Altyn Bank

2026 жылғы 5 қазаннан бастап Altyn Bank жеке тұлғалардан қытай юанімен салым қабылдай бастады — жылдық 0,1% деген символдық мөлшерлемемен. Ірі қазақстандық банктер мұндай депозиттерді жеке клиенттерге ашпайды, ал Altyn Bank үшін бұл қисынды қадам: оның бақылау пакеті қытайлық CITIC-ке тиесілі. Банк тарихы — британдық HSBC-тің қазақстандық «еншілесінен» Halyk-тың сатып алуы арқылы Қытайдың ең ірі банктерінің бірімен бірлескен кәсіпорынға дейінгі жол. Осы жолда ол BBB+ рейтингі бар санаулы қазақстандық банктердің біріне айналды.

Шыққан тегі: Қазақстандағы HSBC, 1998–2014

Банк Қазақстанда 1998 жылдан бері жұмыс істейді. Тарихының алғашқы жартысына жуығында ол HSBC Bank Kazakhstan деп аталды және әлемдегі ең ірі банк топтарының бірі — британдық HSBC-тің жергілікті құрылымы болды.

2010 жылдары HSBC қазақстандық бизнесін сатуды ұйғарды. Үміткерлер табылды, бірақ таңдау ең көп ұсынған тарапқа түспеді.

Halyk-тың сатып алуы және жаңа атау: 2014

2014 жылғы 26 ақпанда Қазақстан Халық банкі (Halyk Bank) HSBC Bank Kazakhstan-ның 100%-ын сатып алу туралы келісті. Мәміле 2014 жылғы қарашаның соңында жабылды, бағасы шамамен 31,8 млрд теңге — шамамен $176 млн болды. Банк жаңа атау алды — Altyn Bank.

Halyk басшылығының айтуынша, активке ірі ресейлік банк пен жергілікті бәсекелес те таласып, көбірек баға ұсынған. HSBC Halyk-ты ашықтығы мен комплаенс талаптарын сақтағаны үшін таңдады. Мәміле бойынша жұмыс, соның ішінде Лондондағы тексеру мен құжаттарды рәсімдеу, шамамен бір жарым жылға созылды.

Қытайлық серіктес: 2017–2018

2017 жылғы 7 маусымда China CITIC Bank Altyn Bank-тің 60%-ын сатып алатыны белгілі болды. Реттеушілер мәмілені 2018 жылғы 4 сәуірде мақұлдады, ал сәуірдің соңында ол жабылды. China CITIC Bank Corporation Limited 50,1% алды, қытайлық China Shuangwei Investment инвестициялық компаниясы — 9,9%. Сомасы — шамамен 26,6 млрд теңге. Halyk 40%-ды сақтап қалды және шарт бойынша үлесін тағы үш жыл сата алмады.

China CITIC Bank төрағасы Ли Цинпин Қазақстанға деген қызығушылықты «Бір белдеу, бір жол» бастамасымен, тұрақты экономикамен және валюта саясатымен түсіндірді. «Біз жаңа үйленіп, енді бір отбасы болып тұрып жатқан жас жұбайлар сияқтымыз. Банкті капиталды ұлғайтумен ғана емес, технологиялармен және клиенттік базамен де қолдаймыз», — деді ол.

Қытайлық CITIC тобы үшін Қазақстан жаңа аумақ емес еді. 2009 жылы-ақ CITIC «Самұрық-Қазынамен» бірге $200 млн-дық CITIC KAZYNA инвестициялық қорын құрды, 2015 жылы «Бәйтерек» холдингімен бірге мақсатты көлемі $600 млн болатын Қазақстан инфрақұрылымдық қорын құрды, ал 2018 жылғы маусымда, мәміледен кейін бірден, $500 млн-дық Eurasian Nurly Investment Fund қоры жарияланды. Банкті сатып алу осы желіні жалғастырды — енді елдегі өз банкі арқылы.

Halyk үшін мәміле тиімді болды. Halyk басқарма төрағасы Өмүт Шаяхметова Altyn Bank-ке салынған инвестицияның үш жарым жылдағы табыстылығын 96,4% деп бағалады.

