Арман Царукян

Арман Царукян — UFC жеңіл салмағындағы ең қауіпті жекпе-жекшілердің бірі. Чемпиондық жекпе-жек оны екінші жыл қатарынан айналып өтіп келеді. Ол рейтингте екінші орында, қатарынан алты рет жеңді, ал 2026 жылдың қыркүйегінде Маурисио Руффиді шынтақпен нокаутқа жіберді. UFC оған титул беру-бермеуді шешіп жатқанда, Царукян еркін күресте белбеу жинап жүр: қазанда ол Real American Freestyle лигасының орта салмақтағы чемпионы атанды. Даниэль Кормье бір кезде Царукянды «әлемдегі ең мықты жеңіл салмақтағы жекпе-жекші болуы мүмкін» деген. Бұл сөзге дау айту барған сайын қиындап барады.

Шығу тегі және отбасы

Арман Наирович Царукян 1996 жылы 11 қазанда Грузиядағы Ахалкалаки қаласында туған. Бұл — Армения шекарасына жақын армян қаласы. Ол отбасындағы үш баланың ортаншысы: ағасы мен сіңлісі бар. Әкесі Наири Царукян құрылыс бизнесімен айналысады.

Арман үш жасқа толғанда отбасы Ресейге көшіп, Хабаровскіге қоныстанды. Ол сонда өсті, бірақ туған қаласын ұмытпады: MMA-дағы алғашқы лақап аты — «Ахалкалакец». Бүгінде Царукянның Армения мен Ресей азаматтығы бар. Өзінің базасы ретінде Ереванды атайды, ал жаттығуды АҚШ-та жасағанды жөн көреді.

Күрестен хоккейге, хоккейден қайта күреске

Царукян алғашында еркін күреспен айналысып, жақсы нәтиже көрсетті. Бірақ жасөспірім шағында хоккейге ауысты. Ол хабаровскілік «Амурдың» жастар командасында ойнап, НХЛ-ды армандады. Хоккейге алты жылын берді. Кейін айтқанындай, спорттан кетуіне ресейлік жастар хоккейіндегі сыбайлас жемқорлық та себеп болған.

Кәмелетке толған соң ол алдымен құрылыста әкесіне көмектесті, кейін жекпе-жекке оралды. Кәсіби дебютіне дейін Царукян еркін күрестен спорт шебері, MMA-дан тағы бір спорт шебері атағын алды. Кейін дәл осы күрес негізі октагондағы басты қаруына айналады.

Алғашқы жекпе-жектер (2015–2018)

Кәсіби дебюті 2015 жылы 25 қыркүйекте өтті: Царукян Шамиль Олохановты бірінші раундта нокаутқа жіберді. Сол жылдың желтоқсанында Александр Беликтің соққысын өткізіп алып, 30 секундта нокаутпен жеңілді. Бұл — оның әлі күнге дейінгі жалғыз мерзімінен бұрын жеңілісі. Бір жылдан соң, 2016 жылдың желтоқсанында, ол реванш алып, Беликті гильотинамен тұншықтырды.

Одан кейін жеңістер тізбегі басталды. 2017 жылдың желтоқсанында Царукян жапондық Такэнори Сатоны жеңіп, жеңіл салмақта FEMFP титулын алды. 2018 жылдың жазында Пхукеттегі Tiger Muay Thai командасының іріктеуінен өтті. UFC-ге ол 13–1 рекордымен келді.

Махачевпен дебют (2019)

UFC-дегі алғашқы жекпе-жегін Царукян 2019 жылы 20 сәуірде өткізді, қарсыласы ең ыңғайсызы — Ислам Махачев болды. Жаңадан келген жігіт төрешілердің бірауызды шешімімен жеңілді. Бірақ жекпе-жек «Кештің үздік жекпе-жегі» бонусын алды, ал Царукян дивизиондағы ең мықты балуанның қарқынын ұстай алатын адам ретінде танылды. Шілдеде UFC 240 турнирінде ол Оливье Обен-Мерсьені жеңді.

