Ольга Рыпакова

Қазақстанда «аңыз» деп асыра сілтемей айтуға болатын спортшы көп емес. Ольга Рыпакова — солардың бірі. Оның жүлделер жиынтығы толық: Лондонның олимпиадалық алтыны, Бейжіңнің күмісі, Рионың қоласы, жабық стадиондағы әлем чемпионы атағы, Азия ойындарындағы қатарынан төрт жеңіс. Үшқадамдап секіруден 15,25 метрлік Азия рекорды 2010 жылдан бері тұр. 2023 жылы ол мансабын аяқтады, бірақ спорттан кетпеді. ҰОК-тың спортшылар комиссиясын басқарды, Азия Олимпиадалық кеңесінің атқару комитетіне кірді, бір жыл жеңіл атлетика федерациясын басқарды. Ал 2026 жылдың күзінде Азия ойындарындағы алтынынан айырылған жаяу жүрісші Ясмина Тоқсанбаеваны бәрінен қатты қорғады.

Шыққан тегі мен отбасы

Ольга Алексеева 1984 жылғы 30 қарашада Өскеменде дүниеге келді. Спорт оған мұра болып қалды. Әкесі Сергей Алексеев өзі онсайыскер болған, кейін жаттықтырушы атанды. Қызын мансабының басым бөлігінде сол баптады. Кейін командасына нидерландтық маман Хенк Крайенхоф келді.

2001 жылы ол спортқа дарынды балаларға арналған Шығыс Қазақстан облыстық мектеп-интернатын бітірді. Жаттықтырушы дипломын Қазақ спорт және туризм академиясынан алды.

Көпсайыс: 2002–2007

Ольга үшқадамнан емес, көпсайыстан бастады — жазда жетісайыс, жабық стадионда бессайыс. 2002 жылы Кингстондағы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатында күміс алды. 2006 жылға қарай Азияның ең мықты көпсайыскері болды. Жабық стадиондағы бессайыста 4582 ұпай жинады — бұл құрлық рекорды. Сол жылы Дохадағы Азия ойындарында 5955 ұпаймен жетісайыста жеңіп, ұзындыққа секіруден қола қосты.

Көпсайыс оған негіз берді: жылдамдық, серпін, 183 см бой және биіктікке 1,92 метр секіру. 2007 жылдан кейін ол көлденең секірулерге ауысты. 2007 жылы Амманда Азия чемпионатын ұзындыққа (6,66 м) да, үшқадамға (14,69 м) да секіруден ұтты. Бангкоктегі Универсиадада ұзындыққа секіруден 6,85 метрлік жеке рекордымен алтын алды.

Бейжің-2008: он жылдан кейін келген медаль

Бейжің ойындарында Рыпакова 15,11 метрге секірді. Бұл Азия рекорды еді, бірақ хаттамада тек төртінші орын. Тарих бірнеше жылдан кейін қайта жазылды. Допинг сынамалары қайта тексерілгеннен кейін ресейлік Татьяна Лебедева мен гректік Хрисопийи Деветзи дисквалификацияланды. 2018 жылғы 2 қазанда қазақстандық спортшы Бейжіңнің күміс жүлдегері деп ресми танылды.

Доха, Сплит және Тэгу: 2010–2011

2010 жыл ол үшін ең сәтті жыл болды. Наурызда Дохадағы жабық стадиондағы әлем чемпионатында үшқадамнан 15,14 метрмен жеңді — бұл жабық залдар үшін Азия рекорды. Қыркүйекте Сплиттегі Континенттік кубокта 15,25 метрге ұшты. Бұл Азия мен Қазақстан рекорды әлі күнге дейін жаңартылған жоқ. Күзде Гуанчжоудағы Азия ойындарында үшқадамнан жеңіп, ұзындыққа секіруден күміс алды.

2011 жылы Тэгуде Рыпакова 14,89 метрмен әлем чемпионатында екінші болды. Олимпиадаға бір жыл қалған еді, оның Лондонға алтын үшін баратыны түсінікті болды.

Лондон-2012: алтын

2012 жылдың көктемінде ол Ыстанбұлдағы қысқы әлем чемпионатында күміс алды (14,63 м). Ал тамызда Лондонда 14,98 метрмен олимпиадалық үшқадамда жеңді. Жыл қорытындысы бойынша Азия Олимпиадалық кеңесі оны құрлықтың үздік спортшысы деп атады.

Рио, Лондон және Джакарта: 2013–2019

Лондоннан кейін Рыпакова қарқынын бәсеңдеткен жоқ. Әр ірі жарыстан дерлік медаль әкелді:

• 2014 — Инчхондағы Азия ойындарының алтыны;
• 2015 — Бейжіңдегі әлем чемпионатының қоласы (14,77 м);
• 2016 — Рио Олимпиадасының қоласы (14,74 м), қатарынан үшінші олимпиадалық медаль;
• 2017 — Лондондағы әлем чемпионатының қоласы (14,77 м);
• 2018 — Джакартадағы Азия ойындарының қатарынан төртінші алтыны.

World Athletics дерегінше, ол Бриллиант лигасының финалдарында үш рет жеңген. 2019 жылы Дохадағы әлем чемпионатында 13-орында қалды.

Токио және спорттан кету: 2020–2023

Токио үшін ол саясаттан бас тартты. 2016 жылы Рыпакова Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты болып сайланған еді. 2020 жылғы 9 қазанда дайындыққа толық көңіл бөлу үшін өкілеттігін тапсырды. 2021 жылғы Ойындардың ашылу салтанатында боксшы Камшыбек Құңқабаевпен бірге Қазақстан туын көтерді. Секторда сәтсіз өнер көрсетті: 13,69 м және 24-орын. 2023 жылдың ақпанында Рыпакова мансабын аяқтайтынын жариялады.

