Сергей Лозница

Сергей Лозница мансабын Киевтегі Кибернетика институтында математик әрі жасанды интеллект жүйелерін әзірлеуші ретінде бастады. Кейін кеңестік және посткеңестік тарихтың ең қатал шежірешілерінің біріне айналды. Ол фильмдерін Канн мен Венецияға үнемі апарады, «Донбасс» үшін Каннда режиссура жүлдесін алды. Ал 2022 жылы екі оттың ортасында қалды: Еуропа киноакадемиясынан өзі шықты, Украина киноакадемиясы оны шығарып жіберді. 2026 жылғы 18 қазанда оның 1970-жылдардың басындағы Кеңес Одағы туралы үш сағаттық мұрағаттық «Империумы» 70-Лондон кинофестивалінің бас жүлдесін жеңіп алды.

Шыққан тегі және білімі

Сергей Лозница 1964 жылы 5 қыркүйекте Беларусь КСР-інің Барановичи қаласында туды. Кейін отбасы Киевке көшіп, ол мектепті сонда бітірді. 1981 жылы Киев политехникалық институтына қолданбалы математика және басқару жүйелері мамандығына түсіп, 1987 жылы инженер-математик дипломын алды.

Келесі төрт жыл Лозница Кибернетика институтында ғылыми қызметкер болды. Сараптамалық жүйелермен, жасанды интеллектпен және шешім қабылдау модельдерімен айналысты. Қатар жапон тілінен аударма жасады. Кино оның өміріне кеш келді: 1991 жылы ол іріктеуден өтіп, ВГИК-тегі Нана Джорджадзенің шеберханасына түсті, 1997 жылы режиссура мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді.

Петербургтегі деректі кино режиссёры (2000–2009)

2000 жылдан бастап Лозница Санкт-Петербург деректі фильмдер студиясында түсірді. Алғашқы жұмыстарының арасында — «Портрет» (2002) және «Блокада» (2005). 2000 жылы Берлиннің Nipkow грантын алды, ал 2001 жылы отбасымен Германияға көшті. Ресми сайтының дерегінше, ол 28 деректі фильм түсірген.

Көркем кино және Канн (2010–2018)

Алғашқы көркем фильмі «Бақытым» 2010 жылы бірден Канн фестивалінің негізгі байқауына іліккен. Екі жылдан кейін сол байқауға «Тұманда» драмасы іріктелді — ол халықаралық сыншылардың FIPRESCI жүлдесін алды. 2017 жылы Канн байқауына режиссёрдің үшінші көркем фильмі «Момын» енді.

Ең басты Канн жүлдесі 2018 жылы келді: «Донбасс» үшін Лозница «Ерекше көзқарас» бағдарламасында үздік режиссура жүлдесін алды. Сол жыл ең өнімді жылдарының бірі болды. Берлиналеде Берлиндегі Трептов саябағында түсірілген «Жеңіс күні» көрсетілді, ал Венецияда 1930 жылғы алғашқы мәскеулік көрнекі сот процесінің хроникасынан құрастырылған «Процесс» шықты.

Мұрағат — қару ретінде

Көркем киномен қатар Лозница өз әдісін қалыптастырды: дикторлық мәтінсіз, тарих өзі сөйлейтін мұрағаттық хроникадан тұратын ұзақ фильмдер. «Майдан» (2014) Каннда көрсетілді — бұл 2013–2014 жылдардағы Киев наразылықтарының хроникасы. «Оқиға» (2015) 1991 жылғы тамыз бүлігі туралы, «Аустерлиц» (2016) Германиядағы бұрынғы концлагерь мемориалдарына келетін туристер туралы. 2019 жылы Венецияда байқаудан тыс Сталиннің жерлеу рәсімі туралы «Мемлекеттік жерлеу» көрсетілді.

Одан кейін «Бабий Яр» Холокост мемориалдық орталығының қатысуымен түсірілген «Бабий Яр. Контекст» (2021), «Қиратудың табиғи тарихы» (2022), «Киев процесі» (2022) және «Басып кіру» (2024) шықты. «Бабий Яр», «Қиратудың табиғи тарихы» және «Басып кіру» Канн фестивалінің арнайы бағдарламасында көрсетілді.

