Citroën

Citroën — 1919 жылы инженер Андре Ситроен негізін қалаған француз автомобиль маркасы. Ол батыл инженерлік шешімдерімен танымал: алдыңғы жетекті Traction Avant, халықтық 2CV, гидропневматикалық аспасы бар футуристік DS. 2021 жылдан бері Citroën Stellantis концернінің құрамында. Маркаға қазір назар аударудың себебі бар: 2026 жылғы 11 қазанда Парижде ол электрлі 2 CV Concept-ті көрсетіп, сериялық нұсқасын 2028 жылға қарай шамамен €15 000-ға шығаруға уәде берді.

Андре Ситроен және шеврон-тістегершіктер

Андре Ситроен 1878 жылғы 5 ақпанда Парижде туған. Әкесі Леви Ситроен гауһар саудасымен айналысқан, әулеттің түбі голландиялық атасынан тарайды. Анасы Маша Клейнман Польшадан шыққан. 1900 жылы Андре Политехникалық мектепті бітірді.

Сол жылы ол Польшаға барып, бір ұстаның шыршаша тісті тістегершік жасап жатқанын көрді. Мұндай берілістер әдеттегіден тынышырақ әрі тиімдірек жұмыс істейтін. Ситроен патентті арзанға сатып алып, тістегершік шығаратын өз ісін ашты. Кең тараған нұсқа бойынша, дәл осы тістердің өрнегі екі шевронға айналған. Марка бұл эмблеманы әлі күнге дейін тағып жүр.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ситроен қару-жарақты жаппай шығарумен айналысты. Ағынды өндіріс тәжірибесі соғыстан кейін бірден керек болды.

1919: Type A және алғашқы конвейер

Automobiles Citroën компаниясы 1919 жылғы 4 маусымда құрылды. Алғашқы модель Type A туралы наурызда-ақ хабарланған еді. Оны инженер Жюль Саломон жобалады. Көлік сағатына шамамен 60 км жылдамдыққа дейін жететін. Еуропада электр стартері мен электр жарығын алғаш алған көліктердің бірі болды. Алғашқы сериялық дана Париждегі Жавель жағалауындағы зауыттан мамыр айының соңында шықты. Алғашқы сатып алушы көлікті 7 шілдеде алды.

Басты бәс ағынды өндіріске тігілді. Жавель жағалауындағы зауытты Еуропадағы автомобильді жаппай шығарған алғашқы кәсіпорын деп атайды. 1919 жылы онда 2810 көлік, 1920 жылы 12 244 көлік құрастырылды.

Ситроен сата білетін. 1925–1934 жылдары оның тегі Эйфель мұнарасында жарқырап тұрды: марка мұнараны жарнама тақтасы ретінде пайдаланды. Компания «Қара рейд» және «Сары рейд» атты алыс экспедицияларға демеушілік жасады.

1934: Traction Avant және банкроттық

Соғысқа дейінгі Citroën-нің басты инженерлік серпілісі 1934 жылы болды. 18 сәуірде марканың Париждегі салонында Traction Avant көрсетілді, келесі күні сериялық шығару басталды. Көлікті инженер Андре Лефевр мен дизайнер Фламинио Бертони ойлап тапты.

Оның жаңалықтары:

• жаппай шығарылатын көліктегі алдыңғы жетек;
• раманың орнына көтергіш дәнекерленген шанақ — технологияны американдық Budd Company-ден сатып алды;
• бәсекелестер әлі бүтін көпір қойып жүргенде, алдыңғы дөңгелектердің торсионды тәуелсіз аспасы;
• 1936 жылдан бастап — тісті-рейкалы руль басқаруы.

Traction Avant 1957 жылға дейін шығарылды, барлығы 759 111 көлік. Бірақ әзірлеу мен Жавель жағалауындағы зауытты қатар қайта салу орасан қымбатқа түсті. 1934 жылдың желтоқсанында Citroën банкрот болғанын жариялады. Ең ірі кредиторы шина шығаратын Michelin еді, сол басты иесіне айналды. Андре Ситроен компаниясының әрі қарайғы тағдырын көре алмады: ол 1935 жылғы 3 шілдеде асқазан обырынан қайтыс болды.

