Ақша алғаны туралы қолхат: қалай дұрыс жазу керек + үлгі

Қазақстанда ақша алғаны туралы қолхатты нотариуссыз, тегін, қолдан жазуға болады — сот оны қарыздың дәлелі ретінде қабылдайды. Ең бастысы: кім кімге қанша ақша және қандай шартпен бергенін көрсету, сондай-ақ ақшаны қайтару міндеті мен мерзімін нақты жазу. Төменде — міндетті тармақтар, жазу ережелері, үлгі және қарыз қайтарылмаса не істеу керегі.

Қолхаттың заңдық күші

Қолхат — ақша алған адам (қарыз алушы, сатып алушы, орындаушы) белгілі бір соманы алғанын растайтын жазбаша құжат. ҚР Азаматтық кодексінің 716-бабына сәйкес қарыз алушының қолхаты болса, қарыз шарты жазбаша нысанда жасалған болып саналады. Сондықтан дұрыс толтырылған қолхат бөлек шарттың орнын басады және сотта дәлел ретінде қабылданады.

• Қолхат жеке құжат та, шартқа қосымша да бола алады (мысалы, алдын ала төлем туралы).
• Нотариус куәландыруы қажет емес — ақша алған адамның қолы жеткілікті.
• Қолдан жазылған да, басып шығарылған да нұсқа жарайды, бірақ түпнұсқалыққа дау туса, қолжазбаны қорғау оңайырақ.
• Электрондық қолхат электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) қол қойылса ғана күшіне енеді.

Куәгер міндетті емес, бірақ сома үлкен болса, олардың қолы құжатты әлдеқайда сенімді етеді.

Қолхатта міндетті түрде не жазылады

1. Екі тараптың аты-жөні, ЖСН, жеке куәлік немесе паспорт деректері, тұратын мекенжайы.
2. Сома — цифрмен және жазумен, валютасымен қоса (Қазақстан резиденттері арасында теңгемен жазған дұрыс).
3. Негізі: қарыз, алдын ала төлем, шарт бойынша есеп айырысу және т. б.
4. Қайтару шарттары: мерзімі, тәсілі (қолма-қол не аударым), пайызы мен кешіктіргені үшін айыппұл болса, соларды да.
5. Жазылған күні мен орны.
6. Ақша алған адамның қолы. Қарыз берушінің және куәгерлердің қолы да болса, жақсы.

Жазу ережелері

1. Қолмен жазыңыз. Ақша алған адамның қолжазбасы құжат жалған деген сөзден жақсы қорғайды: дау туса, оны қолжазба сараптамасы тексереді.
2. Нақты жазыңыз. «Жақында қайтарамын», «мүмкіндік болғанда» деген сөздер болмасын — тек нақты күн, сома және шарт.
3. Түзетусіз. Қате кетсе, қолхатты таза параққа қайта жазған дұрыс.
4. Екі дана. Екі тарап та мәтінді қол қоймас бұрын оқиды, әрқайсысы өз данасын алады.
5. Түпнұсқаны сақтаңыз. Сканерлеп немесе суретке түсіріп, бұлтқа сақтап қойыңыз — бірақ сотқа түпнұсқа керек болады.
6. Үлкен сома — куәгермен. Бір-екі адамның қолы ақшаның берілгенін растайды.

Ақша алғаны туралы қолхат үлгісі

Төмендегі деректер ойдан алынған — өзіңіздікін қойыңыз.

ҚОЛХАТ

Мен, Сұлтанов Азамат Серікұлы (ЖСН ____________, жеке куәлік № _________, 01.03.2020 ҚР ІІМ берген, мекенжайым: Алматы қ., Сейфуллин к-сі, 18-үй, 15-пәтер), 2026 жылғы 10 сәуірде Кан Жанна Ерболқызынан (ЖСН ____________, жеке куәлік № _________, 15.06.2021 ҚР ІІМ берген, мекенжайы: Алматы қ., Абай к-сі, 45-үй, 8-пәтер) қарызға 1 000 000 (бір миллион) теңге алдым.

Аталған соманы 2026 жылғы 10 қазаннан кешіктірмей, пайызсыз, қолма-қол қайтаруға міндеттенемін.

Қолхат Алматы қаласында екі данада жазылды, әр тарапқа бір данадан.

2026 жылғы 10 сәуір. Қолы: ___________ / Сұлтанов А. С.

