Қазақстанда әкелерге арналған декретті қайта қарауы мүмкін. Қазір оны 0,2% пайдаланады
21 қыркүйекте Премьер Бектеновтің кеңесінде ер адамдарға бала күтімі бойынша демалыстың «орындылығы» талқыланды. Шешім жоқ, ал декреттегі әкелер онсыз да санаулы.
Фото: Mir Habib Ullah / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
2026 жылғы 21 қыркүйекте Премьер-министр Олжас Бектенов Президент тапсырмаларының орындалуы бойынша кеңес өткізді, және тақырыптардың бірі кішкентай балалары бар отбасыларды қолдау болды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев бала туғаннан кейінгі шаралар туралы баяндады. Үкімет хабарламасында «мемлекеттің ер адамдарға бала күтімі бойынша демалыс беруінің орындылығы» туралы тұжырым айтылды. Қатар босанғаннан кейінгі алғашқы екі жылда әйелдерді мемлекеттік қолдау форматын өзгерту, сондай-ақ бөбекжайлар мен балабақшалардағы орындар және бала күтушілердің тапшылығы талқыланды.
Маңызды: түпкілікті шешімдер жоқ. Қолдаудың жаңа форматының нақты тетіктері аталмады, үкімет мерзімдер мен сандарды айтқан жоқ. Әкелерге арналған ережелер қай бағытта өзгеруі мүмкін — кеңейту ме, шектеу ме — ресми хабарламалардан әзірге түсініксіз.
Қазір бұл қалай жұмыс істейді
Еңбек кодексі бойынша үш жасқа дейінгі баланы күту демалысын тек анасы ғана емес, ата-ананың кез келгені ала алады. Ол ақысыз, бірақ бала бір жарым жасқа толғанша жұмыс істейтін ата-ана Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан ай сайынғы төлем алады: әлеуметтік аударымдар ескерілген орташа табыстың 40%-ы, 10% зейнетақы жарналары шегерілгеннен кейін. Есептеуге арналған табыс жеті ең төменгі жалақымен шектеледі. Әкесі екінші ата-ананың демалысты пайдаланбайтынын растауы керек. 2025 жылғы қарашадан бастап мұндай демалыстағы уақыт ер адамдарға еңбек өтіліне есептеледі — бұрын бұл норма тек әйелдерге қатысты болған.
Декреттегі әкелер — санаулы
Тақырыптың неге көтерілгенін статистика түсіндіреді. Еңбек министрлігінің деректері бойынша, 2026 жылғы қаңтар–мамырда бір жарым жасқа дейінгі баланы күту бойынша төлемдерді 431 002 адам алған. Олардың ішінде ер адамдар — 134, немесе 0,2%. Декреттегі әкелер ең көп — Алматыда (26), Шымкентте (18) және Астанада (11). Әрі олар азайып барады: 2021 жылы мұндай әкелер 3 134 болса, 2022 жылы — 1 367, 2023 жылы — 583, 2024 жылы — 477, 2025 жылы — 341.
Өңірлік сандар одан да қарапайым. Ақтөбе облысында 2026 жылдың басынан бері бала күтімі демалысына сегіз әке шықты, бәрі Ақтөбеден. Онда олардың төлемдері айына 27 680-нен 193 118 теңгеге дейін болды. Әлеуметтік қолдау қорының жергілікті филиалының басшысы Нұрлан Кузеуов мұндай қадамға әдетте әйелі күйеуінен көп табатын жас отбасылар баратынын түсіндірді — мысалы, шетелдік немесе өндіруші компанияда жұмыс істейтін.
Бұл неге маңызды
Кеңес әлеуметтік төлемдерді ауқымды қайта қарау аясында өтті: 2027 жылдан бастап төлемдердің 36 түрінің 14-ін атаулы қағидатқа көшіру жоспарлануда. Егер сен жұмыс істеп, бала күтіп жүрсең және бала күтімі демалысына әйелің емес, өзің шығатын нұсқаны қарастырған болсаң, жаңалықтарды бақылаған жөн: ережелер өзгеруі мүмкін. Әзірге бұрынғы нормалар қолданылады.
Дереккөздер: Zakon.kz, Lada.kz, Baq.kz, Baq.kz — Еңбек министрлігінің статистикасы, Liter.kz, BCC Journal