1948: 2CV — «кішкентай ғана көлік»

1936 жылдан бастап TPV — Toute Petite Voiture, яғни «кішкентай ғана көлік» жобасы құпия түрде әзірленді. Сынақтар Michelin-нің Клермон-Ферран алаңдарында да өтті. Тапсырманы компания вице-президенті Пьер-Жюль Буланже қойды. Жобаны Андре Лефевр басқарды, шанағын Фламинио Бертони әрледі. 1939 жылға қарай 47 тәжірибелік үлгі жасалды, бірақ сатылымға тек соғыстан кейін жетті.

Жұртшылық 2CV-ны 1948 жылғы 7 қазанда Париж автосалонында көрді. Көлік қарапайым әрі арзан болды. Оған көлемі 375 «текше» ауамен салқындатылатын оппозитті қозғалтқыш орнатылды. Кейін қозғалтқыштар 425, 435 және 602 см³-ге дейін ұлғайды.

2CV 40 жылдан астам ғұмыр кешті. Соңғы дана — Charleston нұсқасы — 1990 жылғы 27 шілдеде Португалиядағы Мангуалде зауытында құрастырылды. 2CV седанының өзі шамамен 3,87 млн дана шықты, ал отбасының туынды модельдерімен қоса — 9 млн-нан астам.

1955: DS және гидропневматика

2CV-дан жеті жыл өткен соң Citroën мүлде басқа полюстегі көлікті көрсетті. 1955 жылғы 6 қазанда Париж автосалонында DS 19 тұсаукесері өтті. Көрменің алғашқы 15 минутында оған 743 тапсырыс, алғашқы күні шамамен 12 мың тапсырыс түсті. Салон жабылғанда 80 мың алдын ала төлем жиналды. DS-пен тағы да Бертони мен Лефевр жұмыс істеді, ал оның аспасын инженер Поль Маж жасады.

Марканың айрықша белгісіне дәл осы аспа айналды. Әр дөңгелекте металл серіппенің орнына сұйықтық пен азот толтырылған сфера тұрады. Жүйе клиренсті тұрақты ұстайды, ал жүргізуші шанақтың биіктігін өзі таңдай алады. Гидропневматика алғаш рет 1954 жылы Traction Avant 15H-қа қойылды, DS-тен кейін марканың фирмалық белгісіне айналды. Оған қоса дискілі тежегіштер мен руль гидрокүшейткіші болды, кейінірек бұрылатын фаралар қосылды.

DS-тің саяси өмірбаяны да бар. 1962 жылғы 22 тамызда Париж түбіндегі Пти-Кламарда президент Шарль де Голльге қарулы топ шабуыл жасады. Көлікті оқ тесіп, екі шинасы жарылды, бірақ DS толық жылдамдықпен құтылып кетті. 1955–1975 жылдары алты елде 1 455 746 көлік шығарылды.

1968–1975: SM және Maserati хикаясы

1968 жылы Citroën итальяндық Maserati маркасын сатып алды. Одақтың жемісі — 1970 жылғы наурызда Женева автосалонында көрсетілген Citroën SM. Шанағын марканың бас дизайнері Робер Опрон салды. Капот астында көлемі 2,7 л алюминий V6 тұрды, оны Maserati инженері Джулио Альфьери нөлден жобалады. Көлікке гидропневматика мен күші жылдамдыққа қарай өзгеретін DIRAVI руль басқаруы орнатылды.

SM-нің құлдырауын әдетте 1973 жылғы мұнай дағдарысы мен экономиканың тоқырауымен байланыстырады. АҚШ-та бамперге қойылған жаңа талаптар клиренсі өзгермелі SM үшін нарықты жауып тастады. 1974 жылы 294 көлік, 1975 жылы 115 көлік құрастырылды. Барлығы 12 920 SM шықты. 1975 жылғы мамырда Maserati De Tomaso компаниясына сатылды.