Рейтингте көтерілу (2020–2023)

• 2020 жылғы шілде — «Жекпе-жек аралында» Дави Рамосты шешіммен жеңді;
• 2021 жылғы қаңтар — UFC 257-де Мэтт Фреволаны жеңді, бірақ салмаққа сыймай, гонорарының 20%-ын қарсыласына берді;
• 2021 жылғы қыркүйек — Христос Гиагосты бірінші раундта техникалық нокаутпен жеңді;
• 2022 жылғы ақпан — Хоэль Альваресті екінші раундта техникалық нокаутпен жеңді.

2022 жылдың маусымында бұл тізбекті Матеуш Гамрот үзді: тағы да шешім, тағы да «Кештің үздік жекпе-жегі». Царукян бұған тағы үш жеңіспен жауап берді — Дамир Исмағұлов, Жоаким Силва және ақыры Бенеил Дариуш. 2023 жылдың желтоқсанында кештің басты жекпе-жегінде ол Дариушты тізе соққысы мен соңғы соққылармен 64 секундта нокаутқа жіберді. Осылайша басты үміткерлер қатарына шықты.

UFC 300 және қолдан шыққан титул (2024–2025)

2024 жылы 13 сәуірде мерейтойлық UFC 300 турнирінде Царукян бұрынғы чемпион Чарльз Оливейраны төрешілердің екіге бөлінген шешімімен жеңді. Бұл жеңіс оған титул үшін жекпе-жек әкелуі тиіс еді, бірақ кеш басқа нәрсемен де есте қалды. Октагонға бара жатып Царукян өзіне ортаңғы саусағын көрсеткен жанкүйерді ұрып жіберді. Жанкүйер кейін кешірім сұрап, талап қоймайтынын айтты. Ал Невада атлетикалық комиссиясы жекпе-жекшіге $25 000 айыппұл салып, оны 2025 жылдың 12 қаңтарына дейін тоғыз айға шеттетті.

Махачевпен реванш 2025 жылдың қаңтарындағы UFC 311 турниріне белгіленді. Турнирге аз уақыт қалғанда Царукян бас тартты: спаррингте ол белін жарақаттап, шонданай нервін қысып алды. Махачев Ренато Мойканомен шықты, ал Царукян титул жарысынан ұзаққа шығып қалды. 2025 жылдың жазында ол Топурия мен Оливейра жекпе-жегіне қосалқы жекпе-жекші ретінде салмақ түсірді, бірақ шығуға тура келмеді.

2025 жылдың қарашасында Илия Топурия үзіліс алғанда, UFC уақытша белбеу үшін Джастин Гэтжи мен Пэдди Пимблеттті шығарды. Дана Уайт Царукян титул мүмкіндігін қайта табуы керек екенін айтты. Бұл шешімді Махачев, Кормье және журналист Ариэль Хельвани сынады. Царукян жауабын торда берді: 2025 жылы 22 қарашада Катардағы басты жекпе-жекте ол Дэн Хукерді үшбұрышпен тұншықтырды.

Руффиді нокаутқа жіберу (2026)

2026 жылдың қыркүйегіндегі UFC 331 турнирінде Царукянды Оливейрамен реванш күтіп тұрған. Бірақ бразилиялық команда серігі Аллан Насименту қайтыс болған соң бас тартты. Оның орнына Маурисио Руффи шықты. Жекпе-жек титул үшін іріктеу ретінде өтті, ал Царукян оны бірінші раундтың аяқталуына төрт секунд қалғанда үстінен шынтақпен ұрып аяқтады. «Келесі жекпе-жек, титул үшін жекпе-жек үшін маған дәл осы мерзімінен бұрын жеңіс керек еді», — деді ол. Сол кеште ол жаңа лақап атпен — The Batman болып шықты.

Дивизион чемпионы — Джастин Гэтжи, ал Уайт келесі қарсыласты әлі растаған жоқ. UFC басшысының сөзінше, Царукян «қазіргіден жақсы жағдайда бола алмайды». Оның рекорды — 24 жеңіс пен 3 жеңіліс: 10 нокаут, 6 берілту, 8 шешім. UFC рейтингінде ол жеңіл салмақта екінші, салмаққа қарамастан рейтингте 13-орында.