Лозница төңірегіндегі дау (2022)

Ресей Украинаға қарсы толық ауқымды соғыс бастағаннан кейін Лозница бірден екі академиямен араздасып қалды. 2022 жылғы 28 ақпанда ол Еуропа киноакадемиясынан шықты. Академияның «Украинамен ынтымақтастық» туралы мәлімдемесін тым жұмсақ деп санап, ашық хатында академия «соғысты соғыс деп атай алмады» деп жазды. Бір күннен кейін академия ресейлік фильмдерді өз сыйлығынан шеттететінін жариялады. Лозница бұл бойкотқа қарсы шықты: оның сөзінше, адамдарды төлқұжатына емес, «істеген ісіне қарап» бағалау керек.

2022 жылғы 19 наурызда Украина киноакадемиясы дәл осы ұстанымы үшін оны қатарынан шығарды. Режиссёр қатты жауап берді: академияның ұлттық бірегейлікке басымдық беруін «нацизм» және «Кремль насихатшыларына сыйлық» деп атады. Ол бұған «Бабий Яр. Контекст» фильмі де әсер етті деп есептеді — онда украиналық коллаборационистердің еврейлерді нацистік қырып-жоюға қатысуы туралы да айтылады.

«Екі прокурор» (2025)

2025 жылы Лозница «Екі прокурор» көркем драмасымен Каннның негізгі байқауына оралды. Оқиға 1937 жылы өтеді: түрмеде тұтқындардың хаттарын мыңдап өртейді, бірақ қанмен жазылған біреуі жаңа жергілікті прокурор Корневке (Александр Кузнецов) жетеді. Ол хаттың НКВД азаптаған авторымен кездесуге бел буады. Фильм Франсуа Шале атындағы сыйлықты алды, ал Screen International сыншыларының жиынтық бағасында байқаудың екі көшбасшысының бірі болды. The Guardian оған бес жұлдыз қойды, Variety оны «сенімді, мұқият әрі қаралай өзекті» тарихи драма деп атады. Сол жылы Лозница Сараево кинофестивалінің негізгі байқау қазылар алқасын басқарды.

«Империум» және Лондондағы жеңіс (2026)

«Империум» итальяндық кинематографистер тобы 1970–1973 жылдары КСРО-да түсірген мұрағаттық материалдардан құралған. Таспалар Римдегі Еңбек және демократиялық қозғалыстың аудиовизуалды мұрағатында (AAMOD) сақталған. Фильм үш сағатқа жуық жүреді және қыстан қысқа қарай жылжиды: 1971 жылғы Мәскеудегі парадпен ашылып, Уфа, Дағыстан, Суздаль, Грузия, Таллин, Ленинград арқылы өтеді. Режиссёр сайтындағы сипаттамаға сәйкес, «Арктика жағалауынан Орталық Азия шөлдеріне дейін» қамтиды. Тақырыбы — бірлікті көрсетіп, бірақ мүлде әртүрлі халықтарды билейтін империяның парадоксы.

Әлемдік премьерасы 2026 жылғы Венеция фестивалінде байқаудан тыс өтті, ал 18 қазанда «Империум» 70-BFI Лондон кинофестивалінің бас жүлдесін алды. Сэм Поллард бастаған қазылар алқасы оны «егжей-тегжейге бай әрі эмоциямен баурап алатын» фильм деп атады. Толығырақ — Лондон фестивалінің жүлделері туралы жаңалықта.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Лозница 2001 жылдан бері Германияда тұрады және Еуропадағы ең өнімді режиссёрлердің бірі болып қала береді: бес көркем фильм және отызға жуық деректі фильм. Венеция мен Лондоннан кейін «Империум» фестивальдік жолын жалғастырып жатыр, ал режиссёрдің өзі империя мен оның мұрасын қалай көрсету керек деген пікірталастың ортасында тағы жүр.

Дереккөздер: Wikipedia — Sergei Loznitsa, Ресми сайт — өмірбаяны, Ресми сайт — «Империум», Festival de Cannes — фильмдері мен жүлделері, Screen Daily — «Империумға» рецензия, Sharmill Films — «Екі прокурор» және сыншылар пікірі, BFI — Лондон кинофестивалінің жүлделері