Барыс

«Барыс» — Қазақстанның басты хоккей клубы және КХЛ-дағы жалғыз қазақстандық команда. Астаналықтар лигада ол құрылған алғашқы күннен бері ойнайды, лигадағы ең үлкен аренаның бірін толтырады және көп жылдан бері ұлттық құраманың негізі болып келеді. Бірақ соңғы маусымдар клуб үшін ауыр болды: қатарынан төрт жыл плей-оффсыз, ал 2025 жылдың көктемінде лигадағы соңғы орын. 2026 жылдың күзінде Михаил Кравецтің командасы қайтадан Шығыс кестесінің жоғарғы бөлігіне ілініп тұр, ал Астанада ең қиын кезең артта қалды деп сақтықпен үміттенеді.

Шығу тегі: астаналық қар барысы

Клуб 1999 жылғы 26 қарашада Астана қалалық мәслихатының шешімімен құрылды. Елорда ол кезде оңтүстіктен солтүстікке енді ғана көшкен еді, ал елдің жаңа бас қаласына өз хоккейі керек болды. Атауын ұзақ таласпай таңдады: барыс — Қазақстанның ұлттық символдарының бірі.

Бастауы қарапайым болды. Алғашқы құрамдар жартылай кәсіпқой еді, ал үй мұзы ретінде 4070 орындық «Қазақстан» спорт сарайы қызмет етті. «Барыс» бірнеше жыл Қазақстан чемпионатында ойнап, жүлдегерлер қатарында немесе соған жақын жүрді, бірақ бірінші орынды тәжірибелі қарсыластарына беріп отырды.

Жоғарыға жол: 2004–2009

Өсу үшін клубқа күштірек лига керек еді. 2004 жылдан бастап «Барыс» ішкі чемпионатпен қатар Ресейдің Бірінші лигасында ойнады, ал 2007/08 маусымында Жоғары лигаға — күші жағынан екінші дивизионға көтерілді. Мықты қарсыластармен ойнау тәжірибесі елдегі нәтижеге тез әсер етті: 2008 және 2009 жылдары астаналықтар Қазақстан чемпионатын қатарынан екі рет жеңіп алды.

Басты шешім 2008 жылы қабылданды. Континенттік хоккей лигасы құрылған кезде «Барыс» оның негізін қалаушылардың қатарына кіріп, жаңа турнирдегі алғашқы қазақстандық команда атанды. КХЛ-дағы алғашқы матчында астаналықтар Түбен Қамадан келген «Нефтехимикті» жеңді.

КХЛ-дағы алғашқы маусымдар: 2008–2013

Жаңа лигада «Барыс» тез арада мықты орта шаруаға айналды. Команда плей-оффқа тұрақты өтетін, бірақ бірінші раундтан әрі аса алмайтын. Әсіресе 2011/12 және 2012/13 маусымдары өкінішті болды: екі рет те астаналықтар ширек финалдық серияларды тек жетінші матчта ұтқызды.

Ол жылдары клубтың бет-бейнесіне солтүстікамерикалық легионерлер айналды. Америкалық шабуылшы Брэндон Бочански Астанаға 2010 жылы келіп, капитан болды және ақыры КХЛ-да лига тарихындағы кез келген шетелдікке қарағанда көбірек ұпай жинады. Онымен бірге канадалықтар Найджел Доус пен Кевин Даллман ойнады — Даллман қорғаушы болса да, клубтың үздік бомбардирлерінің біріне айналды. Осы буын «Барысты» Шығыстағы ең нәтижелі командалардың біріне айналдырды.

Ең үздік маусым: 2013/14

Шың 2013/14 маусымына тұспа-тұс келді. «Барыс» 94 ұпай жинап, Чернышев дивизионын жеңді және тұрақты маусымды Шығыста екінші болып аяқтады. Плей-оффта команда ақыры бірінші раунд қарғысын бұзды: екатеринбургтік «Автомобилист» құрғақ есеппен, 4:0 ұтылды. Бұл клуб тарихындағы плей-оффтағы алғашқы жеңіске жеткен серия еді. Әрі қарай жолды конференция жартылай финалы жапты, бірақ келесі буындар үшін межесі қойылды.

Кейін «Барыс» екінші раундқа тағы бірнеше рет өтті, бірақ конференция финалына әлі жеткен жоқ. Бұл — клубтың әлі күнге дейін орындалмаған басты міндеті.

Ең тұрақты кезең 2010 жылдардың соңы болды. 2018/19 және 2019/20 маусымдарында астаналықтар Чернышев дивизионын қатарынан екі рет жеңді. 2019 жылы олар тағы бірінші раундтан өтті, ал 2020 жылдың көктемінде, нағыз өрлеу кезінде, плей-офф COVID-19 пандемиясына байланысты жай ғана тоқтатылды. Жанкүйерлер үшін бұл әлі күнге дейін клуб тарихындағы ең үлкен «егер де…» сұрақтарының бірі.

Жаңа үй: «Барыс Арена» және 2015 жыл

2015 жылғы 9 тамызда Астанада 11 578 көрерменге арналған «Барыс Арена» ашылды. Бұған дейін төрт мың орындық залда ойнаған клуб үшін бұл мүлде басқа деңгейдегі секіріс болды. Құрылыс үш жылға созылды, ал арена бірден КХЛ-дағы ең сыйымды ареналардың біріне айналды. 2017 жылы мұнда қысқы Универсиаданың жарыстары өтті.

