IBF

IBF (International Boxing Federation, Халықаралық бокс федерациясы) — кәсіпқой бокстағы WBA, WBC және WBO-мен қатар төрт басты санкциялаушы ұйымның бірі. Штаб-пәтері Нью-Джерси штатындағы Спрингфилд қаласында орналасқан. Қазақстан үшін бұл — Василий Жиров, Геннадий Головкин және Жәнібек Әлімханұлы таққан белбеу. 2026 жылғы қазанда қазақстандық Сұлтан Заурбек екінші жартылай жеңіл салмақта IBF рейтингін бастап, титулға міндетті үміткер атанды.

Американдық қауымдастық (1976–1983)

IBF тарихы USBA — АҚШ бокс қауымдастығынан басталады. Идея 1976 жылғы қыркүйекте пайда болды, 1977 жылғы сәуірде американдық штаттардың 24 атлетикалық комиссиясының өкілдері жиналды, ал сол жылғы желтоқсанда алғашқы съезд жарғыны қабылдады. Бұл американдық бокстың ішінде жұмыс істейтін ұлттық құрылым еді.

WBA-мен араздасу және IBF-тің тууы (1983–1984)

Бетбұрыс 1983 жылы болды. Пуэрто-Рикода өткен WBA съезінде USBA президенті Роберт «Бобби» Ли-үлкен WBA басшысы сайлауында венесуэлалық Хильберто Мендосадан жеңілді. Осыдан кейін Ли мен оның жақтастары кетіп, өз халықаралық ұйымын құрды.

Құрылтай съезі 1983 жылғы қарашада Ньюаркта өтті, ал 6 қарашада ұйым International Boxing Federation деген атқа ие болды. Желтоқсанда-ақ IBF Ларри Холмсты ауыр салмақтағы чемпионы деп таныды, ал 13 желтоқсанда Марвин Кэмел федерацияның алғашқы титулдық жекпе-жегін жеңіп алды — бірінші ауыр салмақта. 1984 жылы Холмсқа Аарон Прайор, Марвин Хаглер және Дональд Карри қосылды. Холмс IBF белбеуі үшін WBC титулынан бас тартты.

Заң тұрғысынан IBF — Нью-Джерси штатының заңдары бойынша тіркелген коммерциялық емес мүшелік корпорация. USBA белбеуі федерацияның өңірлік титулы ретінде сақталды.

Мәселелер мен даулы эпизодтар: Бобби Ли ісі (1999–2004)

IBF тарихындағы ең ауыр дағдарыс оның негізін қалаушымен байланысты. 1999 жылғы 4 қарашада Нью-Джерсидегі федералдық үлкен алқа Лиге, оның ұлы Роберт Ли-кішіге және тағы екі адамға 35 тармақтан тұратын айып тақты: промоутерлер рейтингтегі орын үшін ақша төлеген. 2000 жылы сотта промоутер Боб Арум 1995 жылы Лиге $100 000 төлегенін айтты — бұл $200 000 параның алғашқы жартысы еді. Невада атлетикалық комиссиясы Арумның өзіне $125 000 айыппұл салды.

2000 жылғы тамызда Ли алты тармақ бойынша кінәлі деп танылды — ақшаны жылыстату мақсатындағы сөз байласу, рэкет мүддесі үшін штатаралық сапарлар және жалған салық декларацияларын тапсыру. Қалған тармақтар бойынша ақталды. Үкім — 22 ай түрме және $25 000 айыппұл. Федерация 2004 жылғы қыркүйекке дейін федералдық қадағалауда жұмыс істеді.

Уақытша президент болып Хайавата Найт тағайындалды — әлемдік санкциялаушы ұйымды басқарған алғашқы әйел. 2001 жылы президент болып Мэриан Мухаммад сайланды, ал 2010 жылғы мамырда оның орнына бұған дейін рейтинг комитетін басқарған Дэрил Пиплс келді. Мухаммад өзін кеңестің арнайы отырысында орнынан алғанын айтты: «Дэрил Пиплстің істегенінен асқан қатыгездік болмайды». Пиплс федерацияны әлі күнге дейін басқарып келеді.

IBF қалай құрылған

IBF-тің өзге ұйымдардан айтарлықтай ерекшеленетін ережелері бар:

• Бір салмаққа бір чемпион. Федерация басқа ұйымдардағыдай «суперчемпиондар» мен «франшизалық» белбеулер енгізген жоқ.
• Екінші өлшеу. Чемпиондық жекпе-жектер мен элиминаторлар күні таңертең боксшылар қайта таразыға тартылады: салмақ санаттың шегінен 10 фунттан аспауы тиіс. Сыймаған чемпион белбеуін таразыда жоғалтады. Ауыр салмақтағы жекпе-жектер мен біріктіру жекпе-жектеріне бұл ереже қолданылмайды.
• Міндетті қорғаулар. Біріншісі — титулды жеңіп алғаннан кейін тоғыз ай ішінде, одан әрі тоғыз айда кемінде бір рет. Ауыр салмақта алғашқы міндетті қорғауға бір жыл беріледі.
• Сауда-саттық. Тараптар келісе алмаса, жекпе-жек құқығы саудада ойнатылады. Үміткер рейтингтің бірінші не екінші нөмірі болса, қаламақы чемпионның пайдасына 65-ке 35 бөлінеді, одан төмен болса — 85-ке 15. Бос белбеу үшін — 50-ге 50.