Күрес және грэпплинг

UFC-дегі жекпе-жектер арасындағы үзілістер Царукян үшін бос өтпейді. 2023 жылы ол Лос-Анджелестегі NAGA турнирінің эксперттер дивизионында үш қарсыласын да берілтіп, жеңіске жетті. 2025 жылы Karate Combat-та өнер көрсетті, ADXC-те Патрики Фрейрені тұншықтырды, Мәскеудегі ACBJJ турнирінде Бенсон Хендерсонды үшбұрышпен есінен тандырды. 2026 жылы Риодағы Hype FC-де Мұхаммед Мокаевты тұншықтырды.

Бөлек әңгіме — олимпиада чемпиондары мен UFC жекпе-жекшілері еркін күрес кілеміне шығатын Real American Freestyle лигасы. 2026 жылдың қаңтарынан бері Царукян Лэнс Палмерді, екі рет Джорджио Пулласты, Юрайя Фейберді, Тони Фергюсонды және Тбилисидегі турнирде қазақстандық Қуат Хамитовты жеңді. Шілдеде ол бірінші ауыр салмақтағы кроссовер-белбеу үшін Колби Ковингтонға 3:5 есебімен жеңілді.

Қазанда Лас-Вегастағы RAF 14 турнирінде Царукян орта салмақтағы кроссовер-титул үшін Диллон Дэниспен күресіп, бірінші кезеңде-ақ 10:0 есебімен жеңді. Сол кешті Робби Лоулерді жеңген Хамзат Чимаев жапты.

Царукян төңірегіндегі даулар

• UFC 300. Октагонға бара жатып жанкүйерді ұрғаны үшін ол $25 000 айыппұл төлеп, тоғыз айға шеттетілді. Қорлауға қарсы әлеуметтік бейнеролик жазса, мерзім алты айға дейін қысқаратын еді, бірақ Царукян оны жасамады.
• RAF 06. 2026 жылдың ақпанында Пуллас күрес кезінде оның басынан ұрды. 5:3 есебімен жеңген соң Царукян қарсыласын итеріп, ұра бастады, кілемге екі команда да жүгіріп шықты. Белал Мухаммад оны жақтап, қарсыласы лас күрескенін айтты.
• RAF 14. Жеңісті әдістен кейін тұрып жатып Царукян жатқан Дэнистің үстінен басып кетті. Кілемге күзет жүгіріп шықты, бірақ балуандар ақыры қол алысты.
• Салмақ. UFC 257 алдында ол салмаққа сыймай, гонорарының 20%-ын қарсыласына берді.

Жеке өмірі

Царукян үйленген, екі қызы бар: үлкені 2020 жылдың басында, кішісі 2022 жылы туған. Ол 2019 жылдан бері Lion Heart American Top Team командасында өнер көрсетеді, ал UFC сайтында жаттығатын жері ретінде Лас-Вегастағы Syndicate MMA көрсетілген. 2025 жылдан бері Царукян UFC мен Spribe компаниясының көпжылдық серіктестігі бойынша амбассадор.

Марапаттары

• UFC-дің «Кештің үздік жекпе-жегі» бонусы, 2 рет — Махачевпен (2019) және Гамротпен (2022);
• «Кештің үздік өнері» бонусы, 5 рет — Гиагос, Альварес, Дариуш, Хукер, Руффи;
• жеңіл салмақтағы FEMFP титулы (2017);
• орта салмақтағы RAF кроссовер-титулы (2026);
• ACBJJ All-Star титулы (2025).

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Царукян 30 жаста және титулға бұрын-соңды болмағандай жақын: UFC-де қатарынан алты жеңіс, жаңа нокаут және RAF белбеуі. Енді шешім Дана Уайтта — Гэтжи Топуриямен немесе Пимблеттпен реванш өткізуі мүмкін. Царукянның өзі Руффиді нокаутқа жіберген соң қысқа жазды: «Титул үшін жекпе-жек қамтамасыз етілді».

Дереккөздер: Wikipedia — Арман Царукянның өмірбаяны мен жекпе-жектері, UFC.com — профилі және статистикасы, Cageside Press — UFC 331-дегі Руффимен жекпе-жек, Heavy — Царукянның пікірі және Уайттың сөзі, Fox News — Пулласпен күрестен кейінгі төбелес, Sports.kz — RAF 14-те Дэнисті жеңуі