Ақұштап Бақтыгереева

Ақұштап Бақтыгереева қазақ поэзиясына 1960 жылдары, Фариза Оңғарсыновамен бір буында келді. Алғашқы кітабы шыққанда ол 23 жаста еді. Содан бері оның сөресінде ұзын жинақтар қатары, өлеңдеріне жазылған әндер, ақын Жұбан Молдағалиев туралы пьеса, Мемлекеттік сыйлық, «Құрмет» және «Отан» ордендері жиналды. Халық оны «ақ шағала» деп атайды. 2024 жылы ол 80 жасқа толды. Мерейтой Астана мен Оралда аталып өтті, ал Президент Қасым-Жомарт Тоқаев құттықтау жолдады. Ақынның өзі мұнымен тоқтамай, досы туралы «Менің Фаризам» естелік кітабын шығарды.

Шығу тегі

Ақұштап Бақтыгереева 1944 жылы 23 тамызда Батыс Қазақстан облысында, Жайық өңірінде туған. Осы өзен кейін оның өлеңдеріне қайта-қайта оралып отырады. Алғашқы жинақтарының бірі де солай аталды — «Жайық қызы».

Білімі және алғашқы өлеңдері: 1960 жылдар

Ол оқуға Алматыға, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына барды. 1966 жылы филология факультетін бітіріп, туған өлкесіне оралды да, «Орал өңірі» газетінің әдеби қызметкері болды. Бір жылдан кейін, 1967 жылы, алғашқы жинағы — «Өрімтал» жарық көрді.

Бұл қазақ поэзиясына жаңа буын келген кез еді, оның ішінде әйел дауыстары айқын естілді. Бақтыгереева Фариза Оңғарсыновамен қатар шықты. Сыншылар оның «нәзік лирикасы» мен «жібектей жолдары» туралы жазды. Ол махаббат, отбасы, ана болу, туған жер туралы жырлады. Жинақтар бірінен соң бірі шықты: «Наз» (1969), «Қуанышым, іңкәрім» (1971), «Сені ойлаймын» (1973).

Газеттер, «Қазақфильм» және «Жұлдыз»: 1966–1981

Өлеңмен қатар редакция жұмысы жүрді. 1966–1971 жылдары Бақтыгереева «Орал өңірі», «Октябрь туы», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде істеді. 1971–1972 жылдары «Қазақфильм» киностудиясында редактор болды. 1975–1981 жылдары қазақ әдебиетінің басты журналы «Жұлдызда» жұмыс істеді. Кейін «Жазушы» баспасында аудармашы болды.

Ол сол кездегі астанада қырық жылға жуық тұрды. Болашақ жұбайы Ғабдрахим Жанбырбаевпен дәл Алматыда, Фариза Оңғарсынованың үйінде танысты. Олар бірге елу жылдан астам ғұмыр кешіп келеді.

Поэзия және аудармалар

1970 жылдары Бақтыгереева әр екі-үш жыл сайын дерлік жинақ шығарып тұрды: «Аққанат» (1975), «Бақыт әні» (1978), «Жайық қызы» (1981). Кейін «Ақжелең», «Сүмбіле», «Ақшағала» жарық көрді. Өлеңдері орыс тіліне аударылып, «Белокрылая», «Лебединая верность», «Песня. Мечта. Любовь», «Чудесный сад» жинақтары шықты.

Өзі де қазақ тіліне аударды. Оның аудармасында армян ақыны Сильва Капутикянның, Анна Ахматова мен Вероника Тушнованың өлеңдері бар. Өз өлеңдерінің көбі әнге айналды.

Ол өз ісін қарапайым түсіндіреді: ақын не жазушы ең алдымен өз халқының арманын, уайымы мен үмітін жеткізуші. Жастарға да үнемі айтады: қазақ тілі әрдайым бейнелілігімен, өткірлігімен даңқты болған, сондықтан классиктерді оқудан бастау керек.

