«Шальке 04»

«Шальке 04» — Рур өңіріндегі көмір шахталары қаласы Гельзенкирхеннің футбол клубы. Германияның жеті дүркін чемпионы, ел Кубогын бес рет жеңген, 1997 жылы УЕФА кубогын алған. Германияда оны соңғы минуттарда қолдан шығып кеткен 2001 жылғы чемпиондықпен және Дортмундтың «Боруссиясымен» дербимен еске алады. 2023 жылы «Шальке» Бундеслигадан түсіп қалды, ал 2026 жылдың көктемінде қайта оралды. 2026 жылғы 11 қазанда команда «Фрайбургке» 1:2 есебімен жеңілді. Осылайша үш матчтан тұратын жеңіліссіз сериясы үзілді.

Шахтер ауылының ауласы (1904–1925)

Клуб дәстүрі бойынша, 1904 жылғы 4 мамырда Шальке ауданындағы Хауэргассе көшесінде он шақты жасөспірім жиналды. Олар «Консолидация» шахтасымен байланысты шәкірттер мен оқушылар еді. Жастар «Вестфалия Шальке» командасын құрып, қызыл-сары түсті таңдады. Сол күндер туралы құжат дерлік қалмаған, тарих естеліктерге сүйенеді. Клуб қоғамдар тізіліміне тек 1909 жылы енді.

Кейін көк-ақ форма мен FC Schalke 04 атауы пайда болды. Атаудағы сандар құрылған жылды еске салады.

«Шальке-кройзель» және алты титул (1925–1942)

«Шальке» ойынын ағайынды Ганс пен Фред Бальмандар қалыптастырды. Олар Англияда жермен қысқа пас беріп ойнауды үйренген. 1925 жылдан команда бір-екі жанасумен жылдам пас беріп, үнемі қозғалып ойнады. Бұл стильді Эрнст Куццорра мен оның балдызы Фриц Шепан шыңдады. Осылай «шальке-кройзель», яғни «зырылдауық» пайда болды.

1930 жылдары бұл нәтиже берді. «Шальке» Германия чемпионы атағын алғаш рет 1934 жылы алды: финалда «Нюрнбергті» 2:1 есебімен ұтты. Бір жылдан кейін команда «Штутгартты» 6:4 есебімен жеңді. Одан кейін 1937, 1939, 1940 және 1942 жылғы чемпиондықтар келді. 1937 жылы клуб Германия кубогының алдындағы Чаммер кубогын да жеңіп, дубль жасады.

Соңғы чемпиондық және жанжал (1958–1988)

Жетінші титул 1958 жылы финалда «Гамбургті» 3:0 есебімен ұтқаннан кейін келді. Содан бері «Шальке» Германия чемпионы бола алған жоқ.

1971 жылы клуб Бундеслигадағы келісілген матчтар жанжалының ортасында қалды. «Шальке» пара алып, Билефельдтің «Арминиясына» әдейі 0:1 есебімен жеңілді. Кейін бірнеше ойыншы дисквалификацияланды. 1972 жылы команда Германия кубогын жеңді, ал 1980 жылдары Бундеслигадан үш рет түсті — 1981, 1983 және 1988 жылдары.

«Еуро-фурийлер» (1997)

Клубтың халықаралық деңгейдегі басты табысы 1996/97 маусымында келді. Хууб Стевенстің командасы УЕФА кубогының финалына шығып, «Интермен» кездесті. 1997 жылғы 7 мамырда «Паркштадионда» өткен бірінші матчта «Шальке» 56 824 көрерменнің алдында 1:0 есебімен жеңді. Миландағы жауап ойында «Интер» қосымша уақыттан кейін дәл сондай есеппен ұтты. Бәрін пенальти сериясы шешті: немістердің пайдасына 4:1. Шешуші соққыны Марк Вильмотс жасады.

Сол құрамды «Еуро-фурийлер» (Eurofighter) деп атап кетті. Команда қорғанысқа сүйенді, ал Стевенстің ұраны «Die Null muss stehen» — «Нөл сақталуы тиіс» болды.

Төрт минуттық чемпион (2001)

2001 жылғы 19 мамырда, соңғы турда «Шальке» «Унтерхахингті» 5:3 есебімен ұтты. Гамбургте «Бавария» 90-минутта Сергей Барбарезден гол жіберді. Гельзенкирхендегі стадион титулды тойлай бастады. Бірақ қосылған уақытта «Баварияның» ойыншысы Патрик Андерссон айып добынан есепті теңестірді, чемпион мюнхендіктер атанды. Неміс футбол одағының есебінше, «Шальке» тура 4 минут 38 секунд чемпион болды. Руди Ассауэр матчтан кейін: «Футбол құдайы жоқ», — деді.