2010 жылғы маусымнан бастап IBF әйелдер рейтингін жүргізеді, сол жылғы қарашада алғашқы чемпион Даниэлла Смит болды. Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін федерация ресейлік және беларусь боксшылары қатысатын титулдық жекпе-жектерді санкцияламайды.

Ауыр салмақ: Тайсоннан Хрговичке дейін

Соңғы онжылдықтардағы ауыр салмақтың бүкіл тарихы IBF белбеуі арқылы өтті. Майк Тайсон оған 1987–1990 жылдары, Леннокс Льюис 1999–2002 жылдары екі рет иелік етті. Владимир Кличко титулды 2006 жылғы сәуірде алып, 2015 жылғы қарашаға дейін 18 рет қорғады.

Міндетті қорғау ережесі мұнда қатаң жұмыс істейді. Кличконы жеңген Тайсон Фьюри IBF белбеуін он күн ғана ұстады: міндетті үміткер Вячеслав Глазковпен жекпе-жектің орнына реваншты таңдағаны үшін титулынан айырылды. Александр Усик 2024 жылы міндетті үміткер Даниэль Дюбуамен жұдырықтаспау үшін белбеуді босатты, 2025 жылы оны қайтарып, 2026 жылғы маусымда тағы тастап кетті. 2026 жылғы 29 тамызда Лондондағы O2 Arena-да бос титулды Филип Хргович жеңіп алды: ол Мозес Итаумды тоғызыншы раундта тоқтатты. Хргович — ауыр салмақтағы алғашқы хорват әлем чемпионы.

Қазақстан және IBF

IBF белбеуін алған алғашқы қазақстандық — Атланта олимпиадасының чемпионы Василий Жиров. 1999 жылғы 5 маусымда Билоксиде ол Артур Уильямсты жетінші раундта нокаутқа жіберіп, бірінші ауыр салмақтағы титулды алды. Жиров алты рет қорғап, 2003 жылғы 26 сәуірде белбеуін ұпай бойынша Джеймс Тониге берді.

Головкин IBF-тің орта салмақтағы титулын 2015 жылғы 17 қазанда «Мэдисон Сквер Гарденде» Давид Лемьені тоқтатып жеңіп алды. 2018 жылы федерация оны белбеуден айырды: Головкин міндетті үміткер Сергей Деревянченкомен жекпе-жекке жазбаша келісім бермеді. 2019 жылғы 5 қазанда ол сол Деревянченконы жеңіп, титулды қайтарды, ал 2023 жылғы ақпанда Эскива Фалкао міндетті үміткер болғанда белбеуді босатты.

Әлімханұлы IBF чемпионы 2023 жылғы 14 қазанда Винченцо Гуальтьериді алтыншы раундта нокаутқа жіберіп атанды және белбеуді WBO титулымен біріктірді. Ол екі рет қорғады, ал 2026 жылғы 10 наурызда федерация мельдонийге оң тесттен кейін оны титулдан айырды: IBF «өз ережелерінің көптеген бұзылуына» сілтеме жасады. Қазір орта салмақтағы IBF чемпионы — ирландиялық Аарон Маккенна.

Келесі үміткер — Сұлтан Заурбек. The Ring дерегінше, 2026 жылғы 26 қыркүйекте Квинслендте ол австралиялық Джексон Инглэндті IBF іріктеу жекпе-жегінде төрешілердің бірауызды шешімімен (114:113, 117:110, 116:111) жеңді, рекордын 21-0-ге жеткізіп, Эмануэль Наваррете белбеуіне міндетті үміткер болды. Мексикалық IBF-тің екінші жартылай жеңіл салмақтағы титулын 2026 жылғы 28 ақпанда жеңіп алып, оны WBO белбеуімен біріктірген.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Федерация сайтының дерегінше, 2026 жылғы қазанда IBF-тің 17 салмақ санатында 14 ерлер чемпионы бар. Олардың арасында — ауыр салмақта Филип Хргович, жартылай ауыр салмақта Дмитрий Бивол, екінші орта салмақта Ослейс Иглесиас, орта салмақта Аарон Маккенна және екінші ең жеңіл салмақта Наоя Иноуэ. Бірінші ауыр, бірінші жартылай орта және жеңіл салмақтағы белбеулер бос.

Федерацияны президент Дэрил Пиплс басқарады. 2026 жылғы 9–13 желтоқсанға IBF мен WBO алғашқы бірлескен съезі — UN1FIED Convention белгіленді.

Дереккөздер: IBF — ұйым туралы, IBF — қазіргі чемпиондар, IBF — чемпиондық жекпе-жектер ережесі, Wikipedia — International Boxing Federation, Wikipedia — IBF чемпиондарының тізімі, U.S. v. Lee — апелляциялық сот шешімі, Boxing News — IBF қалай құрылған, BoxingScene — Пиплс IBF басында, Wikipedia — Василий Жиров, Wikipedia — Геннадий Головкин, Дэн Рафаэль — Головкин белбеуді босатты, The Ring — IBF Әлімханұлын титулдан айырды, The Ring — Заурбек элиминаторда жеңді, Wikipedia — Эмануэль Наваррете, Al Jazeera — Хргович IBF белбеуін алды