Людмила Лузан

Әйелдер каноэде Олимпиадада жақында ғана — Токио-2020-дан бастап жарысады. Сол сәттен бұл спортта алтынды топ-тобымен жинайтын украин қызы пайда болды. Людмила Лузан — Токионың екі дүркін, Парижнің күміс жүлдегері әрі тоғыз дүркін әлем чемпионы. 2025 жылдың тамызында Миланда ол қатысқан төрт қашықтықтың бәрінде жеңді, ал 2026 жылдың көктемінде 200 метрді тарихтағы ешкімнен жылдам жүзіп өтті. Оның үстіне ол шетелде емес, үйде — Горишни Плавни қаласында жаттығады.

Шыққан тегі: Ивано-Франковск және гимнастика

Людмила Владимировна Лузан 1997 жылы 27 наурызда Ивано-Франковскіде туған. Спорттағы алғашқы он жылын қайықта емес, гимнастика залында өткізді. Токио-2020 олимпиадалық профилі мұны спорттық гимнастика дейді, украин БАҚ-ы көркем гимнастика деп жазады. Қалай болғанда да, ол жақтан үйлесімділікті, икемділікті және тынбай еңбек ету әдетін алып шықты.

Каноэге 2011 жылы, 14 жасында ауысты. Жаттықтырушысы Николай Мацапура алғаш танысқанда-ақ оның іске берілгенін және «қатал мінезін» байқағанын айтады. Содан бері оның спорттық өмірі Полтава өңірімен байланысты: Полтаваның «Динамо» клубы атынан шығады, Горишни Плавнидегі «Горняк» есу клубында Ferrexpo компаниясының қолдауымен жаттығады.

Жасөспірім жылдар: 2014–2018

Алғашқы үлкен нәтиже 2014 жылы келді: Нанкиндегі жасөспірімдер Олимпиадасында каноэ-жалғызда күміс алды. Бір жылдан кейін, 18 жасында, халықаралық деңгейде өнер көрсете бастады да, жастар арасындағы әлем чемпионатынан екі күміс әкелді. 2018 жылы алғашқы ересектер медалі — Белградтағы Еуропа чемпионатында 500 метрде қола алды.

Лузан оқуын да қатар алып жүрді: Киевтегі Украинаның Ұлттық дене тәрбиесі және спорт университетін бітірді, кейін Полтава политехникасының дене шынықтыру және спорт факультетінде магистр дипломын алды.

Токио: алғашқы Ойындардағы екі медаль (2021)

Токио Олимпиадасы әйелдер каноэі бағдарламаға алғаш енген Ойын болды. Лузан онда олимпиадалық тәжірибесіз барып, екі медальмен оралды.

• 2021 жылғы 5 тамызда — 200 метрлік жалғыз каноэде қола (47,034). Алдында тек америкалық Невин Харрисон мен канадалық Лоранс Венсан-Лапуант болды.
• 7 тамызда — Анастасия Четверикова екеуі 500 метрлік қос каноэде күміс алды (1:57,499), тек қытайлықтарға жол берді.

Жалғыз каноэдегі қола Украинаның сол Ойындардағы он екінші медалі болды. «Екі олимпиадалық медалім бар екеніне әлі сенбеймін», — деді ол қыркүйекте «Суспільне» арнасына. Токио үшін президент оны III дәрежелі княгиня Ольга орденімен марапаттады, ал 2021 жылдың желтоқсанында президенттік стипендия тағайындады.

Атақтар тізбегі: 2021–2023

Олимпиададан кейін Лузан қарқынын бәсеңдеткен жоқ. 2021 жылы Копенгагендегі әлем чемпионатында 500 метрлік қос каноэде жеңді, жалғызда күміс, төрттікте қола алды. Познаньдағы Еуропа чемпионатында — екі алтын, бір күміс және бір қола.

2022 жыл оны әлемнің ең мықты жалғыз каноэшісіне айналдырды. Канаданың Дартмут қаласындағы әлем чемпионатында 500 метрде (канадалық София Йенсеннен 0,87 секунд жылдам) және 1000 метрде жеңді, ал Четверикова екеуі қос каноэде күміс алды. 2023 жылы Краковтағы Еуропа ойындарында тағы екі алтын (500 метрде жалғыз және қос каноэ) мен 200 метрде күміс жеңіп алды.

Жаттықтырушысы құпияны қарапайым түсіндіреді: Людмила қашықтықты соншалық дәл бөледі, оған кеңес берудің қажеті жоқ.

Париж: ауырған арқамен алынған күміс (2024)

Париж алдында Лузан тағы бір әлемдік алтын алды — Самарқандта 500 метрде. Ойындарда ол Украина әнұранын естіп, туын тұғырдан көруді армандайтынын айтты.

Әнұран естілмеді, бірақ медаль болды. 2024 жылғы 9 тамызда Анастасия Рыбачок екеуі 500 метрлік қос каноэде екінші болып келді (1:54,30). 250 метр белгісінде олар алтыншы ғана еді, соңында канадалықтардан жүздің алты үлесіне озып кетті. 200 метрлік жалғыз каноэде медаль болмады: ол B финалына шықпады. Кейін Людмила жаз бойы арқа жарақатымен күрескенін, қажетті күшті бере алмағанын айтты.

Париж күмісі үшін ол I дәрежелі княгиня Ольга орденін алды.

Милан: төрттен төрт (2025)

2025 жылғы маусым Рачицедегі Еуропа чемпионатында бір алтын мен үш күмістен басталды. Ал одан кейін Милан болды. Әлем чемпионатында Лузан қатысқан төрт қашықтықтың бәрінде жеңді: жалғыз каноэде 200 және 500 метр, Ирина Федорив екеуі қос каноэде 200 және 500 метр. 23 тамызда бір күнде екі алтын алды, 24 тамызда — Украинаның Тәуелсіздік күнінде — 200 метрде жеңді (46,09).

