Елдос Сметов

Елдос Сметов — дзюдодан Қазақстанның тұңғыш олимпиада чемпионы, Орталық Азиядан олимпиада алтынын алған алғашқы дзюдошы. Оның Ойындардағы медальдар жиынтығы толық: Рионың күмісі, Токионың қоласы және Париждің алтыны. Ол 2015 жылы Қазақстаннан шыққан тұңғыш әлем чемпионы атанған. Ал Парижге үш ай қалғанда, өз сөзімен айтқанда, мансабын аяқтауға бел буған. Қазір ол 34 жаста, Лос-Анджелес-2028-ді көздеп жүр, құрамадағы орын үшін бәсекелестері де өзіміздің жігіттер: 2026 жылғы 29 қазанда ол Үлкен дулығаның қоласын құрамадағы серігіне жіберіп алды.

Шыққан тегі және білімі

Сметов 1992 жылғы 9 қыркүйекте Жамбыл облысындағы Тараз қаласында туған. Толық аты — Елдос Бақтыбайұлы Сметов. Алғашқы бапкері — Ахмет Жұмағұлов, ересектер мансабында оны Ғалымжан Жылкелдиев баптап келеді. Бойы — 167 см, ересек жасындағы бүкіл мансабын ерлердің ең жеңіл салмағында, 60 кг-ға дейінгі санатта өткізіп келеді. Спортпен қатар әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Биология және биотехнология» мамандығы бойынша бітірген.

Жасөспірімдер титулдары (2010–2011)

Сметов туралы жасөспірім кезінде-ақ айтыла бастады. 2010 жылы ол Бангкоктегі жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатын және Агадирдегі жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатын ұтты — екеуінде де 55 кг-ға дейінгі салмақта. Бір жылдан кейін, енді 60 кг-ға дейінгі санатта, Кейптаундағы жасөспірімдер әлем чемпионатында қола алды. 2012 жылы оны Қазақстанның ересектер құрамасына шақырды.

Қазақстанның тұңғыш әлем чемпионы (2013–2015)

Ересектер дзюдосында Сметов тез орнықты. 2013 жылы Алматыдағы Гран-приді ұтып, Бангкоктегі Азия чемпионатында қола алды, 2014 жылы Астанадағы Гран-приде жеңді. Сол маусымның басты жарысы Инчхондағы Азия ойындары болды: Сметов онда жеке сайыста алтын, командалық турнирде күміс алды.

2015 жылы әлем чемпионаты Астанада өтті, үйдегі турнир ол үшін тарихи болды. Финалда Сметов Рустам Ибраевты жеңіп, дзюдодан ересектер арасында әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақстандық болды. Сол жылы Будапешттегі Гран-приді де ұтты.

Рионың күмісі (2016)

2016 жылғы сәуірде Сметов Ташкенттегі Азия чемпионатын ұтты, финалда Диёрбек Урозбоевты жеңді. Рио олимпиадасына фавориттердің бірі ретінде барды да, мәртебесін ақтады: қатарынан бес белдесуде жеңді. Финалда оны ресейлік Беслан Мудранов қосымша уақытта вазари бағасымен тоқтатты. Осылай Сметовтың алғашқы олимпиада медалі келді.

Ойындар арасы: Үлкен дулыға және әлем чемпионатының қолалары (2017–2022)

Келесі олимпиадалық цикл тұрақты өтті, бірақ әлем титулынсыз. 2018 жылы Сметов Екатеринбургтегі Үлкен дулыға мен Хух-Хотодағы Гран-приді ұтып, Гуанчжоудағы World Masters турнирінде қола алды. 2019 жылы Анталья мен Будапешттегі Гран-приде жеңіп, Париждегі Үлкен дулығада күміс, Токиодағы әлем чемпионатында қола алды: медаль үшін белдесуде өзбекстандық Гусман Қырғызбаевты жеңді.