Ақша пайызбен берілсе, мөлшерлемесін жазыңыз («жылдық 5%-бен»), тұрақсыздық айыбы керек болса — оның мөлшерін («кешіктірген әр күн үшін соманың 0,1%-ы көлемінде өсімпұл төлеймін»). Жеке адамға пайызбен қарыз беруге заң тыйым салмайды, бірақ бұл тұрақты табысқа айналса, микроқаржы ұйымы немесе ломбард ретінде тіркелу керек.

Қарыз қайтарылмаса: сот арқылы қалай өндіріп алуға болады

Қолхат сотта қашан жұмыс істейді

Сот үшін қолхаттан ақшаның берілгені және оны қайтару керегі анық көрінуі маңызды. Ең азы — берілген күні, тараптардың деректері, сома, қайтару міндеті және ақша алған адамның қолы. Мәтінде қайтару туралы сөз болмаса («қайтаруға міндеттенемін», «қарызға»), борышкер ақшаны басқа негізбен — мысалы, сыйлыққа немесе есеп айырысу үшін алдым деп айтуы мүмкін.

Талап қою мерзімі

ҚР АК 178-бабы бойынша жалпы талап қою мерзімі — үш жыл. Ол қолхатта көрсетілген қайтару күнінен басталады. Мерзім жазылмаса, қарыз талап етілгенге дейін берілген болып саналады: қарыз алушы жазбаша талап алған соң 30 күн ішінде ақшаны қайтаруға тиіс. Талапты оның тапсырылғанын дәлелдей алатындай етіп жіберіңіз — хабарламасы бар тапсырыс хатпен немесе алғаны туралы белгімен.

Сот бұйрығы немесе талап арыз

Борышкер қарызын даулап отырмаса, жазбаша мәміле бойынша соттан сот бұйрығын сұрауға болады — бұл тезірек, отырыссыз өтеді, ал жеке тұлғалар үшін мемлекеттік баж екі есе аз. Бірақ борышкер қарсылық білдірсе, бұйрық күшін жояды да, кәдімгі талап арыз беруге тура келеді.

Жеке тұлғалар үшін мүліктік талап арыз бойынша мемлекеттік баж — қарыз сомасының 1%-ы. Мысалы, 1 000 000 теңгеден — 10 000 теңге, ал сот бұйрығы үшін — 5 000 теңге. Арызды ЭЦҚ арқылы «Сот кабинеті» (office.sud.kz) сервисінен онлайн беру ыңғайлы.

Не кедергі болуы мүмкін

1. Бұлыңғыр шарттар. Қайтару туралы сөз жоқ болса, сот қолхаттан қарызды көрмеуі мүмкін.
2. Қолтаңбаға дау. Борышкер қол қоймадым десе, қолжазба сараптамасы керек болады.
3. Басқа дәлел жоқ. Ақша куәгерсіз, қолма-қол берілсе, хат алмасу, аудио- және бейнежазбалар пайдаға асады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Нотариус керек пе?

Жоқ. Нотариус куәландыруы міндетті емес, ақша алған адамның қолы жеткілікті. Сома өте үлкен болса, нотариус сенімді арттырады, бірақ бұл ақылы қызмет.

Ақшаны аударыммен беруге бола ма?

Иә, бұл тіпті сенімдірек: банк үзінді көшірмесі немесе аударым түбіртегі — ақшаның берілгенін тәуелсіз растайтын құжат. Kaspi.kz немесе басқа банк арқылы аударсаңыз, түсініктемеге «…күнгі қолхат бойынша қарыз» деп жазып, түбіртекті қолхатқа тіркеп қойыңыз.

Қолхат жоғалып кетсе, не істеу керек?

Көшірмесі немесе суреті болса, сақтап қойыңыз да, басқа дәлелдерді жинаңыз: борышкер қарызын мойындаған хат алмасу, банк аударымдары, куәгерлердің айғақтары. Түпнұсқасыз қарызды дәлелдеу қиынырақ, бірақ мүмкін.

Қарыз қайтарылған соң не істеу керек?

Қарыз алушы қолхаттың түпнұсқасын қайтарып алғаны немесе қарыз берушіден ақшаны қайтарып алғаны туралы қарсы қолхат алғаны жөн: заң бойынша қолхаттың борышкердің қолында болуы қарыздың өтелгенін растайды.

Қолхат — сенбеушіліктің белгісі емес, қаржылық тәртіптің қалыпты бөлігі. Бір беттегі нақты шарттар ақшаңызды сақтап қалуы мүмкін.