X-energy

X-energy Xe-100 шағын модульдік реакторларын және оларға отын жасайды. 2026 жылғы қазанда компания туралы тағы айтыла бастады: Amazon Индианадағы бұзылған көмір станциясының орнында 12 реактордың ақысын төлейді. Бірақ X-energy әзірге бірде-бір коммерциялық реактор салған жоқ: Техастағы алғашқы алаң құрылысқа рұқсат күтіп тұр.

Қалай басталды (2009–2016)

Компанияны 2009 жылы Кам Гаффарян құрды, бүгін ол директорлар кеңесінің атқарушы төрағасы. Штаб-пәтері Мэриленд штатының Роквилл қаласында. Алғашқы үлкен қолдауды мемлекет берді: 2016 жылы АҚШ Энергетика министрлігі перспективалы реакторлар бағдарламасы бойынша X-energy-ге бес жылға $40 млн-ға дейін грант бөлді.

Идеяның негізі — газбен салқындату. Xe-100 сумен емес, гелиймен салқындайды. Бір блоктың жылу қуаты 200 МВт, электр қуаты 80 МВт шамасында, температурасы 750 °C-тан асады. Отыны — байытылуы 20%-ға дейінгі HALEU ураны. Ол компанияның өзі жасайтын TRISO-X бөлшектері түрінде дайындалады.

Мемлекет ақшасы және алғашқы серіктестер (2019–2023)

2019 жылы компанияны Дж. Клэй Селл басқарды. 2020 жылғы қазанда X-energy АҚШ Энергетика министрлігінің перспективалы реакторларды көрсету бағдарламасына кірді: бес-жеті жылда $400 млн-нан $4 млрд-қа дейін бірлесіп қаржыландыру туралы сөз болды.

Содан кейін жол қиындады. 2022 жылы X-energy Pele микрореакторы жобасын BWXT компаниясына ұтылды. Сол жылдың желтоқсанында Ares Acquisition деген SPAC-пен $2 млрд-қа бірігіп, биржаға шығуға келісті, бірақ 2023 жылғы қазанда мәміле бұзылды. Қарашада қызметкерлер қысқарды, ал желтоқсанда компания $235 млн тартты.

Есесіне 2023 жылғы наурызда алғашқы өнеркәсіптік тапсырыс беруші шықты: Dow Мексика шығанағы жағалауындағы өз алаңында жобаны дамытуға келісті. Жоба Long Mott Generating Station деп аталды, ал TechCrunch алаңды Техастағы қала атымен Сидрифт деп атайды.

Amazon және биржа (2024–2026)

2024 жылғы қазанда жобаға Amazon қосылды. Ол инвестиция раундын басқарды: TechCrunch $700 млн деп жазады, The Next Web $500 млн дейді. Екі компания 2039 жылға дейін АҚШ-та 5 ГВт жаңа атом қуатын салуды жоспарлап отыр.

2026 жылғы ақпанда АҚШ Ядролық реттеу комиссиясы (NRC) TX-1 отын зауытына лицензия берді. Ал 24 сәуірде X-energy акциялары Nasdaq-та XE тикерімен сатыла бастады. Баға $16–19 аралығының орнына $23 болып бекіді, компания $1,02 млрд тартты, бірінші күні акция $29,20-да, яғни 27% жоғары жабылды. Bloomberg хабарлауынша, сол сәттегі нарықтық құны $11,6 млрд болды.

Ақша

X-energy-дің шығынымен салыстырғанда түсімі аз. IPO кезіндегі Bloomberg деректеріне қарағанда, өткен жылы компания гранттарсыз $94 млн түсім тауып, шамамен $390 млн шығынға батты. Одан бір жыл бұрын түсім $84 млн, шығын $126 млн болған. Бақылау негізін қалаушыда қалды: В класты акциялардың 61%-ы Гаффарянға, 26%-ы Ares құрылымдарына тиесілі.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қараша)

• 19 қазанда Amazon және American Electric Power энергетикалық компаниясы Индианада 960 МВт станция салу жобасын жариялады: Терре-Хоттың оңтүстігінде 12 Xe-100 реакторы тұрады. Құны мен іске қосылу мерзімі айтылмады.
• 30 қазанда X-energy хабарлауынша, NRC Long Mott алаңына арналған Xe-100 қауіпсіздік тексеруін аяқтады.
• Сидрифтте құрылыс басталған жоқ. Техас штаты алаң операторына сот арызын беріп, оны су мен қалдық ережелерін «жүйелі түрде сақтамады» деп айыптады.
• TechCrunch жазуынша, 19 қазанда акциялар алғашқы сауда күндерімен салыстырғанда үштен екі бөлікке жуық арзан тұрды.

Компания алғашқы жеткізілімді 2030-жылдардың басына белгілеген.

Дереккөздер: Wikipedia — X-energy, X-energy — компания және басшылық туралы, Bloomberg / Energy Connects — IPO және қаржы туралы, The Next Web — IPO шарттары туралы, TechCrunch — Индиана жобасы туралы, X-energy — NRC тексеруі туралы