Пандемияға байланысты 2021 жылы өткен Токио олимпиадасында Сметов жарыстың алғашқы күнінде-ақ қола алды. Медаль үшін белдесуде нидерландтық Торнике Цякадоеаны жеңді. Бұл оның екінші олимпиада медалі болды, мемлекет оны ІІІ дәрежелі «Барыс» орденімен марапаттады. 2022 жылы Ташкентте әлем чемпионатының тағы бір қоласын қосты.

Кетпек болды — Парижде жеңді (2024)

2024 жылдың көктемінде Сметов Азия чемпионатында сәтсіз өнер көрсетіп, спортты тастамақ болды. «Олимпиаданың басталуына үш ай қалғанда мансабымды аяқтауды шештім», — деді ол кейін Халықаралық дзюдо федерациясының бейнесінде. Ата-анасына қоңырау шалды, олар райынан қайтарды. Әкесі: «Олимпиадаға аз уақыт қалды. Байқап көр, әйтпесе кейін тырыспағаныңа өкінесің», — деген.

Мамырда ол Астанадағы Үлкен дулығада қола алып, Әбу-Дабидегі әлем чемпионатында бесінші болды, ал 2024 жылғы 27 шілдеде олимпиаданы ұтты. Париждегі финалда Сметов турнир иесі — Токионың қола жүлдегері француз Лука Мхеидзені жеңді. Бұл медаль Қазақстанның 2024 жылғы Ойындардағы алғашқы алтыны және дзюдодан елдің тұңғыш олимпиада алтыны болды.

• Рио-2016 — күміс;
• Токио-2020 — қола;
• Париж-2024 — алтын.

Ақша

Қазақстан заңы бойынша олимпиада алтынын алған спортшыға $250 мың беріледі — Kapital.kz Сметов Парижде жеңгеннен кейін осылай жазды. Күміс үшін $150 мың, қола үшін $75 мың төленеді. Оның табысы туралы басқа сенімді дерек жоқ.

Марапаттары

• «Парасат» ордені;
• ІІІ дәрежелі «Барыс» ордені (2021) — Токионың қоласы үшін;
• І дәрежелі «Барыс» ордені (2024 жылғы 14 тамыз) — Париждің алтынынан кейін;
• Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері атағы;
• «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы (2021);
• «Үздік-2024» ұлттық сыйлығында Давид Дегтярёвпен бірге «Жыл спортшысы» атанды.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Парижден кейін Сметов кетпеді. 2024 жылғы желтоқсанда ол Лос-Анджелес олимпиадасына қатысуды мақсат етті: «Мен 32 жастамын, Олимпиада өтетін кезде 35–36 жаста боламын». 2026 жылы ол 2028 жылғы Ойындарға іріктеудің рейтинг ұпайларын жинай бастады, Циндаодағы Гран-приде бесінші болды, ал Айти-Нагоядағы Азия ойындарында Қазақстан құрамасының туын көтеріп, финалда жапон Хаято Кондоға есе жіберіп, күміс алды.

2026 жылғы 29 қазанда Әбу-Дабидегі Үлкен дулығада Сметов Мехрзод Суфиев пен Ма Юйлинді жеңді, ширек финалда әзербайжандық Балабей Агаевқа жеңілді, ал қола үшін белдесуде отандасы Талғат Орынбасарға 1:10 есебімен ұтылды. IJF әлемдік рейтингінде ол қазір небәрі 114-орында: Лос-Анджелеске жолдама үшін олимпиада чемпионы құрамадағы серіктерімен күресуге тиіс. Жеңіл салмақтағы қазақстандық мектеп тек Сметовпен шектелмейді: Бакудағы әлем чемпионатында Давлатов күміс алды.

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны мен медальдары, IJF — профилі мен рейтингі, JudoInside — турнирлердегі нәтижелері, Kazinform — досье, білімі мен марапаттары, Forbes Kazakhstan — Париждің алтыны, Kapital.kz — олимпиада алтынының сыйақысы, 24.kz — «Жыл спортшысы», NUR.KZ — мансабын қалай аяқтамақ болғаны, Sports.kz — Әбу-Дабидегі Үлкен дулыға