Несие мөлшерлемесінің шегі қайта қаралады

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) қарыздар бойынша сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесінің (ЖТСМ) шекті деңгейін есептеу әдістемесін қайта қарап жатыр. Мақсат оны төмендету. Бұл туралы агенттік төрағасының орынбасары Олжас Кизатов айтты, деп хабарлайды LS. Оның сөзінше, несие пайызы Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесінің артынан төмендеуі мүмкін.

«Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі экономикадағы ақшаның бағасын анықтайды. Сондықтан жақын арада ол төмендесе, бұл несие бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі де азаяды деген белгі болады», деді Кизатов.

Қазір несие қанша тұрады

ЖТСМ-нің қазіргі шегі мынадай:

• кепілсіз банк қарыздары мен микрокредиттер — 46%;
• кепілді қарыздар — 35%;
• ипотека — 25%.

Нақты мөлшерлеме шектен төмен. Тамызда банктер жеке тұлғаларға несиені орта есеппен жылдық 21,9%-бен, компанияларға 19,3%-бен берген.

ҚНРДА төрағасы Мадина Абылқасымова бұған дейін агенттік тұтынушылық қарыздардың шекті мөлшерлемесін нарықтағы орташа деңгейге байлағысы келетінін айтқан. «Қарыз алушының кредиттік тәуекелін дұрыс бағаламай, тұтынушылық несие мөлшерлемесі бойынша басқа банктермен бәсекелесетін банктер бар. Бірақ қарыз алушының тәуекеліне қарамастан пайыздың ең жоғарғы шегін қоя алатын бірқатар ЕДБ да бар», деп түсіндірді ол.

Несие неге арзандамайды

Маусымнан бері Ұлттық банк базалық мөлшерлемені үш рет төмендетті: 5 маусымда 17%-ға, 24 шілдеде 16,75%-ға, 4 қыркүйекте 16,25%-ға дейін. Алайда халыққа берілетін қарыздар әлдеқайда аз арзандады. Tengrinews жазғандай, Ұлттық банк төрағасының орынбасары Ақылжан Баймағамбетов мұның үш себебін атады.

Біріншіден, базалық мөлшерлеме қысқа ақшаның бағасын көрсетеді, ал несие бірнеше жылға беріледі. Ұзақ ресурстың құны қазіргі инфляцияға және инвесторлардың болашақ инфляциядан не күтетініне байланысты. Екіншіден, кредиттік тәуекел бар: банк қарыздың қайтпау ықтималдығын есептейді, ал кепіл болса, оны қаншалықты тез өндіріп алуға болатыны маңызды. Үшіншіден, банктің маржасы бар, оның көлемі бәсекеге тәуелді. Сондықтан Ұлттық банк нарыққа жаңа ойыншыларды, соның ішінде шетелдік банктерді тартуға тырысады.

Сонымен бірге Ұлттық банк халықтың қарызға батуына алаңдайды. Баймағамбетовтың айтуынша, бөлшек кредит беру жылына 30%-дан астам өсіп келеді, ал халықтың қарызы табысынан жылдам артып жатыр. 12 қазаннан бастап қарыз алушылардың тағы бір қорғанысы пайда болады: несиеден 14 күн ішінде айыппұлсыз бас тартуға болады.

Дереккөздер: LS — ҚНРДА несиенің шекті мөлшерлемесін қайта қарау туралы, Tengrinews — Ұлттық банк несие неге арзандамайтыны туралы, ҚР Ұлттық банкі — базалық мөлшерлеме жөніндегі шешімдер