БДСМ деген не: ережелер, тәжірибелер және мифтер

БДСМ — ересек адамдар рөлдерді, шекараларды және стоп-сөзді алдын ала келісіп алатын, билік, бақылау және сезімдер арқылы жүретін ерікті ойын. Бұл зорлық емес, диагноз емес және міндетті түрде ауырсыну да емес: көбіне сөз көзді байлау, жұмсақ кісен және «кім басты» ойыны туралы. Төменде қысқартудың артында не тұрғанын, ғылым не дейтінін, қауіпсіз қалай бастауға болатынын және қылмыстық бап қай жерден басталатынын айтамыз.

БДСМ деген не

Қысқарту үш жұптан құралған:

• B&D — bondage & discipline, байлау және тәртіп;
• D&S — dominance & submission, үстемдік және бағыну;
• S&M — sadism & masochism, қарқынды сезімді беруден және алудан ләззат алу.

Рөлдер де қарапайым:

• доминант (дом, топ) — сахнаны басқарады, бақылау мен жауапкершілікті өзіне алады;
• сабмиссив (саб, боттом) — келісілген шеңберде бақылауды өз еркімен береді;
• свитч — көңіл күйі мен серіктесіне қарай рөлін ауыстырады.

Біреу үшін бұл жатын бөлмеге анда-санда қосылатын дәмдеуіш болса, енді біреу үшін болмысының бір бөлігі. Бәріне ортақ бір нәрсе бар: ереже алдын ала белгілі, ал «бағынатын» адамның қолында іс жүзінде ең көп билік болады — ол ойынды кез келген сәтте тоқтата алады.

Басты ереже: келісім

Қауымдастық қауіпсіздік формулаларын ондаған жыл бойы жетілдіріп келеді. Ең танымал екеуі:

• SSC (safe, sane, consensual) — қауіпсіз, есі дұрыс күйде, келісім бойынша;
• RACK (risk-aware consensual kink) — екеуі де тәуекелді түсінеді және соған қарамастан келіседі. Бұл адалырақ, өйткені мүлде қауіпсіз тәжірибе болмайды.

Келісім саналы, сергек күйде берілген және кез келген уақытта қайтарып алынатын болуы керек. Кешегі «иә» бүгін де «иә» дегенді білдірмейді, ал байлауға берілген «иә» қалғанның бәріне келісім емес. Алкоголь мен заттардың көп мөлшері не болып жатқанын байыппен бағалау қабілетін өшіреді — сондықтан тәжірибелі адамдар сергек басымен ойнайды.

Бұл қайдан шыққан

Сөздер субмәдениеттен бұрын пайда болды. «Садизм» және «мазохизм» терминдерін австриялық-неміс психиатры Рихард фон Крафт-Эбинг «Жыныстық психопатия» (1886) кітабында енгізді — «Жюстинаның» авторы маркиз де Сад пен «Терідегі Венераны» жазған Леопольд фон Захер-Мазохтың тегінен. XIX ғасыр медицинасы үшін бұл ауытқу саналды, кейін Фрейд садомазохизмді невроздың көрінісі деп есептеді.

Ал тәжірибелердің өзі әлдеқайда көне. Құштарлықтың бөлігі ретінде тістеу, шапалақ пен тырнау «Камасутрада» сипатталған, ал жапондық шибари тұтқындарды байлау техникасы ходзёдзюцудан өсіп шығып, өз эстетикасы бар жеке эротикалық өнерге айналды.

Қазіргі БДСМ мәдениеті XX ғасырдың екінші жартысында қалыптасты: клубтар, кодекстер, қауіпсіздік ережелері. Тақырыпты кең аудиторияға «Сұр түстің 50 реңкі» шығарды — 2011 жылғы кітап пен 2015 жылғы фильм. Бірақ шынайы БДСМ экрандағыдан қатты ерекшеленеді: жатын бөлмеден тыс жерде де бақылайтын, тәжірибесіз серіктесіне қысым жасайтын Кристиан Грей — қалай істемеу керегінің мысалы.

Түрлері мен тәжірибелері

Әмбебап сценарий жоқ — әр жұп өз жиынтығын өзі құрастырады. Ең жиі кездесетін нұсқалар:

Үстемдік рөлдік ойыны

Ең жұмсақ бастау: бір серіктес басқарады, екіншісі нұсқауды орындайды. Кейде бұл бірер сөз бен дауыс ырғағы ғана, кейде ойластырылған сценарий. Физикалық әсер мүлде болмауы мүмкін: бар өткірлік психологиялық динамикада.

Шапалақ және импакт

Алақан, жұмсақ күдері шашақты флоггер — бұл ауырсыну үшін ауырсыну емес, сезімдер контрастымен ойын. Тек «жұмсақ» аймақтарға — бөксе мен санға ұрады. Бүйрек, омыртқа, мойын, бет және буындар — тыйым.