Модель қалай жұмыс істейді

Altyn Bank — екі экономиканың түйісіндегі банк. CITIC келгеннен кейін стратегия былай болды: трансшекаралық операцияларға және Қазақстанда жұмыс істейтін 300-ге жуық қытай компаниясына назар аудару, инвестициялық-банктік қызметтерді, теңгені юаньға айырбастауды және сауданы қаржыландыруды дамыту. Бөлшек бизнес қысқартылған жоқ, ал корпоративтік бизнесті жылдамырақ өсіре бастады.

• Қытайлық корпоративтік клиенттер. Банк Қазақстанда жұмыс істейтін Қытайдың компаниялары мен инвестицияларына қызмет көрсетеді.
• Өнім ретіндегі юань. Айырбастау, есеп айырысу және енді жеке клиенттерге юаньдағы салымдар.
• Мықты рейтинг. CITIC қолдауы банкке қазақстандық жеке банктердің көбінен жоғары кредиттік рейтинг береді.
• Қытайлық және қазақстандық акционерлер. Тоғыз адамнан тұратын директорлар кеңесі: алты резидент емес және үш резидент, соның ішінде Halyk басшысы Өмүт Шаяхметова.

Рейтингтер мен өсу: 2018–2026

2018 жылы-ақ Fitch Altyn Bank рейтингін BB-дан BBB–ге көтерді. Бұл Қазақстандағы жеке банктер арасындағы ең жоғары рейтинг еді. Ол кезде банк активтері бірнеше жыл қатарынан жылына 25–45%-ға өсті, депозиттер бір жылда 36%-ға артып, 340 млрд теңгеге жетті, ал 2017 жылғы таза пайда 9 млрд теңгеден асты.

Одан әрі рейтингтер саты-сатымен өсті. Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2023 жылғы 20 желтоқсанда Fitch банктің ұзақ мерзімді рейтингін тұрақты болжаммен BBB–ден BBB-ге, ал ұлттық рейтингін AAA(kaz)-ға дейін көтерді. Агенттік China CITIC Bank тарапынан ықтимал қолдауға, жақсы табыстылыққа, жеткілікті капиталға және активтердің тұрақты сапасына сілтеме жасады. 2024 жылғы 19 қыркүйекте Moody’s банктің ұзақ мерзімді депозиттер рейтингін инвестициялық деңгейге — Baa3-ке көтерді. «Moody’s рейтингтерінің инвестициялық деңгейге дейін көтерілуі Altyn Bank жұмысының болашағы зор екенін растайды», — деді сол кездегі басқарма төрағасы Марат Әлменов.

2026 жылғы 13 сәуірде Fitch банктің ұзақ мерзімді рейтингтерін BBB-ден BBB+-ке, ал қысқа мерзімдісін F2-ден F1-ге көтерді. Агенттік шешімді China CITIC Bank тарапынан қолдаудың жоғары ықтималдығымен түсіндірді. Басқарма төрағасы Мұрат Байсынов рейтингті банк тұрақтылығының растауы деп атады: Altyn Bank BBB+ бағасы бар санаулы қазақстандық банктердің қатарына кірді.

Клиент үшін бұл нені білдіреді

Қарапайым салымшы үшін Altyn Bank — елдегі ең жоғары рейтингтердің бірі бар және артында қытайлық акционер тұрған банк. Қытаймен жұмыс істейтіндер үшін банкте түсінікті өнімдер бар: юаньмен есеп айырысу, айырбастау, сауданы қаржыландыру. Юаньдағы жаңа «Алтын қор» салымы — осындай тауашаның мысалы: 0,1% мөлшерлемемен ол табыс әкелмейді дерлік, бірақ юаньмен ақша алатын немесе жұмсайтындарға, мысалы, қытайлық жеткізушілермен жұмыс істейтіндерге қолайлы.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Банктің басты қиындығы — бір тақырыпқа тәуелділігі. Қытай инвестициялары мен Қытаймен саудаға бәс тігу Altyn Bank-ті өз тауашасында мықты етеді, бірақ оны екі ел арасындағы қарым-қатынасқа және қытай бизнесінің Қазақстанға деген ықыласына байлайды. Сонымен қатар көлемі бойынша банк орташа күйінде қалып отыр: активтер рейтингтерінде ол екінші ондықта, бөлшек саудада нарық көшбасшыларымен бәсекелесу оған қиын. Иелер ауысқаннан кейін 2018 жылы акционерлер, өз сөздерінше, алғашқы үш жылда дивиденд күткен жоқ.