1974–1976: Peugeot қанатының астында

1974 жылы Citroën тағы банкрот болды. Сол жылдың желтоқсанында Peugeot Citroën акцияларының 38,2%-ын сатып алды, ал 1976 жылғы 9 сәуірде үлесін 89,95%-ға жеткізді. Осылай PSA Peugeot Citroën тобы пайда болды, Michelin дәуірі аяқталды. Жаңа иелер SM шығаруды тез тоқтатты.

PSA құрамында марка 45 жыл болды. 2010 жылы Citroën-нің әлемдік сатылымы 1 460 373 көлікке жетті, 2011 жылы — 1 435 688, оның 961 156-сы Еуропаға тиесілі.

2009–2014: DS дербес жолға шығады

2009 жылы Citroën DS премиум желісін жариялады. Атауы 1955 жылғы классикалық седанды еске салды. Алғашқысы 2010 жылғы ықшам DS3 болды, одан кейін DS4 мен DS5 шықты. Барлығының торында шеврон тұрды. Азияда DS 2012 жылы Citroën-нен бөлінді, ал 2014 жылғы 1 маусымда DS Automobiles ресми түрде дербес маркаға айналды. Еуропада түпкілікті бөліну 2015 жылы болды: жаңартылған DS 5 Citroën эмблемасынан айырылды.

2021: Stellantis

2021 жылдың қаңтарында PSA Fiat Chrysler Automobiles-пен бірікті. Citroën Stellantis концернінің 14 маркасының біріне айналды. Сол жылдан бері марканың штаб-пәтері Париж түбіндегі Пуасси қаласындағы Stellantis алаңында орналасқан. Бұған дейін ол Рюэй-Мальмезонда болған.

2022 жылдың қыркүйегінде Citroën логотипін ауыстырды. Жаңа шеврондар қайтадан сопақ ішіне алынды — 1919 жылғы алғашқы эмблемадағыдай. Онымен бірге марка Nothing Moves Us Like Citroën ұранын алды. Жаңа белгі көліктерге 2023 жылдың ортасынан бастап қойыла бастады.

Ami және C3: арзан электр

Электромобильдер дәуірінде Citroën 2CV логикасына оралды: қарапайым әрі қолжетімді көлік. 2019 жылғы наурызда, марканың 100 жылдығына орай, Женевада Ami One концепті көрсетілді. Сериялық Ami 2020 жылғы ақпанда таныстырылды, сатылым 30 наурызда басталды.

Ami — екі орындық электрлі квадрицикл:

• ең жоғары жылдамдығы — сағатына 45 км;
• батареясы 5,5 кВт·сағ, жүріс қоры — 75 км-ге дейін;
• тұрмыстық розеткадан шамамен үш сағатта 80%-ға дейін зарядталады;
• Францияда AM санатындағы куәлігі барлар оны 14 жастан бастап жүргізе алады;
• Мароккодағы Кенитра қаласында құрастырылады.

2024 жылғы Париж автосалонына қарай Citroën шамамен 65 мың Ami сатылғанын хабарлады. Stellantis ішінде оның егіздері де пайда болды — Opel Rocks-e және Fiat Topolino.

Келесі қадам — C3-тің төртінші буыны. Ол 2023 жылғы 17 қазанда таныстырылды, шығару 2024 жылы басталды. Хэтчбек Smart Car платформасында жасалған, сырт келбеті кроссоверге ұқсайды. Электрлі ë-C3 сыйымдылығы 44 кВт·сағ LFP батареясын алды. Оның WLTP бойынша жүріс қоры 320 км-ге дейін, мотор қуаты 113 а. к.