Оралға оралу: 2000 жылдардан бері

Алматыдағы ондаған жылдан кейін Бақтыгереева туған өлкесіне қайтты. 2007 жылдан бері ол Қазақстан Жазушылар одағының Батыс Қазақстан облыстық бөлімшесін және Оралдағы әдеби бірлестікті басқарады. Оқырмандармен кездеседі, патриотизм, отбасы құндылықтары мен ұлттық дәстүр туралы әңгімелейді, өткір қоғамдық тақырыптарға жазады.

Ол сахнаға да жазады. 2020 жылы Оралда оның драмасы бойынша спектакльдің премьерасы өтті. Ең белгілі пьесасы — ақын Жұбан Молдағалиевтің өмірі мен шығармашылығы туралы «Жұбан».

Басты кітаптары

• «Өрімтал» (1967) — әдебиеттегі жолы басталған тұңғыш жинақ.
• «Наз» (1969) — дебюттен екі жыл өткен соң шыққан екінші кітабы.
• «Сені ойлаймын» (1973) — махаббат лирикасының жинағы.
• «Аққанат» (1975) — ақ құс бейнесі кейін оның поэтикалық белгісіне айналады.
• «Жайық қызы» (1981) — туған Жайық өңірі туралы кітап.
• «Белокрылая», «Лебединая верность», «Песня. Мечта. Любовь» — өлеңдерінің орыс тіліндегі басылымдары.
• «Жұбан» — ақын Жұбан Молдағалиев туралы пьеса, авторның 80 жылдығына Орал мен Астана театрларында қойылды.
• «Менің Фаризам» — Фариза Оңғарсынова туралы эсселер мен естеліктер кітабы, 2024 жылы мерейтойға шықты.

Марапаттары

• Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
• «Құрмет» ордені (2005).
• «Отан» ордені.
• «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағы.
• «Тіл жанашыры» төсбелгісі (2008) және мерейтойлық медальдар.

Қызық деректер

• «Ақ шағала» деген атау әнге айналды. 2019 жылы Атырауда 75 жасқа толуына арналған шығармашылық кешінде «Ақұштап — ақ шағала» әні алғаш шырқалды. Кешке Роза Рымбаева мен Сәуле Жанпейісова келді.
• Жұбайымен Фариза Оңғарсынованың үйінде танысты. Көп жылдан кейін Фаризаның өзі туралы кітап жазды.
• Оралдағы жаңа Жазушылар үйінде оған арналған жеке зал бар: онда жұмыс үстелі, жеке заттары, кітаптары мен суреттері қойылған.
• Кітаптары түрік тілінде де шығып жатыр.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2024 жылдың күзінде Бақтыгерееваның 80 жылдығы мемлекеттік деңгейде аталып өтті. Астанада кештер мен «Менің Фаризам» кітабының тұсаукесері болды, Қалибек Қуанышбаев атындағы театрда «Жұбан» қойылды. Салтанатқа Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев, Мәжіліс спикері Ерлан Қошанов және Мәдениет министрі Аида Балаева келді. Тоқаев құттықтауында оны мәдениетке зор үлес қосып, қазақ әдебиетіне өзіндік поэтикалық мәнер әкелген дарынды қаламгер деп атады. Оралда пьесаны Хадиша Бөкеева атындағы театр көрсетті.

Мерейтойда өз ойын қысқа айтты: «Жастарды көргім келді. Қайда бара жатыр екен, менің балапандарым, менің немерелерім». Ол әлі де Жайық өңірінде тұрады және өзі жеке таныған ХХ ғасыр жазушылары туралы естелікті жастарға жеткізгісі келеді.

Дереккөздер: Kazinform — өмірбаяндық анықтама, «Казахстанская правда» — «Пишите правду, но это нелегко» сұхбаты, «Казахстанская правда» — «Дом, где живёт Муза», 24.kz — ақынның 80 жылдығы, 24.kz — елордадағы мерейтой шаралары, 24.kz — Президенттің құттықтауы, Kazinform — Атыраудағы шығармашылық кеш