Кабинеттер: ҰОК-тан World Athletics-ке дейін (2024–2026)

Спорттан кейін оның мансабы тез басқару жұмысына ауысты:

• 2019 жылдан — Азия жеңіл атлетика қауымдастығының спортшылар комиссиясының мүшесі;
• 2024 жылғы 11 сәуір — Қазақстан ҰОК спортшылар комиссиясының төрағасы;
• 2024 жылғы 9 қыркүйек — Делиде Азия Олимпиадалық кеңесінің атқару комитетіне бірауыздан сайланды;
• 2024 жылғы 11 желтоқсан — Даниал Ахметовтың орнына Қазақстан жеңіл атлетика федерациясының президенті;
• 2025 жылғы 23 сәуір — ҰОК атқару комитетінің мүшесі.

2026 жылдың қаңтарында ол федерация президенті қызметінен кетіп, құрметті президент болды. Федерацияның жаңа басшысы — «ҚазМұнайГаз» басқарма төрағасы Асхат Хасенов. ҰОК мұны Рыпакованың халықаралық деңгейдегі ауқымды жұмысымен, соның ішінде World Athletics мүшесі ретіндегі жұмысымен түсіндірді.

Оның күші неде

• Әмбебаптық. Көпсайыс оған секірушілерде сирек кездесетін қасиеттер берді: жылдамдық, биіктікке 1,92 метр секіру және төзімділік. Сондықтан ол ұзындыққа да, үшқадамға да секіруден жеңе алды.
• Ұзақ мансап. Қатарынан үш Олимпиададағы медаль, 2008–2017 жылдардағы әлем чемпионаттарының жүлделері. Азия ойындарының алтынын 2006, 2010, 2014 және 2018 жылдары алды.
• Мінез. Бейжің медалін он жыл күтті, мансабының соңында төртінші Олимпиадаға барды. Қазір шенеунік бола тұрып та, шешімді әділетсіз деп санаса, ашық дауласады.

Марапаттары

• Олимпиада ойындары: алтын (Лондон-2012), күміс (Бейжің-2008, 2018 жылы берілді), қола (Рио-2016).
• Әлем чемпионаттары: күміс (2011), қола (2015, 2017); жабық стадионда — алтын (2010), күміс (2012), қола (2008).
• Азия ойындары: жетісайыстан (2006) және үшқадамнан (2010, 2014, 2018) алтын, ұзындыққа секіруден күміс пен қола.
• Азия Олимпиадалық кеңесінің Азияның үздік спортшысы сыйлығы (2012).
• «Парасат», II дәрежелі «Барыс» және «Құрмет» ордендері, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері.

Жеке өмірі

Ольганың жұбайы Денис Рыпаков та жеңіл атлет: 400 метрге жүгірген, 2003 жылғы Универсиаданың күміс жүлдегері. Қазір ол Өскеменде 2014 жылдан бері жұмыс істеп тұрған, әйелінің атындағы жеңіл атлетика орталығын басқарады. Отбасында екі бала бар. 2004 жылы туған қызы Анастасия анасының жолын қуды: 2026 жылдың жазында Ордоста жастар арасындағы Азия чемпионатында ұзындыққа секіруден күміс алды (6,11 м). 2013 жылы туған ұлы Кирилл, Nur.kz дерегінше, хоккеймен айналысады.

Қызықты деректер

• Рыпакова — Қазақстан Қарулы Күштерінің подполковнигі.
• Оның үшқадамдағы Азия рекордына (15,25 м) 2026 жылдың қыркүйегінде 16 жыл толды.
• Жабық стадиондағы бессайыстағы Азия рекорды — 4582 ұпай — әлі де оған тиесілі.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 23 тамызда Рыпакова Астанада Құрылтай сайлауында дауыс берді. Сол кезде ҰОК оны федерацияның кеңесші-жаттықтырушысы әрі өз атындағы орталықтың басшысы ретінде таныстырды. 1 қазанда ол Ясмина Тоқсанбаеваның дисквалификациясы туралы өткір пікір айтты: қазақстандық спортшыны аяқ киіміне байланысты Азия ойындарындағы жаяу жүрістің алтынынан айырды. «Поиск виноватых – удел слабых», — деп жазды Рыпакова және «Я жадная до золота, оно НАШЕ!» деп қосты. Бұл хабарламада ол Жеңіл атлетика федерациясы атқару комитетінің төрағасы ретінде көрсетілген. Дереккөздерде оның лауазымының ресми атауы әртүрлі, бірақ рөлі түсінікті: Рыпакова қазақстандық жеңіл атлетиканың басты қоғамдық дауысы болып қала береді.

Дереккөздер: Wikipedia — Olga Rypakova, World Athletics — спортшы профилі, Nur.kz — өмірбаяны мен жетістіктері, Inbusiness.kz — досье, Tengrinews — Бейжің-2008 күмісі, Informburo — мәслихаттан кетуі, OCA — ҰОК спортшылар комиссиясының төрағасы, 24.kz — OCA атқару комитеті, Forbes Kazakhstan — федерация президенті, Forbes Kazakhstan — президент қызметінен кетуі, ҚР ҰОК — Құрылтай сайлауы, Informburo — Тоқсанбаеваның дисквалификациясы туралы, Sportarena — қызының медалі