Айдос Сұлтанғали

Айдос Сұлтанғали — Қызылордадан шыққан грек-рим күресінің балуаны. 2025 жылы ол классикалық күресте Қазақстанның 26 жыл бойы әлем чемпионатында алтын ала алмай келген кезеңін аяқтады. Загребтегі финалды бір минуттан сәл астам уақытта қарсыласына бір ұпай бермей жеңді. Енді оның алдында екінші сынақ тұр — Астанадағы үй алаңындағы әлем чемпионаты. Онда ол алғашқы күні-ақ 0:3 есебінен кейін белдесуді жеңіп, жартылай финалға шықты.

Шығу тегі

Сұлтанғали 1996 жылы 7 ақпанда туған. Ол Қызылорданың тумасы: ата-анасы сонда тұрады, басты жеңісінен кейін де оны сол жерде қарсы алды. Балуанның әкесі — Сұлтанғали Кеулімжаев. Айдостың бойы 168 см, ол 60 келіге дейінгі олимпиадалық салмақта күреседі. Қазақстанда Қорғаныс министрлігінің Орталық армия спорт клубының намысын қорғайды.

Алғашқы медальдар (2017–2019)

Ересектер деңгейіне Сұлтанғали 2017 жылы шықты. Сол жылы ол Польшаның Быдгощ қаласында 23 жасқа дейінгілер арасындағы әлем чемпионатының қоласын, Ашхабадта жабық ғимараттағы және жекпе-жек түрлерінен Азия ойындарының қоласын алды. Екеуі де 59 келіге дейінгі салмақта.

Бір жылдан кейін ересектер әлем чемпионатындағы алғашқы медаль келді: 2018 жылы Будапештте 60 келіге дейінгі салмақта қола. 2019 жылы ол Қытайдың Ухань қаласындағы Дүниежүзілік әскери ойындарда үшінші болды.

Үйдегі Азия чемпиондығы (2021)

2021 жылы сәуірде Азия чемпионаты Алматыда өтті. Трибунада көрермен болған жоқ, бірақ Сұлтанғали жерлестерінің қолдауын бәрібір сезгенін айтты. Финалда ол ирандық Мехди Мохсен Неджадқа 0:3 есебімен ұтылып тұрды. Сосын партерден лақтырып, жамбасқа алып 4 ұпай жинады да, 8:4 есебімен жеңді. Соңғы секундтарда ерте қуанып кетіп, жеңісті сәл жіберіп алмады.

«Кез келген балуан үшін өз елінде жеңу — үлкен мәртебе, — деді ол финалдан кейін. — Мен күресті Қазақстанның туын көтеруге мүмкіндік бергені үшін жақсы көремін».

Қола, Азиада және Олимпиада (2022–2024)

2022 жылы Сұлтанғали тағы да әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды, бұл жолы Белградта. Құрамамен бірге Бакудегі Әлем кубогында командалық қола алды. Ханчжоудағы Азия ойындарында медальға бір жеңіс жетпеді: қола үшін белдесуде жеңілді.

Ең үлкен көңіл қалдыру Париж-2024 Олимпиадасында болды. Сұлтанғали алғашқы белдесуде қырғызстандық Жоламан Шаршенбековке жеңіліп, сайыстан шығып қалды. Сол жылы ол Ереванда әскери қызметшілер арасындағы әлем чемпионатының қоласын қосты.

Загребтегі алтын (2025)

2025 жылғы әлем чемпионатына дейін Сұлтанғалидің әлем біріншіліктерінен екі қоласы болды, бірақ бірде-бір финалы болмады. Загребте ол жартылай финалда грузин Амиран Чавадзені ұтты. 20 қыркүйектегі финалда жастар арасындағы әлем чемпионы, 20 жастағы өзбек Алишер Ганиевпен кездесті. Бұған дейін Сұлтанғали оған жеңіліп қалған еді.

Финал 1 минут 7 секундқа созылды. Сұлтанғали сегіз ұпай жинады, тоғызыншысын өзбек жағы челленджден ұтылғаннан кейін алды — 9:0. «Финалды бұлай оңай әрі тез жеңемін деп ойламадым», — деді ол. Бұл 1999 жылы Афинада Мхитар Манукян жеңгеннен бергі қазақстандық грек-рим күресінің әлем чемпионатындағы алғашқы алтыны болды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Сұлтанғалиді «осы ғасырдағы грек-рим күресінен алғашқы әлем чемпионымыз» деп атады.

23 қыркүйекке қараған түні оны Астана әуежайында оркестрмен, бауырсақ пен қымызбен қарсы алды. Ол екі сағаттан астам қолтаңба таратты. «Ең алдымен ата-анама, сосын достарыма қоңырау шалдым», — деді балуан. Сол күні Сұлтанғали Қызылордаға ұшып келді. Жаңа мақсаттары ретінде ол 2026 жылғы Азия ойындары мен Лос-Анджелес-2028 Олимпиадасының алтынын атады.

2026 жылғы маусым

Чемпион атағы оны іріктеуден босатпады. Құраманың бас бапкері Қонысбек Төкенов атағына қарамастан балуандарды ел чемпионатынан босатуға болмайтынын бірден айтты. 2026 жылы Қазақстанның екі басты старты — Азия ойындары мен әлем чемпионаты — үш апта аралықпен өтеді, сондықтан бапкерлер екі толыққанды құрама дайындады.

Загребтен кейін Сұлтанғали кілемге алғаш рет 2026 жылғы ақпанда Zagreb Open турнирінде шықты. Ол уақытша 63 келіге дейінгі салмақта күресті. «Маусым барысында негізгі салмағыма ораламын», — деді ол.

Қазір (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы әлем чемпионаты 24 қазан мен 1 қараша аралығында Астанада өтіп жатыр, Сұлтанғали атағын үйде қорғайды. UWW-дің алдын ала тізімінде оның аты болмаған, бірақ жаңартылған тізімде ол үшінші болып себілді.

Алғашқы күн ширыққан болды. 1/8 финалда ол Еуропа чемпионатының қола жүлдегері, ресейлік Анвар Аллахяровқа 0:3 есебімен ұтылып тұрып, 4:3 есебімен жеңіп шықты. Ширек финалда әлем чемпионаттарының жүлдегері, әзербайжандық Мұрад Мамедовты 4:1 есебімен ұтып, жартылай финалға шықты. Онда оның қарсыласы — жапон Кото Гоми. Жалпы Қазақстан үй алаңындағы чемпионатқа 35 балуан ұсынды.

Дереккөздер: Wikipedia — Aidos Sultangali, UWW — 2021 жылғы Азия чемпионаты, UWW — 2025 жылғы әлем чемпионатының финалы, Kazinform — Загребтегі алтынға жол, The Astana Times — 1999 жылдан бергі алғашқы алтын, Zakon.kz — Астанада қарсы алу, 24.kz — Қызылордада қарсы алу, Kazinform — Қонысбек Төкенов іріктеу туралы, 24.kz — 2026 жылы кілемге оралуы, Sports.kz — ӘЧ-2026-ға өтінім, Sports.kz — ӘЧ-2026 жартылай финалы