Мукеш Амбани

Мукеш Амбани Үндістанның ең ірі жария компаниясы Reliance Industries-ті басқарады. Компанияның түсімі шамамен $125 млрд. Мұнай өңдеу, мұнай химиясы, бөлшек сауда, жарты миллиард абоненті бар Jio телекомы — үндістандық көлігіне жанармай құйса, азық-түлік алса не телефон соқса, ақшасы көбіне Амбаниге барады. Forbes оның байлығын $80 млрд-қа жуық деп бағалайды. 2026 жылғы қазанда оған Илон Маск ашық шабуыл жасады: SpaceX басшысы Starlink-ті Үндістанға жібермей отырған дәл осы Амбани деп санайды.

Шығу тегі және отбасы

Мукеш Дхирубхай Амбани 1957 жылы 19 сәуірде Аденде туған. Ол кезде бұл британ колониясы еді, қазір Йеменнің аумағы. Әкесі Дхирубхай Амбани 1966 жылы Reliance-ті құрды. Анасы — Кокилабен Амбани. Отбасында төрт бала бар: Мукеш, інісі Анил және қарындастары Нина Котхари мен Дипти Салгаокар.

Дхирубхай бұл компаниядан елдегі ең ірі жеке топтардың бірін өсіріп шығарды, ал екі ұлы да отбасылық бизнеске келді.

Білімі: MBA-ны аяқтамаған химик

Мукеш Мумбайдағы Hill Grange High School-да, кейін Әулие Ксавье колледжінде оқыды. Химик-инженер дипломын Мумбай химиялық технология институтынан алды. Содан соң MBA бағдарламасына Стэнфордқа барды, бірақ 1980 жылы оқуды тастады: әкесі оны бизнес құруға үйге шақырды.

1980–1990 жылдар: зауыттар және Джамнагар

Елге оралған Мукеш бірден маңызды іске — полиэфир иірімжібін өндіруге кірісті. 24 жасында оған Паталгангадағы мұнай-химия зауытының құрылысын сеніп тапсырды. Бұл оның мектебі болды: Мукеш отбасында алып өнеркәсіп нысандарын сала алатын адамға айналды.

Ең басты нысан — Гуджарат штатындағы Джамнагар мұнай өңдеу кешені. Оны салуды Мукеш басқарды, ал 2010 жылға қарай кешеннің қуаты тәулігіне 660 мың баррельге жетті. Джамнагар Reliance-ті мұнай өңдеудегі әлемдік ойыншыға айналдырды. Сонымен қатар Мукеш Reliance Infocomm телекоммуникация бағытын іске қосты.

1980 жылдардың соңында Дхирубхайдың денсаулығы сыр берді, ал ұлдарының компаниядағы рөлі өсті.

2002: әкесінің қазасы және империяның бөлінуі

Дхирубхай Амбани 2002 жылы қайтыс болды, ал компаниялар тобы ағайындылар арасында бөлінді. Мукеш флагман Reliance Industries-ті алды, ал Анил өз үлесін, оның ішінде телекомды иеленді.

Алғашында інісі одан көп қалыспайтын сияқты көрінді. Forbes India-ның 2009 жылғы рейтингінде Мукеш $32 млрд-пен бірінші, ал Анил $17,5 млрд-пен үшінші орында тұрды. Кейін жолдары екі айырылды: Анилдің бизнесі қарызға батты. 2019 жылы Мукеш Reliance Communications-тің Ericsson алдындағы қарызын төледі, оған Анил кепілгер болған еді.

2008: крикет және миллиардтық үй

2008 жылы Мукеш Үндістан премьер-лигасындағы Mumbai Indians крикет командасын $111,9 млн-ға сатып алды. Кейін ол Үндістан футбол суперлигасының негізін қалады.

Оның мәртебесінің тағы бір белгісі — Мумбайдағы «Антилия» үйі. Бұл құны шамамен $1 млрд болатын 27 қабатты жеке ғимарат. Салынған кезде әлемдегі ең қымбат жеке резиденция саналды. Ішінде үш тікұшақ алаңы, 160 көлікке арналған гараж, кинотеатр, бассейн және фитнес-орталық бар. Үйге 600 адам қызмет көрсетеді.

2016: Jio және елге тегін интернет

Амбанидің ең шулы қадамы — Jio мобильді операторы. Желі 2016 жылы 5 қыркүйекте іске қосылды, алғашқы айларда қоңырау мен мобильді интернет тегін болды. Акцияны алдымен 2016 жылғы 31 желтоқсанға дейін жоспарлады, кейін 2017 жылғы 31 наурызға дейін ұзартты.

Үндістан бірден үн қатты. Бірінші айда Jio-ға 16 млн-ға жуық адам қосылды, 83 күнде — 50 млн, ал 2017 жылғы 22 ақпанда абонент саны 100 млн-нан асты. Үндістанның байланыс нарығы мүлде өзгерді, ал Мукеш бір кезде бөліске түсіп, інісіне кеткен телекомға қайта оралды.

Бизнеспен бірге байлығы да өсті. 2017 жылы Forbes India оны $38 млрд деп бағалады, ал 2018 жылғы шілдеде Амбани $44,3 млрд-пен Джек Мадан озып, Азияның ең бай адамы атанды.

2020: пандемиядағы $20 млрд

2020 жылдың көктемінде әлем локдаунда отырғанда Амбани Jio-ның бас құрылымы Jio Platforms-тың үлестерін сата бастады. Сәуірде Facebook $5,7 млрд салды. Жазда Google 7,7% үлес үшін $4,5 млрд төледі. Инвесторлар арасында Mubadala, Сауд Арабиясының PIF қоры, Intel, Qualcomm, KKR, Silver Lake және басқалар болды. Forbes дерегінше, Амбани Jio-ның шамамен үштен бірін сатып, барлығы $20 млрд-тан астам тартты.