Командаға «жүректер чемпионы» (Meister der Herzen) деген атау берік орнықты. 2001 және 2002 жылғы Германия кубоктары жұбаныш болды.

Жаңа стадион (2001)

Сол жазда клуб «Паркштадионнан» жаңа аренаға көшті. Ол 2001 жылғы 13 тамызда «Арена АуфШальке» деген атпен ашылды. 2005 жылдан бері сыра зауытының атымен Veltins-Arena деп аталады. Тефлон жабылған шыны талшықты шатыр екі жартыға ашылады. Көгал стадион ішінен 11 400 тонналық платформамен сыртқа шығарылады. Осылай шөп жарық алады, ал концерт пен басқа шаралар кезінде зақымданбайды.

Бундеслига матчтарында стадион тұрып көретін орындармен бірге 62 271 көрерменді, халықаралық ойындарда 54 740 көрерменді сыйғызады. Мұнда 2004 жылғы Чемпиондар лигасының финалы, 2006 жылғы әлем чемпионатының бес матчы және Евро-2024-тің төрт матчы өтті.

Нойер және Ресейден келген демеуші (2006–2022)

Мануэль Нойер «Шальке» академиясына бала кезінде келіп, 2006/07 маусымында Бундеслигада алғаш ойнады. 2010/11 маусымында ол капитан болды. Команданы тарихындағы алғашқы Чемпиондар лигасының жартылай финалына жеткізіп, Германия кубогын жеңді: финалда «Шальке» «Дуйсбургті» 5:0 есебімен талқандады. 2011 жылғы 1 маусымда Нойер «Баварияға» ауысты.

2007 жылдан клубтың бас демеушісі «Газпром» болды. 2022 жылғы 24 ақпанда, Ресей Украинаға басып кірген соң, клуб компанияның логотипін формадан алып тастады. 28 ақпанда «Шальке» келісімшартты мерзімінен бұрын бұзып, бұл шешім қаржылық мүмкіндігіне әсер етпейтінін мәлімдеді. Ол кезде команда екінші Бундеслигада ойнап жүрген еді.

Екі рет түсу (2021–2023)

2020/21 маусымы түсумен аяқталды. 2021 жылғы 20 сәуірде «Шальке» «Арминияға» 0:1 есебімен жеңіліп, екінші Бундеслигаға түсті. Бұған дейін клуб элитада қатарынан 30 жыл ойнаған. Төменде ұзақ қалған жоқ: 2021/22 маусымында «Шальке» екінші Бундеслиганы жеңіп, қайта оралды.

Екінші әрекет бір жылдан кейін аяқталды. 2022/23 маусымында команда 17-орын алды, соңғы турда «РБ Лейпцигке» 2:4 есебімен ұтылды. 2023/24 маусымынан бастап «Шальке» қайтадан екінші дивизионда ойнады.

Ақша

Қарыз клуб тарихының ежелгі бөлігі. AFP деректері бойынша, 2020 жылғы наурызда, пандемияға дейін, ол €197 млн болған. Сол жылдың жазында «Шальке» ауқымды үнемдеу керегін мойындады. Клуб ойыншылармен жаңа келісімшарттарға жалақы шегін енгізді — жылына €2,5 млн. БАҚ хабарлауынша, Солтүстік Рейн-Вестфалия жері €40 млн несиеге кепілдік беруге келісті. 2020 жылғы 30 маусымда жанкүйерлердің наразылығынан кейін клубты 19 жыл басқарған бақылау кеңесінің төрағасы Клеменс Тённис кетті.

Клубтың соңғы жылдардағы ресми есептері жүктеменің біртіндеп азайғанын көрсетеді:

• 2024/25 маусымында түсім €157,9 млн, топтың таза пайдасы €5,5 млн болды;
• сол кезеңде қаржылық міндеттемелер €162,7 млн-нан €147,9 млн-ға, таза міндеттемелер €114,7 млн-нан €110,8 млн-ға дейін азайды;
• меншікті капиталмен жабылмаған тапшылық €104,0 млн-нан €99,1 млн-ға дейін қысқарды;
• 2025 жылдың күзінде клуб €90 млн-дық 2025/2030 облигацияларын орналастырып, ескі шығарылымдарды мерзімінен бұрын қайта қаржыландырды;
• 2025 жылғы 31 желтоқсанға қарай «Шальке» жер кепілдігімен алынған несиелерді, 2018 жылғы синдикатталған несиені және 2020 жылғы «ковид» несиесін өтеді.

2025/26 маусымының бірінші жартыжылдығында түсім €83,5 млн, пайда €2,5 млн болды. 2025 жылғы 31 желтоқсандағы таза қаржылық міндеттемелер €116,4 млн-ға өсті. Клуб мұны есеп күнімен түсіндірді.

Оралу (2025–2026)

2025 жылғы 31 мамырда бас бапкер болып Мирон Муслич тағайындалды. Бұған дейін ол бельгиялық «Серкль Брюггені» еурокубоктарға шығарған. Содан кейін Англияның «Плимутында» аз уақыт жұмыс істеді, команда Чемпионшиптен түсіп қалды. «Шальке» онымен екі жылдық келісімшарт жасады.

2025/26 маусымында команда қорғанысқа сүйенді: 28 жіберілген гол және 13 құрғақ матч — лиганың ең үздік көрсеткіштері. Үздік бомбардир 14 голмен Кенан Караман болды. Қаңтарда тәжірибелі Эдин Джеко келіп, алғашқы сегіз ойында алты гол соқты. Ол иығынан жарақат алған соң голдарды Мусса Силла қосты. 2026 жылғы 2 мамырда «Шальке» үйде Дюссельдорфтың «Фортунасын» 1:0 есебімен ұтып, маусым аяқталуына екі тур қалғанда Бундеслигаға оралуды қамтамасыз етті. Келесі күні бәсекелестер ұпай жоғалтқан соң, клуб мерзімінен бұрын екінші Бундеслиганың жеңімпазы атанды.

Ревир дербиі

«Шальке» үшін басты қарсылас — Дортмундтың «Боруссиясы». Рурдың екі клубының матчын Ревир дербиі деп атайды. Бундеслигада олар 100 рет кездесті: «Боруссияда» 37 жеңіс, «Шалькеде» 32 жеңіс, тағы 31 ойын тең аяқталды. Соңғы дерби 2023 жылғы 11 наурызда Гельзенкирхенде өтіп, 2:2 есебімен аяқталды. «Шальке» екі рет есепті теңестірді, екінші голды Караман соқты.

Қазақстанмен байланысы

Тікелей байланыс аз. 2012–2016 жылдары «Шальке» сапында жартылай қорғаушы Роман Нойштедтер ойнады. Оның әкесі Пётр Нойштедтер алматылық «Қайратта» ойнаған, Қазақстан құрамасының сапында да шыққан. Романның өзі Германия құрамасында екі матч өткізіп, кейін Ресей құрамасында ойнады.

2025 жылы қазақстандық AsNews басылымы «Шальке» академиясының 16 жастағы қорғаушысы Глеб Броцман туралы жазды. Оның анасы Алматыда туған, сондықтан ойыншы Қазақстан үшін ойнай алады. Жарияланым кезінде ол Литваның жасөспірімдер құрамасында ойнап жүрген.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026/27 маусымында «Шальке» қайтадан Бундеслигада. 5-турда, 11 қазанда, команда «Фрайбургке» 1:2 есебімен жеңілді. Қонақтар қатарынан үш матчта жеңілмей және лигадағы ең мықты қорғаныстардың бірімен келген еді. «Шальке» голын Адриан Гантенбайн соқты, бұл оның Бундеслигадағы алғашқы голы. Қақпашы Лорис Кариус бұл ойында Бундеслигадағы 100-матчын өткізді.

2023 жылғы наурыздан бергі алғашқы Ревир дербиі 12-турға, 2026 жылғы 4–6 желтоқсанға, Veltins-Arena стадионына белгіленді. Бұл Бундеслигадағы 101-дерби болады. Жауап матч Дортмундта 29-турда, 2027 жылғы 9–11 сәуірде өтеді.

Клубты Маттиас Тильман бастаған басқарма басқарады, бақылау кеңесінің төрағасы — Аксель Хефер. «Шальке» әлі де мүшелеріне тиесілі тіркелген қоғам болып қала береді: 2025 жылғы қыркүйекте олардың саны 210 мың болды.

Дереккөздер: Wikipedia — FC Schalke 04, Wikipedia (DE) — клуб тарихы, Wikipedia — 1997 жылғы УЕФА кубогының финалы, Wikipedia — Veltins-Arena, DFB — 2001 жылғы «жүректер чемпионы», Reuters — демеушілік келісімшарттың бұзылуы туралы, AFP — 2020 жылғы қарыз бен үнемдеу туралы, FC Schalke 04 — 2024/25 қаржылық қорытындылары, FC Schalke 04 — 2025/26 жартыжылдық қорытындылары, Bundesliga.com — Мусличтің тағайындалуы туралы, Bundesliga.com — Бундеслигаға оралу туралы, Bundesliga.com — 2026/27 Ревир дербиі туралы, Bundesliga.com — «Фрайбургпен» матч есебі, Wikipedia — Manuel Neuer, Wikipedia — Roman Neustädter, AsNews — Глеб Броцман туралы