«Бұл сиқыр. Керемет… Қазір ұйықтауға барамын, тойлаймын және бұрынғыдан да күшті болып ораламын», — деді ол мәреден кейін. Халықаралық каноэ федерациясы оны аптаның үздік есушісі деп таныды, ал желтоқсанда Украина ҰОК Лузанды суға секіруші Алексей Середамен бірге 2025 жылдың үздік спортшысы деп атады. Николай Мацапура жылдың үздік жаттықтырушыларының бірі атанды.

Әлемдік рекорд және тоғызыншы атақ (2026)

2026 жылға Лузан айқын мақсат қойды — Лос-Анджелес-2028-ге жол. «Қазір бірінші орынға олимпиадалық қашықтықтарды қоямыз: 200 метрлік жалғыз және 500 метрлік қос каноэ», — деді ол сәуірде.

Әрі қарай бәрі жоспар бойынша жүрді:

• 11 мамыр, Сегедтегі Әлем кубогының кезеңі: жалғыз каноэде 200 метр 43,23 секундта — тарихтағы ең үздік уақыт. Бұрынғы бағдар — Кэти Венсанның Париждегі 44,12 нәтижесі — бір секундқа жуық жақсарды. Сол жерде Рыбачок екеуі 500 метрлік қос каноэде де жеңді.
• 11–14 маусым, Монтемор-у-Велюдегі (Португалия) Еуропа чемпионаты: төрт алтын, оның ішінде 200 метрдегі чемпионат рекорды — 43,710.
• 30 тамыз, Познаньдағы әлем чемпионаты: София Йенсен мен Невин Харрисоннан озып, 200 метрде алтын (44,40), сондай-ақ Рыбачок екеуі 500 метрлік қос каноэде күміс алды.

Познаньнан кейін ол 200 метрлік жалғыз каноэдегі әлем чемпионы атағын қорғаған тарихтағы екінші спортшы әрі алғашқы еуропалық болды. Енді оның әлем чемпионы атағы тоғызға жетті.

Оның күші неде

• Қашықтықты бөлу. Ол шыдап, мәреге қарай қосып кете алады: қос каноэ алтыншы орыннан екінші орынға көтерілген Париж финалы — соның айқын мысалы.
• Әмбебаптық. 200, 500 және 1000 метрдегі әлемдік атақтар, жалғыз, қос және төрт адамдық каноэдегі медальдар.
• Гимнастикалық негіз. Он жылдық гимнастика денені басқаруды үйретті, ал бір тізеге тұрып есетін каноэде бұл көп нәрсені шешеді.
• Мінез. Олимпиадалық профиліндегі ұраны: «Сенім мен еңбек. Алдымен өзіңді жең».

Соғыс және ұстаным

Толық ауқымды басқыншылық басталғаннан кейін Лузан шетелге кетпей, Горишни Плавнидегі базада жаттығуын жалғастырып жүр. «АрміяInform» әскери ақпарат агенттігі оны Украина Қарулы күштерінің спортшысы деп атайды. Ресей мен Беларусь қарсыластары туралы ашық айтады: оның пікірінше, агрессор елдің бейтарап спортшыларының жарысуға құқығы болмауы керек. Шетелде адамдар соғыс туралы үнемі естуден шаршаған сияқты екенін де мойындайды.

Марапаттары

• Токио Олимпиадасының күмісі (C-2 500 м) мен қоласы (C-1 200 м), Париж Олимпиадасының күмісі (C-2 500 м)
• 9 дүркін әлем чемпионы (2021–2026)
• Көп дүркін Еуропа чемпионы, 2023 жылғы Еуропа ойындарының чемпионы
• ҰОК нұсқасы бойынша 2025 жылғы Украинаның үздік спортшысы
• III дәрежелі (2021) және I дәрежелі (2024) княгиня Ольга ордені
• Украинаның еңбек сіңірген спорт шебері

Қызық деректер

• Лузан — бірнеше олимпиадалық медалі бар үш украин есушісінің бірі, қалған екеуі — Инна Осипенко-Радомская мен Юрий Чебан. Токиода Чебан оның құрамасының жаттықтырушысы болды.
• Бойы — 177 см.
• Украин және орыс тілдерін біледі.
• Қос каноэдегі серіктесі Анастасия Рыбачок 2025 жылғы маусымды жүктілігіне байланысты өткізіп алды, сондықтан Миланда Лузан қос каноэде Ирина Федоривпен жеңді. 2026 жылы Рыбачокпен экипаж қайта құрылды.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Лузан 2026 жылғы маусымды әлемдік рекордпен, Еуропаның төрт алтынымен және олимпиадалық қашықтықта қорғалған әлем чемпионы атағымен аяқтады. Оған 29 жас, ал бүкіл циклі Лос-Анджелес-2028-ге бағытталған: ол жақта әзірге коллекциясында жоқ олимпиадалық алтын үшін күреспек.

Дереккөздер: Wikipedia — өмірбаяны мен медальдары, Tokyo 2020 — ресми профилі, ICF — Милан-2025 жеңістері, Укрінформ — бір күндегі екі алтын, Komersant UA — 2025 жылдың үздік спортшылары, Rubryka — Сегедтегі әлемдік рекорд, ТСН — ӘЧ-2026 алтыны, Еспресо — Париж алдындағы сұхбат, Президент кеңсесі — марапаттау туралы жарлық