Байлау

Ең танымал тәжірибе. Жабысқақ манжеттерден бастап арқан мен шибаридің күрделі түйіндеріне дейін. Ережелер: ештеңені қатты қыспау, қолдың ұйып қалмағанын тексеріп отыру, мойынды байламау және серіктесті бірнеше секундта босату үшін ұшы доғал қайшыны әрдайым қол астында ұстау. Байлаулы адамды жалғыз қалдыруға болмайды.

Сенсорлық ойын

Көз байлағыш, мұз, қауырсын, қытықтау. Бір сезімді өшіру қалғандарын өткірлейді — бұл ешқандай тәуекелсіз жаңалық қосудың ең оңай тәсілдерінің бірі.

Қол астындағы заттар

Алғашқы рет ештеңе сатып алудың қажеті жоқ: көз байлағыштың орнына ұйқы маскасы, бекіткіштің орнына жібек орамал не галстук, температура контрасты үшін мұз текшесі. Пластик стяжкалар, теріге жапсырылған скотч және «әзіл дүкенінен» алынған металл кісендер — жаман идея: олар теріні кеседі және оңай шешілмейді.

Қалай дайындалу керек: алдын ала әңгіме

Бәрі әңгімеден басталады — процесс кезінде емес, алдын ала, киімді және сергек күйде. Не туралы келісу керек:

1. Рөлдер мен формат. Кім басқарады, кім бағынады, рөл ауыстырғыңыз келе ме.
2. Стоп-сөз және стоп-ым. Ойын кезінде кездейсоқ айтылмайтын сөз («жоқ» пен «жетеді» сценарийдің бөлігі болса, жарамайды). Бағдаршам жүйесі танымал: «сары» — баяула, «қызыл» — тоқта. Ауыз бос болмаса не жабық болса — ым: қолдағы затты түсіру, үш рет қағу.
3. «Иә / жоқ / мүмкін» тізімдері. Әркім жеке-жеке нені байқап көргісі келетінін, неге тыйым салынатынын және нені талқылауға болатынын белгілейді. Салыстырасыз — ортақ аумақ шығады.
4. Денсаулық. Қан қысымы, жүрек, демікпе, буындар, дәрілер, латекске аллергия — бәрі тәжірибе таңдауына әсер етеді.
5. Психологиялық триггерлер. Жарақат алған тәжірибе, қолдануға болмайтын сөздер мен сценарийлер.
6. Тәуекел. Жеңіл шапалақтың өзі із қалдырады — ертең жағажайға не дәрігерге бару керек емес пе, ойланыңыз.
7. Дәрі қобдишасы. Шұғыл босатуға арналған қайшы, антисептик, салқындататын гель.

Аздан бастап, біртіндеп қосады. Серіктесіңіз қаламаса — бұл жауап, көндіруге себеп емес.

Aftercare: кейін не істеу керек

Сахнаны аяқтау сахнаның өзінен кем маңызды емес. Ойын кезінде ағза адреналин мен эндорфин бөледі, ал кейін құлдырау келеді — біреуде бір сағаттан соң, біреуде келесі күні: шаршау, көңіл құлазуы, кейде ұят не мазасыздық. Қауымдастықта мұны drop дейді (саб-дроп немесе дом-дроп — басқарушыда да болады). Сондықтан сахнадан кейін:

• дене — іздерді қарап, крем не салқындататын гель жағу, сызаттарды өңдеу;
• қуат — су, жылы шай, бірдеңе тәтті: гормондар бөлінгеннен кейін қандағы қант түседі;
• байланыс — құшақ, жамылғы, тыныштық не фильм. Бірден кетіп қалмау және телефонға үңілмеу;
• талдау — келесі күні не ұнағанын, не ұнамағанын, нені өзгертуге болатынын сабырмен талқылау. Бұл емтихан емес, баптау.

Ғылым не дейді

Медицина келісілген БДСМ-ді ауру деп санауды әлдеқашан қойған.

• DSM-5 (2013). Америка психиатрлар қауымдастығы ұғымдарды ажыратты: әдеттен тыс жыныстық қызығушылық — бұзылыс емес. Диагноз қызығушылық адамның өзіне азап әкелсе немесе басқаның келісімінсіз жүзеге асса ғана қойылады.
• АХЖ-11 (2022 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді). ДДҰ садомазохизм мен фетишизмді жеке диагноз ретінде жіктемеден алып тастады. «Мәжбүрлі жыныстық садизм бұзылысы» қалды — ол келісім бойынша ойын туралы емес, дәл мәжбүрлеу туралы.
• Психологиялық портрет. Висмейер мен ван Ассеннің нидерландтық зерттеуінде (Journal of Sexual Medicine, 2013) БДСМ-мен айналысатын 902 адам бақылау тобындағы 434 адаммен салыстырылды. Айналысатындарда невротизм төмен, қабылданбаудан қорқу аз, ал ашықтық, экстраверсия, ұқыптылық және субъективті әл-ауқат жоғары болып шықты. Бұл себеп-салдарды дәлелдемейді, бірақ «сынған адамдар» туралы мифті де растамайды.
• Гормондар мен жақындық. Брэд Сагарин мен әріптестері (Archives of Sexual Behavior, 2009) 58 адамның кортизолын өлшеді. Байланған және бағынған адамдарда стресс гормоны сахна кезінде көтерілді, ал сәтті сахнадан кейін төмендеді. Сессияны жақсы деп бағалаған жұптар жақындықтың артқанын атап өтті.

