Freedom Bank

Freedom Bank — Тимур Турловтың Freedom Holding Corp. тобына кіретін қазақстандық банк. Ол топ 2020 жылы ForteBank-тен сатып алған шағын Kassa Nova-дан өсіп шықты. Алты жылда активтер бойынша елде оныншы орынға көтеріліп, клиенттерінің саны 5,4 миллионға жетті. Банк туралы қазір айтуға жаңа себеп бар — «Цифрлық каскадты ипотека». Бұл жаңа үйге берілетін несие: алғашқы үш жылда мөлшерлеме төмен, кейін алдын ала белгілі кесте бойынша өседі.

Kassa Nova: иесі ірі шағын банк (2009–2020)

Оқиға 2009 жылы басталады. Сол жылы Қазақстанда Kassa Nova банкі ашылды. Желісі шағын еді: 2020 жылға қарай елде тоғыз филиалы болды. Бақылау пакеті ForteBank-ке тиесілі болса, артықшылықты акциялар ForteBank-тің иесі Булат Өтемұратовтың қолында еді.

Сатып алушы брокерлер арасынан табылды. Тимур Турловтың Freedom тобы ол кезде Nasdaq-та сауда жасап жүрген еді — акциялары онда 2019 жылдың қазанында шыққан. Бірақ Қазақстанда өз банкі жоқ болатын.

Турловпен мәміле (2020)

2020 жылғы 4 тамызда Freedom Holding Corp. Kassa Nova-ны сатып алатынын жариялады. Kursiv жазғандай, мәмілені топтың қазақстандық еншілес компаниясы — «Фридом Финанс» АҚ рәсімдеді. Ол ForteBank-тен шамамен $41 млн-дық жай акцияларды, ал Өтемұратовтан тағы шамамен $2,4 млн-ға артықшылықты акцияларды сатып алды. Мәміле үшін қазақстандық реттеушілердің келісімі керек болды. «Фридом Финанс» оны 2020 жылғы желтоқсанның соңында жапты.

Содан бері банк Freedom құрамында жұмыс істейді. Алдымен ол топтың брокерінің атымен «Фридом Финанс Қазақстан банкі» деп аталды. Kassa Nova маңдайшасы жоғалды.

Қосымшаға бет бұру (2021–2024)

Банктің басты витринасы Freedom SuperApp қосымшасы болды: онда шот пен депозит ашады, карта, автонесие және ипотека рәсімдейді. Сол қосымшада топтың басқа сервистері де бар. Бұл жылдары топ цифрлық бизнестерді бірінен соң бірін сатып алды: билет сататын Ticketon, Arbuz онлайн-супермаркеті, Aviata мен Chocotravel саяхат сервистері.

2023 жылғы тамызда топтың беделіне қатысты мәселе туды. Американдық Hindenburg Research баяндама шығарып, Freedom Holding-ті санкцияны айналып өтті және комплаенс талаптарын бұзды деп айыптады. Осыдан кейін АҚШ-тың SEC комиссиясы мен Әділет министрлігі тексеру бастады. 2024 жылғы қаңтарда Morgan, Lewis & Bockius заңгерлері мен Forensic Risk Alliance жүргізген тәуелсіз аудит айыптауларды негізсіз деп тапты. Бұл — топтың өзі тапсырыс берген тексерістің қорытындысы.

2024 жылғы 20 мамырда банк маңдайшасын тағы ауыстырып, Freedom Bank Kazakhstan атанды. Банк клиенттерге келісімшарттарды қайта жасаудың да, карталарды қайта шығарудың да қажеті жоқ екенін айтты. Сол жылдың қазанында Freedom Bank Тәжікстанда банк лицензиясын алды. Forbes Kazakhstan дерегінше, ол жақта банк әзірге техникалық режимде жұмыс істеп тұр.

Шығынды жыл (2025)

2025 жыл банк үшін біркелкі болмады. Forbes Kazakhstan дерегінше, тоғыз айда активтер 11,3%-ға азайып, 2,255 трлн теңгеге түсті. Есесіне клиенттерге берілген несие 26,1%-ға өсіп, 966,5 млрд-қа, ал депозиттер 24%-ға өсіп, 1,343 трлн-ға жетті. Пайда жағы минуспен аяқталды: қаңтар–қыркүйектегі таза шығын 16,8 млрд теңге болды. Бір жыл бұрын банк 26,6 млрд пайда тапқан еді.