Ақша

2026 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша Altyn Bank активтері 1 333 млрд теңге болды — 2025 жылы олар 32,9%-ға өсті. Несие портфелі — 809 млрд теңге (+38,9%), депозиттер — 979 млрд теңге (+24,5%). 2025 жылғы таза пайда — 40 млрд теңге. Активтер мен несиелер бойынша банк елде 12-орында, депозиттер бойынша — 11-орында, пайда бойынша — 13-орында болды. Kursiv деректері бойынша, 2026 жылғы қазанда 1,23 трлн теңге активімен банк 23 коммерциялық банк арасында 13-орында тұр.

Кім басқарады

2025 жылғы 2 маусымнан бастап Altyn Bank басқармасын Мұрат Байсынов басқарады. Оның Қазақстанның қаржы секторында 30 жылдық тәжірибесі бар: Ұлттық банк, қаржылық реттеуші, Темірбанк. Altyn Bank-те ол 2014 жылғы қарашадан бері жұмыс істейді — басқарма төрағасының орынбасары болған. Оның алдындағы Марат Әлменов банкті 2018 жылғы мамырдан бастап басқарды. Төрағаның бірінші орынбасары — Ху Цефэн.

Директорлар кеңесінде тоғыз адам бар. 2026 жылғы маусымда оған Елена Бахмутова кірді — еңбек вице-министрі, қаржылық реттеушінің бұрынғы басшысы, 2012–2016 жылдары «Самұрық-Қазынаның» қаржы жөніндегі басқарушы директоры болған. Ол сәуірде кеткен Арман Дунаевтың орнын басты.

Қызықты деректер

• Altyn Bank — China CITIC Bank-тің әлемдегі небәрі үшінші бірлескен кәсіпорны.
• China CITIC Bank-тің өзі, Forbes Kazakhstan деректері бойынша, шамамен $1 трлн активімен әлемдегі ең ірі жиырма банктің қатарына кіреді.
• HSBC мен Halyk мәмілесін Лондондағы тексерумен бірге шамамен бір жарым жыл дайындады.
• Қытайлық акционерлер келгеннен кейін банк Altyn Bank атауын сақтады, бірақ логотипін жаңартты.
• Жаңа иелер 2018 жылы қызметкерлерді қысқартпауға және жалақыны азайтпауға уәде берді.
• Марат Әлменов банкті жеті жыл — 2018 жылғы мамырдан 2025 жылғы маусымға дейін басқарды, ал оның ізбасары Мұрат Байсынов банкте 2014 жылғы қарашадан, яғни HSBC кеткен сәттен бері жұмыс істейді.
• 2023 жылы Altyn Bank Қазақстанның 22 банкі арасында активтер бойынша 12-орында болды, ал 2026 жылы — 23 банк арасында 12–13-орында.

Қазір не болып жатыр (2026)

Altyn Bank жылдам өсіп келеді және Қазақстан мен Қытай арасындағы басты банктік көпірлердің бірі болып қала береді. 2026 жылғы сәуірде Fitch оның рейтингін BBB+-ке дейін көтерді, маусымда директорлар кеңесі жаңарды, ал қазанда банк жеке клиенттерге юаньдағы «Алтын қор» салымын іске қосты — мерзімді немесе жинақ, пайыздары ай сайын төленетін, толықтыруға және ішінара алуға болатын. Өнімді іске қосуды банктің активтер мен пассивтерді басқару жөніндегі комитеті 30 қыркүйекте мақұлдады.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — Halyk неге Altyn Bank акционері болып қалды, Kapital.kz — 60%-ды сату және HSBC-ті сатып алу бағасы, Kapital.kz — CITIC банкке неге қызықты, Forbes Kazakhstan — CITIC келгеннен кейінгі стратегия, Zakon.kz — мәміленің аяқталуы және 2017 жылғы көрсеткіштер, Kapital.kz — BBB+ рейтингі және 2025 жылғы көрсеткіштер, Forbes Kazakhstan — Fitch BBB рейтингі (2023), Zakon.kz — Moody’s Baa3 рейтингі, Forbes Kazakhstan — жаңа басқарма төрағасы, Finratings — директорлар кеңесінің жаңа мүшесі, Kursiv — юаньдағы салым