2022–2024: мұрагерлер және ғасыр тойы

2022 жылы Reliance Нью-Йорктегі Mandarin Oriental қонақүйін $98 млн-ға сатып алды. 2023 жылы компания Jio Financial Services қаржы бөлімшесін биржаға шығарды.

Сол 2023 жылы Амбанидің үш баласы да Reliance директорлар кеңесіне кірді. Үлкен ұлы Акаш Jio-ны басқарады, оның егіз қарындасы Иша — бөлшек сауда мен қаржы қызметтерін, кенжесі Анант — энергетиканы.

Балаларының тойлары бөлек шоуға айналды. 2018 жылы Ишаның миллиардер Аджай Пирамалдың ұлымен тойына 10 мыңға жуық қонақ келді, олардың арасында Хиллари Клинтон да болды. Анант 2024 жылы 12–14 шілдеде Радхика Мерчантқа үйленді. Оның алдында, наурызда, Джамнагарда 1600 қонаққа той алдындағы гала-кеш өтті. Той шығыны $300–600 млн деп бағаланды, ал сыншылар оны Үндістандағы теңсіздіктің символы деп атады. Сол 2024 жылы Амбани Boeing 737 Max 9 сатып алды — хабарларға қарағанда, Үндістанда жеке меншіктегі алғашқы осындай ұшақ.

2025–2026: Jio IPO және ЖИ

2025 жылғы 29 тамызда Reliance-тің жылдық жиналысында Амбани Jio клиенттері 500 млн-нан асқанын және компания 2026 жылдың бірінші жартысында биржаға шығатынын жариялады. 2026 жылғы 19 маусымда Jio Platforms директорлар кеңесі IPO проспектісін мақұлдады: 27 крорға дейін қосымша акция шығарылады. «Jio IPO — биыл Reliance үшін құн жасаудағы ең маңызды кезең», — деді Амбани. Процесті оның үш баласы басқарып отыр.

Әрі қарай Reliance жасанды интеллект пен таза энергияға бәс тігеді. Forbes дерегінше, компания жеті жылда ЖИ инфрақұрылымына шамамен $110 млрд, ал он жылда жаңартылатын энергетикаға шамамен $80 млрд салуды жоспарлап отыр.

Ақша

Амбани көп жыл қатарынан Үндістанның ең бай адамы болып келеді, дегенмен Forbes India-ның 2026 жылғы рейтингінде ол екінші орында. Forbes бойынша 2026 жылғы 8 қазандағы нақты байлығы — $79,8 млрд, әлемде 25-орын. Байлығының басым бөлігі — оның Reliance-тегі үлесі.

• 2009 — $32 млрд, Forbes India-да бірінші орын;
• 2017 — $38 млрд, тағы да бірінші орын;
• 2018 жылғы шілде — $44,3 млрд, Азияның ең бай адамы;
• 2026 жылғы қазан — $79,8 млрд, Forbes бойынша әлемде 25-орын.

Жеке өмірі

1985 жылы Мукеш Нита Амбаниге үйленді. Олардың үш баласы бар: егіздер Акаш пен Иша 1991 жылы 23 қазанда, Анант 1995 жылы 10 сәуірде туған. Отбасы Мумбайдағы «Антилияда» тұрады.

Марапаттары

• 2000 — Ernst & Young India-ның «Жыл кәсіпкері»;
• 2010 — Asia Society-дің Global Vision Award сыйлығы;
• 2016 — АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының шетелдік мүшесі;
• 2016 — Отмер алтын медалі.

Амбани сондай-ақ Bank of America директорлар кеңесіне кірген алғашқы америкалық емес адам болды, Дүниежүзілік экономикалық форумның қамқоршылар кеңесінің мүшесі.

Амбани төңірегіндегі даулар

• 2014 жылы оған Кришна-Годавари бассейніндегі кен орнының газ бағасына байланысты қылмыстық іс қозғалды.
• Ресей Украинаға басып кіргеннен кейін Reliance ресей мұнайын сатып алғаны үшін сынға ұшырады. Wikipedia дерегінше, 2025 жылы Үндістанның мұнай импортының 42%-ы Ресейден келді, ал Reliance ең ірі импорттаушы болды.
• Сыншылар оны премьер-министр Нарендра Модиге тым жақын деп, «туысқандық капитализм» туралы айтады.
• 2021 жылы «Антилия» маңынан жарылғыш заты бар көлік табылды, 2023 жылы Амбаниге электронды пошта арқылы өлім қаупін төндірді.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Амбани Jio IPO-сына дайындалып жатыр және Маскпен ашық жанжалға түсті. 8 және 9 қазанда SpaceX компаниясының басшысы X желісінде оны «Үндістанның нағыз бастығы» деп атап, «монополиялық қанауда» айыптады. Қызығы, 2025 жылы Jio өзі Starlink қызметін сату туралы келісімге қол қойған. Үндістан үкіметі Starlink әдеттегі қауіпсіздік тексерісінен өтіп жатқанын, ал елде монополияға жол берілмейтінін айтты. Толығырақ — Маск пен Амбани жанжалы туралы жаңалықта.

Дереккөздер: Wikipedia — Мукеш Амбанидің өмірбаяны, Forbes — профилі және байлығы, Wikipedia — Jio тарихы, Business Standard — Forbes India 2009 рейтингі, Business Standard — Forbes India 2017 рейтингі, NBC News — Google-дың Jio-ға инвестициясы, CNBC — 2020 жылғы Jio Platforms инвесторлары, Outlook Business — Reliance-тің 2025 жылғы жиналысы, exchange4media — Jio IPO проспектісі, TechCrunch — Масктың Амбаниге шабуылы