Қазақстаннан шығуға тыйым 2026: қалай тексеріп, қалай алып тастауға болады

Қазақстаннан шығуға тыйым бар-жоғын eGov Mobile қосымшасынан немесе eGov.kz порталынан ЖСН арқылы бірнеше минутта тегін тексеруге болады. Шектеуді сот орындаушысы соттың санкциясымен қояды: атқарушы құжат бойынша қарызыңыз 40 АЕК не одан көп болса (2026 жылы бұл 173 000 теңге) немесе алимент пен басқа мерзімді төлемдерді үш айдан артық төлемесеңіз. Тыйым қарыз толық өтелгеннен кейін алынады, сондықтан мұны алдын ала жасаған дұрыс: паспорттық бақылау алдында емес, сапардан кемінде 10–15 күн бұрын.

Шығуға тыйым дегеніміз не

Ресми атауы — «Қазақстан Республикасынан шығуға уақытша шектеу». Бұл атқарушылық іс жүргізудің бір шарасы: борышкер сот шешімін не басқа атқарушы құжатты орындамайынша, мемлекет оны елден шығармайды. Тәртібі «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңның 33-бабында жазылған.

Шектеу шекарадан кез келген жолмен өткенде қолданылады: ұшақ, пойыз, автобус, жеке көлік немесе жаяу өткел. Қай елге баратыныңыздың мәні жоқ — Дубайға да, Бішкекке де жібермейді.

Ауқымы аз емес. Әділет министрлігінің 2026 жылғы наурыздағы деректері бойынша Борышкерлердің бірыңғай тізілімінде шығуға шектеу қойылған 874,4 мың адам болған. Ең көбі — Алматы облысында (103,5 мың), Түркістан облысында (88,1 мың) және Астанада (85,8 мың).

Шекара не үшін жабылуы мүмкін

Несиенің өзі себеп емес. Ипотеканы, автонесиені не бөліп төлеуді кесте бойынша төлеп жүрсеңіз, сізді шығарады. Банк пен МҚҰ да шығуға тікелей тыйым сала алмайды: алдымен олар сотқа не нотариусқа барып, атқарушы құжат алады, іс сот орындаушысына түседі — тыйым қаупі тек содан кейін пайда болады.

Заң екі негіз атайды:

• 40 АЕК-тен асатын қарыз. 40 АЕК және одан жоғары сомаға атқарушы құжаттың талабы орындалмаған. 2026 жылы АЕК — 4 325 теңге, демек шегі — 173 000 теңге.
• Мерзімді төлемдер. Алимент пен басқа тұрақты төлемдер үш айдан артық төленбесе, сомаға қарамайды.

Іс жүзінде бұл тізімге мыналар кіреді:

• сот арқылы немесе нотариустың атқарушылық жазбасымен өндірілген мерзімі өткен несиелер мен микрокредиттер;
• алимент (Әділет министрлігінің дерегінше, 290,7 мыңға жуық іс жүргізу бар, жалпы берешек 18,2 млрд теңгеден асады — соттың мұндай қарыздарды қалай қарайтыны Шымкенттегі оқиғада көрінеді);
• мәжбүрлеп өндіруге берілген салықтар мен әкімшілік айыппұлдар;
• коммуналдық қарыз, қолхат бойынша қарыз, залал өтемі және сот шешімімен өндірілетін басқа сомалар.

Шығуға шектеу тек борышкер жеке тұлғаға ғана емес, борышкер заңды тұлға болса, компания басшысына да қойылуы мүмкін.

Тыйым кенеттен пайда болмайды. Алдымен борышкерге тиісті түрде хабарлама жіберілуге тиіс. Хабарламадан кейін бес жұмыс күні ішінде талап орындалмаса, сот орындаушысы қаулы шығарады, сот оны санкциялайды, ал деректер ҰҚК Шекара қызметіне жіберіледі.