Рейтингтегі орнын банк сақтап қалды. 2025 жылғы 1 қазанда ол активтер бойынша Қазақстанда оныншы болды. Жыл соңына қарай активтер қайта өсіп, 2,582 трлн теңгеге жетті, ал меншікті капитал 247 млрд болды. 2025 жылдың қорытындысында Freedom Bank активтер бойынша 10-орынды, капитал бойынша 9-орынды иеленді.

Ақша

Kapital.kz дерегінше, 2026 жылғы 30 маусымдағы негізгі көрсеткіштер:

• активтер — 2,94 трлн теңге, жыл басынан бері 13,9%-ға өсті;
• меншікті капитал — 258,4 млрд теңге;
• клиенттердің қаражаты — 1,774 трлн теңге, оның 1,006 трлн-ы — жеке тұлғалардың ақшасы;
• несие портфелі — 975,2 млрд теңге, жыл басынан бері 2,1%-ға азайды;
• бірінші жартыжылдықтағы таза пайда — 11,6 млрд теңге;
• жұмыс істемейтін несиелердің үлесі — 1,3%, сектор бойынша орташа көрсеткіш — 3,6%.

Банктің жалғыз акционері — Freedom Holding Corp. құрамындағы Freedom Finance ЖШС. Холдингті Турлов бақылайды: Forbes Kazakhstan дерегінше, оған шамамен 70% тиесілі. Forbes-тың 2025 жылғы тізімінде ол $5,8 млрд байлығымен Қазақстанның ең бай адамдары арасында екінші орында тұр.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026 жылдың ортасында банктің 5,4 млн клиенті болды — 15 ай бұрынғыдан екі есе көп. Корпоративтік мерзімді депозиттер жарты жылда 67,2%-ға өсіп, 520,5 млрд теңгеге жетті. Forbes Kazakhstan-ның 2026 жылғы банктердің интегралдық рейтингінде Freedom Bank 14-орын алды.

2026 жылдың жазында бірнеше елеулі оқиға болды:

• маусымда S&P Global Ratings банктің ұзақ мерзімді рейтингін «B+»-тан «BB-»-ге көтеріп, болжамды «тұрақты» деп берді;
• сол айда банк The Bank of New York Mellon-да тікелей корреспонденттік шот ашты;
• 31 шілдеде директорлар кеңесі басқарманың жаңа құрамын бекітті: оны Гүлфайруз Ахметова басқарды, бірінші орынбасары Тимур Ағдәулетов болды.

Топ бұл уақытта банк географиясын кеңейтіп жатыр. 2026 жылғы наурызда Freedom Holding түріктің TurkishBank банкінің 99,31%-ын Ozyol Holding пен Кувейт Ұлттық банкінен сатып алуға келісті. Мәмілені топтың Түркиядағы еншілес компаниясы Freedom Finansal Hizmetler рәсімдейді.

Банктің Қазақстандағы жаңа өнімдерінің бірі — «Цифрлық каскадты ипотека». Бұл аккредиттелген тұрғын үй кешендеріндегі пәтерге 35 млн теңгеге дейін берілетін несие: алғашқы үш жылда мөлшерлеме 12,5%-дан басталады, кейінгі кезеңдерде өседі. Өнімнің қалай жұмыс істейтінін және бүкіл мерзімге қанша тұратынын rizz бөлек талдады.

Дереккөздер: Kursiv — Kassa Nova-ны ForteBank-тен сатып алу, Kursiv — мәміленің жабылуы, Wikipedia — Freedom Holding, Freedom Bank — атауының өзгеруі, Forbes Kazakhstan — 2025 жылғы тоғыз айдың қорытындысы, Kapital.kz — Freedom Bank 2026 жылы, Finratings — S&P рейтингі және BNY Mellon, KASE — басқарманың жаңа құрамы, Bes.media — басқармаға кімдер кірді, Kapital.kz — TurkishBank-ті сатып алу