Ұлттық банк қаржы нарығын ЖИ-агенттерге бақылатады

Қазақстан Ұлттық банкі 2026 жылдың төртінші тоқсанында ЖИ-агенттердің пилотын бастайды. Агенттер қаржы нарығындағы әмияндарды бақылап, күдікті операцияларды іздейді. Бұл туралы Ұлттық банк төрағасының орынбасары Бинур Жаленов айтты, оның сөзін Digital Business келтіреді. Реттеуші ЖИ-ді алаяқтықты тексеруге, қадағалауға және ақша-несие саясатына енгізіп үлгерген, енді келесі қадамға көшіп отыр.

Одан кейін Ұлттық банк Know Your Agent стандарттарын жарияламақ. Банктердің клиентті тексеретін Know Your Customer рәсімі сияқты, бұл стандарттар қаржы ұйымдары ЖИ-агенттерді қалай танып, тексеретінін белгілейді. 2027 жылға агенттік коммерция пилоттары жоспарланған. Яғни адамның атынан төлемді ЖИ өзі бастайды.

Ұлттық банкте ЖИ қазір не істейді

ЖИ-дің ең көп жұмысы алаяқтыққа қарсы күресте. 2024 жылдан бері Ұлттық банкте 190 мыңнан астам алаяқтық оқиғасы тіркелді, ал 2025 жылдың басынан бері 120 млрд теңгенің күдікті операциялары бұғатталды. Зардап шеккендерге antifraud.kz сайтындағы Froddi агенті көмектеседі: не болғанын және әрі қарай не істеу керегін түсіндіреді. Тергеушіге арналған жеке ЖИ-көмекші іс материалдарын өңдейді. Жаленовтың айтуынша, тергеу 8–10 есе тездеді, ал кейбір операциялар 80 есеге дейін жылдамдады.

Ақша-несие саясатында аттары айтып тұрған үш агент жұмыс істейді: «Қаршығалар», «Көгершіндер» және «Үкі». Олар мөлшерлемеге қатысты қатаң және жұмсақ көзқарасты қорғап, өзара пікірталас жүргізеді. Бір жыл бұрын, 2025 жылдың қазанында, Жаленов төраға кеңесшісі ретінде ақша-несие саясаты комитетінің «виртуалды мүшесін» жасау жоспары туралы ғана айтқан еді.

• SupTech бірыңғай қадағалау платформасы 2026 жылдың екінші тоқсанынан бері жұмыс істейді және қаржы нарығының 1200 қатысушысынан дерек жинайды;
• есептілік үшін 35 бірыңғай анықтамалық енгізілді;
• қызметкерлерге NBK ішкі ЖИ-платформасы мен машиналық оқытуға арналған құмсалғыш ашылды;
• NBK AI Challenge байқауына сегіз аптада 103 команда қатысты, 30-ға жуық шешім финалға шықты, оның үшеуі жұмысқа енгізіледі.

Реттеушінің өзінде ЖИ бірнеше айда күнделікті құралға айналды. 2026 жылдың басында оны қызметкерлердің 5–6%-ы ғана қолданған, қазір 80%-дан астамы пайдаланады. Ұлттық банктің бағалауынша, жаңа шешімдерді әзірлеу циклі үш есе қысқарды.

Мемлекеттік сектор да осы жолмен келеді: 1414 ЖИ-көмекшісі қоңыраулардың 40%-ын өзі шешеді. Know Your Agent стандарттары қашан жарияланатынын Ұлттық банк әзірге айтқан жоқ.

Дереккөздер: Digital Business — ЖИ Ұлттық банк жұмысын қалай өзгертіп жатыр, Forbes.kz — Ұлттық банктің 2025 жылғы ЖИ жоспарлары