Киберинцидент кезінде операторлар интернетті шектей алады

Қазақстанда абоненттің құрылғысынан киберқауіп төнсе, ұялы байланыс операторлары оған интернетті шектеп, байланыс қызметін тоқтата алады. Бұл тәртіпті вице-премьер, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі 24 қыркүйекте бекітті, ал бұйрық 11 қазанда күшіне енеді. Ол желіге қосылған смартфон, компьютер немесе роутер иесінің бәріне қатысты.

Бұл қалай жұмыс істейді

Инцидент туралы хабарды Киберқауіпсіздіктің ұлттық үйлестіру орталығы береді. Орталық желілерді тәулік бойы бақылап отырады және мәліметті операторға 24 сағат ішінде электронды түрде жібереді. Онда не болғаны, қашан басталғаны, желінің қай бөлігі зардап шеккені және оның салдары көрсетіледі.

Әрі қарай рәсім былай жүреді:

• оператор абонентке SMS жібереді, онда не анықталғаны және оны қай мерзімде жою керегі жазылады;
• мәселені түзетуге хабарлама алынған сәттен бастап 48 сағат беріледі;
• мәселе шешілмесе, оператор құрылғының интернетке кіруін шектейді;
• осыдан кейін оператор қызметті тоқтатқанын киберқауіпсіздік орталығына хабарлайды;
• оператор құрылғыны тексеріп, бұзылу ізін таппаса, қолжетімділік қайтарылады.

Негізге байланыс желілерінің жұмысын бұзатын немесе киберқауіпсіздікке қатер төндіретін инцидент алынады. Яғни абоненттің құрылғысына зиянды бағдарлама жұғып, оны шабуылдаушылар пайдаланып жүрген жағдай, мысалы, басқа жүйелерге шабуыл жасау үшін.

Операторлар не істеуі керек

Әр оператор инциденттерге әрекет ету жоспарын бекітіп, киберқауіпсіздікке жауапты адамдарды тағайындауға міндетті. Олардың байланыс деректері ұлттық орталыққа беріледі, ал жауапты қызметкер ауысса, бұл туралы 48 сағат ішінде хабарлау керек. Оператор SMS-тің қашан жіберілгенін және абонентке жеткенін де тіркеп отырады.

Хабарлама жетпей қалған жағдайлар қағидада бөлек қарастырылған. Оператор тарапынан бұл желі немесе жабдық ақауы болуы мүмкін. Абонент тарапынан телефонның өшіп тұруы, байланыс аймағынан тыс болуы немесе құрылғының бұзылуы есепке алынады.

Абоненттер үшін бұл нені білдіреді

Енді оператордан киберинцидент туралы келген SMS-ке мән беру керек. Оны елемесеңіз, екі тәуліктен кейін ұялы интернетсіз қалуыңыз мүмкін. Алайда абонент «инцидентті» қалай жоюы керегі қағидада жазылмаған. Әдетте бұл құрылғыны антивируспен тексеру, күдікті қосымшаларды өшіру және құпиясөздерді ауыстыру дегенді білдіреді.

11 қазаннан кейін алаяқтарға қатысты сұрақ та туындайды. Олар бұрыннан оператор мен банк атынан SMS таратып келеді, ал жаңа рәсім оларға тағы бір сенімді сылтау береді. Шынайы хабарлама сілтемеге өтуді немесе код айтуды сұрамауы тиіс, ал күмәнді SMS-ті оператордың ресми нөмірі арқылы тексерген дұрыс.

Дереккөздер: Profit.kz — байланыс қызметін тоқтату қағидалары, Zakon.kz — рәсімнің тәртібі мен мерзімдері, Inbusiness.kz — интернетті шектеу негіздері