Тақырыпқа қызығушылық жаппай. Кинси институтының психологы Джастин Лемиллер 4 мыңнан астам америкалықтан жыныстық қиялдары туралы сұрады — билік, бақылау және қатаң секс туралы қиялдар ең жиі кездесетін жетеуге кірді.

Мұны қалау қалыпты ма

Иә, егер бәрі ересектер арасында, келісіммен және зиянсыз өтсе. Байқап көретіндердің көбі «жеңіл» аймақта қалады — көз байлау, бекіту, шапалақ, сөз ойыны. Экстремалды тәжірибелер сирек кездеседі және байыпты дайындықты талап етеді.

Дабыл белгісі қалаулардың өзінде емес, олардың қалай жүзеге асатынында: тоқтай алмасаңыз, қызығушылық өмір сүруге кедергі келтірсе немесе серіктестің келісімінсіз әрекет етуге дайын болсаңыз. Ондай жағдайда сексологқа не психотерапевтке бару керек — бұл үкім емес, шешілетін мәселе.

БДСМ және Қазақстан заңы

Қазақстанда БДСМ туралы жеке заң жоқ: ересектердің жатын бөлмеде келісіммен не істейтінін мемлекет реттемейді. Бірақ маңызды тұстар бар:

• Келісім жарақатты заңды етпейді. ҚР Қылмыстық кодексінің 4-тарауында іс-әрекеттің қылмыстылығын жоққа шығаратын мән-жайлар (қажетті қорғаныс, аса қажеттілік, негізді тәуекел және басқалары) аталған — жәбірленушінің келісімі олардың арасында жоқ. Ойын ауыр жарақатпен аяқталса, денсаулыққа зиян келтіру туралы жалпы баптар бойынша жауапкершілік туындауы мүмкін.
• Елеусіз қалған стоп-сөз = келісімнің жоқтығы. Осы сәттен бастап бұл ойын емес, зорлық, оның ішінде жыныстық зорлық (ҚК 120 және 121-баптары).
• Түсіру және жариялау. Интимдік сахналарды тек екеуінің келісімімен түсіруге болады, ал келісімсіз тарату — жеке өмірге қол сұқпаушылықты бұзу (ҚК 147-бабы).
• Тек ересектер. 16 жасқа толмаған адаммен кез келген жыныстық әрекет — «келісімге» қарамастан қылмыс.

Танымал мифтер

«БДСМ — әрқашан ауырсыну»

Жоқ. Тәжірибелердің басым бөлігі бақылау, шектеу және психологиялық ойын туралы. Көп жұп соққысыз-ақ жүре береді.

«Бұл — зорлық»

Зорлық — келісімнің жоқтығы. БДСМ келісімге, уағдаластыққа және бәрін бір сөзбен тоқтату құқығына сүйенеді. Осы элементтер жоқ болса — бұл енді БДСМ емес.

«Мұнымен тек жарақаты не ауытқуы бар адамдар айналысады»

Зерттеулер психикалық бұзылыстармен байланыс таппайды, ал АХЖ-11 мен DSM-5 келісілген тәжірибе мен патологияны тікелей ажыратады.

«Доминант бәрінде басты»

Сахнадағы рөл өмірге автоматты түрде көшпейді. «Ойын» желеуімен серіктестің ақшасын, телефонын және достарын бақылау — БДСМ емес, дабыл белгісі.

«Бұл қауіпті»

Кез келген спорттағыдай тәуекел бар. Бірақ анатомияны білу, стоп-сөз, қол астындағы қайшы және сергек бас оны барынша азайтады.

Қысқасы

БДСМ — қатыгездік туралы емес, келіссөз туралы: не туралы қиялдайсың, шегің қайда және жаныңдағы адамға қаншалықты сенесің. Мұны ашық айта алатын жұптар әдетте жатын бөлмеден тыс жерде де ұтады. Денені босаңсыту қай жерде аяқталып, заңсыз нәрсе қай жерден басталатыны туралы көбірек білгіңіз келсе — боди-массаж туралы талдауымызды оқыңыз.

Дереккөздер: Journal of Sexual Medicine — Wismeijer & van Assen, БДСМ-мен айналысатындардың психологиялық сипаттамалары (2013), Archives of Sexual Behavior — Sagarin et al., келісілген СМ кезіндегі гормондар мен жақындық (2009), ДДҰ — Аурулардың халықаралық жіктемесі АХЖ-11, Sex and Psychology — Джастин Лемиллер жыныстық қиялдар туралы, Әділет — Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі