Reliance Industries

Reliance Industries — штаб-пәтері Мумбайда орналасқан Амбани отбасының үнді конгломераты. Компания мұнай өңдейді, мұнай-химия өнімдерін шығарады, Jio мобильді операторына, Reliance Retail дүкендер желісіне және медиабизнеске иелік етеді. 2025 жылғы Fortune Global 500 рейтингінде ол 88-орынға жайғасты — үнді компанияларының ішінде ең жоғары. 2026 жылдың қазанында Reliance жария дау-дамайдың ортасында қалды: Илон Маск оның иесі Мукеш Амбаниді Үндістанда Starlink-тің іске қосылуын тежеп отыр деп айыптады.

Жіп пен дәмдеуіштер (1958–1977)

1958 жылы Дхирубхай Амбани Reliance Commercial Corporation деген шағын фирма ашты. Ол дәмдеуіш пен полиэфир жібін сатты. Сегіз жылдан кейін саудагер өндірушіге айналды: 1966 жылы Reliance Textiles құрылып, сол жылы Народа қаласында (Гуджарат штаты) синтетикалық мата фабрикасы іске қосылды. Кейін компанияның ең танымал тоқыма бренді Vimal болды.

1973 жылғы 8 мамырда компания ашық акционерлік қоғамға айналды, ал 1977 жылы биржаға шықты. Акцияға өтінім ұсынылған қағаздан жеті есе көп түсті.

Матадан мұнайға (1980–2000 жылдар)

Одан әрі Reliance тізбек бойымен жоғары көтерілді: матадан оның шикізатына, шикізаттан мұнай-химия мен мұнай өңдеуге көшті. 1998–2000 жылдары компания Гуджарат жағалауындағы Джамнагарда кешенді мұнай-химия кешенін салды. Wikipedia оны әлемдегі ең ірі мұнай өңдеу зауыты деп атайды. Содан бері Джамнагар топтың өнеркәсіптік орталығы болып қала береді: 2025 жылы ЖИ дата-орталықтарын да дәл осында салу жоспарланды.

Дхирубхай қайтыс болғаннан кейін оның ұлдары Мукеш пен Анил империяны бөлісе алмай, жанжалдары жұртқа жайылды. Оларды аналары Кокилабен татуластырды. 2005 жылғы қазандағы келісім бойынша Мукешке Reliance Industries және IPCL мұнай-химия компаниясы тиді, ал Анилге телеком, энергетика, ойын-сауық және қаржы бизнестері қалды. 2005–2006 жылдары бұл бизнестер Reliance Industries-тен бөлініп шықты.

Jio: Үндістанға тегін интернет (2016–2019)

Бөлісу кезінде телеком Анилге кетті, бірақ Мукеш бұл нарыққа жаңа оператормен оралды. 2016 жылғы 5 қыркүйекте Jio бәріне ашылды. Деректер мен қоңыраулар алдымен 2016 жылғы 31 желтоқсанға дейін тегін болды, кейін акция 2017 жылғы 31 наурызға дейін ұзартылды.

Абоненттер тез келді. Алғашқы айда олардың саны 16 млн-ға, 83 күнде 50 млн-ға, ал 2017 жылғы 22 ақпанда 100 млн-ға жетті. Wikipedia дерегінше, бүгінде Jio абонент саны бойынша Үндістандағы ең ірі мобильді оператор: 2026 жылғы маусымда олардың саны 524 млн-нан асты. 2023 жылғы шілдеде оператор смартфон ала алмайтындарға арналған ₹999 тұратын JioBharat телефонын сата бастады.

Инвесторлар, ритейл және медиа (2019–2024)

2019 жылғы қазанда цифрлық активтер Jio Platforms-қа жиналды, ал пандемия жылы 2020-да оған америкалық ақша ағылды. Сәуірде Facebook — бүгінгі Meta — 9,99% үшін ₹43 574 крор (шамамен $5,9 млрд) төледі. Мамырда шамамен 1,15%-ды Silver Lake қоры алды, кейін Intel мен 7,7% үлес алған Google акция сатып алды.

Сонымен қатар ритейл өсті. 2022 жылы Reliance Retail-ді Мукештің қызы Иша Амбани Пирамал басқарды, ал 2025 жылғы сәуірге қарай желінің бүкіл Үндістан бойынша 19 340 дүкені болды. 2022 жылғы 5 қазанда Jio Дели, Мумбай, Калькутта және Ченнайда 5G іске қосты, ал 2023 жылғы тамызда бүкіл елді қамтығанын жариялады.

2024 жылғы ақпанда Reliance пен Disney үнді медиаактивтерін біріктіретінін жариялады. Мәміле қарашада жабылды: осылай JioStar бірлескен кәсіпорны пайда болды, ол $8,5 млрд-қа бағаланды.

Starlink және жиілік дауы (2024–2026)

Reliance-тің SpaceX-пен қарым-қатынасы күрделі. Компаниялар спутниктік интернетке жиілікті қалай бөлу керегі туралы дауласты. Reliance аукционды талап етті, ал Маск әкімшілік бөлуді жақтады. Үндістан үкіметі екінші нұсқаны таңдады. Reuters дерегінше, Reliance Starlink кең жолақты интернет клиенттерін, уақыт өте келе мобильді байланыс клиенттерін де тартып әкетеді деп алаңдады.

2025 жылғы наурызда бәсекелестер күтпеген жерден келісті. 12 наурызда Jio SpaceX-пен келісімге қол қойды — Bharti Airtel дәл осындай мәміле жасағаннан бір күн кейін. Jio Starlink жабдығын өз дүкендерінде сатып, орнатуға көмектесуге уәде берді, бірақ тек Starlink Үндістанда жұмыс істеуге рұқсат алғаннан кейін.

2026 жылдың қазанына қарай Starlink-те коммерциялық рұқсат әлі болған жоқ. 8 және 9 қазанда Маск X желісінде екі күн қатарынан іске қосуды Амбани тежеп отыр деп жазып, оны Үндістанның «премьер-министрі» деп атады. Байланыс министрлігі Starlink пен тағы екі спутник операторы бірдей қауіпсіздік тексерісінен өтіп жатқанын айтты. Reliance Jio TechCrunch сұрағына бірден жауап бермеді. Jio-ның өз спутник жобасы да бар — люксембургтік SES-пен бірлескен кәсіпорын.

Ақша

2026 жылғы наурызда аяқталған 2025/26 қаржы жылында Reliance Industries түсімі 9,8%-ға өсіп, ₹11 75 919 крорға (шамамен ₹11,8 трлн) жетті. Таза пайда бір жыл бұрынғы ₹80 787 крордың орнына ₹95 610 крор болды. Төртінші тоқсанда түсім 12,9%-ға өскенімен, пайда 8,1%-ға азайып, ₹20 616 крорға түсті.

Амбани отбасы промоутерлер тобы арқылы акциялардың шамамен 50,39%-ына иелік етеді. Сырттағы ең ірі акционер — 6,49% үлесі бар LIC сақтандыру компаниясы.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

• Jio Platforms IPO-сы. 2025 жылғы тамызда Мукеш Амбани Jio-ны 2026 жылдың бірінші жартысында биржаға шығаруға уәде берді. Проспект 2026 жылғы 19 маусымда тапсырылды, 28 тамызда SEBI реттеушісі ол бойынша ескертулерін берді. Жоспар бойынша қазіргі акционерлер қағаз сатпайды, тек 27 крорға дейін жаңа акция шығарылады, ал түскен ақшаның ₹27 500 крорға дейінгі бөлігі қарызды өтеуге жұмсалады. 1 қазандағы жағдай бойынша күндері мен баға диапазоны ресми жарияланған жоқ.
• ЖИ. 2025 жылғы тамыздағы жылдық жиналыста компания Reliance Intelligence еншілес ұйымын құрды — ол Джамнагарда жасыл энергиямен жұмыс істейтін гигаватт ауқымындағы дата-орталықтар салуы тиіс.
• Команда. Төраға және басқарушы директор — Мукеш Амбани. Топта шамамен 420 мың адам жұмыс істейді.
• Starlink. Маскпен дау жария болды. Jio-ның SpaceX-пен Starlink жабдығын сату туралы мәмілесі басынан-ақ биліктің рұқсатына байланысты еді, ал ол әзірге жоқ.

Дереккөздер: Wikipedia — Reliance Industries, Wikipedia — Jio, Business Standard — Fortune Global 500 тізіміндегі 88-орын, Business Today — 2025/26 қаржы жылының қорытындысы, Reuters / The Kathmandu Post — Jio мен SpaceX мәмілесі, Gulf News — 2025 жылғы жылдық жиналыс, Business Standard — Jio IPO бойынша SEBI ескертулері, YourStory — 2026 жылғы қазандағы Jio IPO жағдайы, TechCrunch — Масктың Амбаниге шабуылы