 12 ақпанда бекітті.
• Ең ірі акционері — мемлекет (≈ 50,6%), Schiphol Group пакеті — 8%. Акциялары Euronext Paris-те саудаланады.
• Топ 2025 жыл үшін акциясына €3 дивиденд ұсынады және 2027–2030 жылдарға стратегиялық жоспар дайындап жатыр.
• 2022 жылдан Парижде бажсыз сауданы ADP (51%) мен Lagardère Travel Retail-дің бірлескен кәсіпорны Extime Duty Free жүргізеді.

Дереккөздер: Wikipedia — Groupe ADP, Wikipédia — Groupe ADP, Wikipedia — Шарль-де-Голль әуежайы, Aeromorning — Groupe ADP-дің 2025 жылғы қорытындысы, Le Club des juristes — PACTE заңы және ADP бойынша референдум, Public Sénat — үкімет ADP-ні жекешелендіруді кейінге қалдырды, Airport Technology — ADP TAV-тағы үлесін арттырады, Kursiv — FT-тың TAV туралы тергеуі