Citroën және Қазақстан

Марканың Қазақстандағы алғашқы жоспарлары PSA кезінде-ақ пайда болды. 2013 жылғы наурызда концерн Agromash Holding-пен Қазақстанда Peugeot модельдерін құрастыруға келісті. Сол жылдың күзінде PSA-ның Ресей, Украина және ТМД бойынша басшысы Бернд Шанц Wards Auto-ға келесі кезеңде AllurGroup-пен серіктестікке Citroën да қосылуы мүмкін екенін айтты. 2015 жылғы қарашада Нұрсұлтан Назарбаевтың Францияға сапары кезінде PSA, AllurGroup құрамындағы «СарыарқаАвтоПром» және «Бәйтерек» холдингі Қостанайда Peugeot Citroën көліктерін толық циклмен шығару туралы негіздемелік келісімге қол қойды. Онда Citroën-нің нақты модельдері аталмады.

Марка нарыққа ресми түрде 2023 жылдың желтоқсанында келді. Қазақстандағы Citroën-нің эксклюзивті дистрибьюторы «ЕвроКарс» компаниясы болды. Алғашқы дилерлік орталық Астанадағы «Астэк» автоорталығында ашылды, алғашқы модель C3 Aircross болды. Қазір импорттаушының сайтында Астана, Алматы және Петропавл көрсетілген, C3 Aircross, C5 Aircross және электрлі ë-C3 аталады. Жаңа 2CV-ны Қазақстанда сату туралы ресми хабарланған жоқ.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2025 жылғы 2 маусымнан бері маркаға Ксавье Шардон басшылық етеді. Ол Citroën-де 20 жылға жуық істеді, кейін Volkswagen-ге ауысты. SAIC-VW-де Қытайдағы сату жөніндегі вице-президент, кейін Volkswagen Group France басшысы болды. Оның алдындағы басшы Тьерри Коскас Citroën-ді шамамен екі жыл басқарды. Stellantis оған модельдер қатарын жаңартқаны үшін алғыс айтты, соңғы жаңалығы — жаңа C5 Aircross.

2026 жылғы мамырда Stellantis-тің жаңа басшысы Антонио Филоза FaSTLAne 2030 жоспарын таныстырды. Онда Citroën өңірлік марка деп аталды, ал DS-ті басқару Citroën командасына беріледі.

2026 жылғы 11 қазанда, Париж автосалоны ашылар қарсаңда, Citroën электрлі 2 CV Concept-ті көрсетті. Ол туралы негізгі деректер:

• ұзындығы — 3,76 м, түпнұсқадан қысқа;
• мақсатты салмағы — шамамен бір тонна, бұл кішірек әрі арзанырақ батареямен шектелуге мүмкіндік береді;
• модельдер қатарында Ami мен C3-тің арасында тұрады;
• сериялық нұсқасы 2028 жылға қарай шамамен €15 000 бағамен күтіледі;
• оны Еуропада, ЕО-ның қолжетімді E-Car электромобильдеріне арналған болашақ ережелері бойынша құрастырады;
• батарея сыйымдылығы мен жүріс қорын марка ашқан жоқ.

«Әлем өзгерді. Бірақ идея сол күйі қалды», — деді Шардон таныстырылымда. Компанияның өз деректері бойынша, Citroën қазір 101 елде бар, сату және қызмет көрсету нүктелерінің саны 6200.

Дереккөздер: Wikipedia — Citroën, Википедия — Citroën, Wikipedia — Андре Ситроен, Wikipedia — Traction Avant, Wikipedia — Citroën 2CV, Wikipedia — Citroën DS, Wikipedia — Citroën SM, Wikipedia — DS Automobiles, Wikipedia — Citroën Ami, Wikipedia — Citroën C3, Top Gear — Citroën-нің жаңа логотипі, Stellantis — Ксавье Шардонның тағайындалуы, Electrive — Citroën басшысының ауысуы, Citroën — 2 CV Concept туралы баспасөз релизі, PSA — Қазақстандағы құрастыру, Wards Auto — PSA-ның Қазақстандағы жоспарлары, Tengrinews — Қостанайдағы өндіріс туралы келісім, iXBT — Citroën Қазақстанға келді, «ЕвроКарс» — Citroën-нің Қазақстандағы импорттаушысының сайты