2026 жылғы 1 шілдеден жаңа тәртіп: бизнестің салық қарызы

Жаңа Салық кодексімен бірге сот орындаушысыз жеке тетік пайда болды. Енді мемлекеттік кірістер органдары сот арқылы шығуды шектей алады. Бұл мыналарға қатысты:

• заңды тұлғалардың бірінші басшылары (не олардың міндетін атқарушылар) мен құрылымдық бөлімше басшылары;
• жеке кәсіпкерлер;
• жеке практикамен айналысатын тұлғалар (нотариустар, адвокаттар, жеке сот орындаушылары және т. б.).

Шарттар бір мезгілде орындалуы керек: салық берешегі 27 000 АЕК-тен асады (2026 жылы шамамен 116,7 млн теңге), ол үш айдан артық өтелмейді, ал салық төлеушіге мәжбүрлеп өндіру шаралары қолданылып қойған — мысалы, шоттары бұғатталған. Соттың санкциясынсыз шектеу күшіне енбейді.

2026 жылғы қазанда Ұлттық экономика министрлігі түзетулерді талқылауға шығарды: мерзімді үш айдан төрт айға ұзарту, ал шекті соманы кодекстен заңға тәуелді актіге көшіру ұсынылып отыр. МКК-нің айтуынша, соманың өзін әзірге өзгерту жоспарланбаған. Жоба әлі қабылданған жоқ.

Негіз	Шегі	Кім енгізеді
Атқарушы құжат бойынша қарыз	40 АЕК-тен (173 000 ₸)	Сот санкциясымен сот орындаушысы
Алимент пен басқа мерзімді төлемдер	3 айдан артық төленбеу	Сот санкциясымен сот орындаушысы
Басшының, ЖК-ның, жеке практиканың салық қарызы	27 000 АЕК-тен жоғары және 3 айдан артық	Сот санкциясымен мемлекеттік кірістер органы

Басқа шектеулер де бар — қылмыстық процесс аясында немесе жекелеген қызметкерлерге қызметтік себеппен қойылатындар. Олардың өз ережелері бар және борышкерлер тізілімінде көрінбейді.

Шығуға тыйым бар-жоғын қалай тексеруге болады

Тексеру тегін, тек ЖСН керек. Сервис екі тізілімді салыстырады: шығуы шектелген борышкерлер және атқарушылық іс жүргізуі ашық борышкерлер. Ресми жауап беру мерзімі — 15 минутқа дейін, әдетте тезірек.

eGov Mobile арқылы

1. eGov Mobile қосымшасына кіріңіз.
2. «Шетелге шығуға тыйымды тексеру» қызметін іздеу арқылы немесе шетелге сапарға арналған қызметтер бөлімінен табыңыз.
3. ЖСН-ді тексеріп, «Тексеру» батырмасын басыңыз.
4. Нәтижені қараңыз: шектеу болмаса, сервис соны жазады.

eGov.kz порталы арқылы

1. «Азаматтық, көші-қон және иммиграция» → «Шетелге шығу» бөлімін ашыңыз.
2. Борышкерлер тізілімі бойынша шығуға тыйымды тексеру қызметін таңдап, онлайн тапсырыс беріңіз.
3. ЖСН-ді (компания үшін — БСН) енгізіңіз.
4. Нәтиже қызмет мәртебесі бетінде шығады.

Әділет министрлігінің борышкерлер тізілімі (АІЖ АЖ) арқылы

Борышкерлердің бірыңғай тізілімі ашық атқарушылық іс жүргізуді көрсетеді: сомасы, негізі және сот орындаушысының деректері. Тыйым болса, кімге хабарласу керегі бірден көрінеді.

1. Әділет министрлігінің сайтындағы АІЖ АЖ сервисін ашыңыз (aisoip.adilet.gov.kz).
2. Жеке немесе заңды тұлға бойынша іздеуді таңдаңыз.
3. ЖСН не БСН енгізіңіз.
4. Іс жүргізу белсенді болса, талап сомасы мен орындаушының байланысын жазып алыңыз.

ЖК мен басшыларға салық қарызын салық төлеушінің кабинетінен қадағалаған ыңғайлы — бюджетпен есеп айырысу шектеуге дейін сол жерде көрінеді.

Шығуға тыйымды қалай алып тастауға болады

Тыйым оның себебі жойылғанда алынады. Көбіне бұл — қарызды толық төлеу. Тәртібі мынадай:

1. Бәрін толық өтеңіз. Негізгі қарызды ғана емес, атқарушылық санкцияны, орындау шығыстарын және іс жеке сот орындаушысында болса, оның қызметіне ақыны да төлеңіз. Ішінара төлем әдетте тыйымды алмайды.
2. Орындаушыға растаманы жіберіңіз. Түбіртек не банк үзіндісі мен шектеуді алуды сұрайтын қысқа өтініш. Төлемнің өзі жүйеде ештеңені өзгертпейді.
3. Қаулыны күтіңіз. Сот орындаушысы уақытша шектеуді алу туралы қаулы шығарып, оны ҰҚК Шекара қызметіне жібереді. Заң бойынша бұған бір жұмыс күні беріледі, іс жүзінде жаңарту бір-үш жұмыс күніне созылады, ал демалыс алдында одан да ұзақ.
4. Сапар алдында eGov-тан мәртебені тағы бір рет тексеріңіз.

Толық төлемсіз де тыйымды алуға болады, егер:

• сот жеке тұлғалардың банкроттығы рәсімі аясында төлем қабілеттілігін қалпына келтіру жоспарын бекітсе;
• атқарушылық іс жүргізу тоқтатылса;
• нотариустың атқарушылық жазбасы күшін жойса;
• тараптар бітімгершілік келісім жасаса.

Кейде шектеуді уақытша тоқтата тұруға болады — мысалы, шетелде емделу үшін. Мұндай шешімді де сот орындаушысы қабылдайды, сот санкциялайды, сондықтан құжаттарды алдын ала жинаңыз.

Төлегеннен кейін тыйым алынбаса не істеу керек

Әдетте себеп екеуінің бірі: орындаушы алу туралы қаулыны әлі шығармаған немесе деректер мемлекеттік базаларға жетпеген.

1. Өз сот орындаушыңызға қоңырау шалыңыз не жазыңыз. Қаулы шыққан-шықпағанын және Шекара қызметіне жіберілгенін нақтылаңыз.
2. Түбіртек пен өтінішті қайта жазбаша беріңіз, күні қалсын.
3. Бір-екі күннен кейін eGov немесе тізілімнен мәртебені қайта тексеріңіз.

Іс ілгерілемесе, шағым беріңіз:

• жеке сот орындаушыларының өңірлік палатасына — іс жеке сот орындаушысында болса;
• аумақтық әділет департаментіне — іс мемлекеттік орындаушыда болса;
• сотқа — тыйымды заңсыз деп санасаңыз не сома мен негізге дауыңыз болса;
• мемлекеттік кірістер органына — шектеу салыққа байланысты болса.

Қысқаша

• Атқарушы құжат бойынша қарыз 40 АЕК-тен (173 000 ₸) асса немесе алимент үш айдан артық төленбесе, тыйым қойылуы мүмкін.
• 2026 жылғы 1 шілдеден басшыларға, ЖК мен жеке практикадағыларға 27 000 АЕК-тен асатын салық қарызы үшін шығуды шектеуге болады.
• Тексеру — eGov Mobile немесе eGov.kz арқылы ЖСН бойынша тегін.
• Алу — толық төлем мен орындаушының қаулысынан кейін; сапарға дейін 10–15 күн қалдырыңыз.

Материал анықтамалық сипатта. Даулы жағдайда заңгерге жүгініп, заңның қолданыстағы редакциясын adilet.zan.kz сайтынан тексеріңіз.