Жаңа арена үй матчтарының атмосферасын өзгертті. Астанада хоккей толыққанды қалалық оқиғаға айналды, ал «Барыс» сәтті маусымдарда лигадағы ең көп келушісі бар командалардың біріне айналды.

Қазақстан төлқұжаты бар легионерлер

«Барыстың» қазақстандық хоккейдегі рөлі ерекше: клуб іс жүзінде ұлттық құраманың іргетасы. Оның тарихындағы ең көп талқыланатын беттерінің бірі — шетелдіктерді натурализациялау да осыдан шыққан.

2016 жылғы наурызда IIHF «Барыстағы» Қазақстан азаматтығын алған үш солтүстікамерикалыққа Қазақстан үшін ойнауға рұқсат берді. Олардың арасында Найджел Доус пен Брэндон Бочански болды. Бочански кейін 2016 жылғы әлем чемпионатында құрама сапында ойнады, ал 2019 жылы капитан ретінде Қазақстанды бірінші дивизионнан қайтадан элитаға шығарды.

Доус Астанада жеті маусым — 2011 жылдан 2018 жылға дейін өткізді. 2017/18 маусымында ол 35 голмен КХЛ-дың үздік мергені атанды, ал лигада барлығы 267 шайба соғып, голдар саны бойынша тарихтағы екінші орынға шықты.

Модель қалай жұмыс істейді

«Барыс» — батыстық мағынадағы жеке клуб емес. Wikipedia деректері бойынша, оның иесі — «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы, ал клубтың өзі хоккейді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының флагманы болып қала береді. Осыдан қос міндет туады: КХЛ-да нәтиже үшін күресу және сонымен бір мезгілде құрамаға ойыншы дайындау.

Бұл модель клуб тарихындағы көп нәрсені түсіндіреді:

• құрамда дәстүрлі түрде қазақстандық хоккейшілерге басымдық беріледі, ал легионерлер нүктелі түрде, негізгі позицияларға алынады;
• табысты шетелдіктер кейде азаматтық алып, құраманың бір бөлігіне айналады;
• клуб мемлекеттік қаржыландыруға тәуелді, сондықтан жоғарыдағы басымдықтардың өзгеруі құрамға тез әсер етеді.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

2010 жылдардың соңындағы мықты кезеңнен кейін «Барыс» әлсірей бастады. 2019/20 маусымын астаналықтар керемет өткізіп, дивизионды жеңді, бірақ плей-оффты пандемия үзді. Содан кейін ауыр жылдар басталды.

• 2023/24 маусымы. Чернышев дивизионында алтыншы орын және қатарынан екінші рет плей-оффсыз қалу.
• 2024/25 маусымы. Клуб тарихындағы ең нашар маусым: небәрі 35 ұпай, 68 матчта 14 жеңіс және КХЛ-дағы соңғы орын. Осыдан кейін бас бапкер Ғалым Мәмбеталиевпен келісімшарт «қанағаттанарлықсыз спорттық нәтижелерге байланысты» бұзылды.
• 2025/26 маусымы. Михаил Кравецтің алғашқы жылы. Команда айтарлықтай қосты, бірақ плей-оффқа тағы өте алмады: 63 матчтан кейін 47 ұпаймен Шығыста оныншы орында тұрды. Бұл қатарынан төртінші плей-оффсыз маусым.

Бұл жанкүйер үшін нені білдіреді

Қазақстандық жанкүйер үшін «Барыс» — КХЛ деңгейіндегі хоккейді тірідей тұрақты көрудің жалғыз жолы. Мұнда лиганың үздік клубтары келеді, ал Қазанның «Ақ Барысымен» — олар да «қар барыстары» — дербиі әлдеқашан «мысық дербиі» деген атқа ие болған. Сонымен бірге «Барыстың» нәтижесіне құрама да тікелей байланысты: клуб неғұрлым мықты болса, соғұрлым көп қазақстандық ойыншы маңызды ойын тәжірибесін алады.

Ақша

«Барыстың» бюджеті жария түрде ашылмайды, сондықтан досье карточкасындағы түсім мен құн өрістері бос. НХЛ клубтарынан айырмашылығы, КХЛ командаларын Forbes бағаламайды, ал қазақстандық клуб жеке қаржылық есеп жарияламайды. Ең бастысы түсінікті: «Барыс» билет пен мерч есебінен емес, ірі мемлекеттік акционердің қолдауымен өмір сүреді. Сондықтан клуб нарықта кімді ала алатыны туралы кез келген әңгіме, түптеп келгенде, команданың коммерциялық табыстарына емес, иесінің шешімдеріне тіреледі.

Клубтың өз түлектерін соншалық қадірлейтіні де осыдан. Құрамда орнын бекіткен әрбір қазақстандық ойыншы — әрі легионерлерге жұмсалатын қаражатты үнемдеу, әрі құрама үшін қосымша күш.

Кім басқарады

Клуб президенті — Нұрлан Оразбаев, бас менеджері — Олег Болякин. 2025 жылғы 4 тамыздан бастап бас бапкері — Михаил Кравец, СКА-ның бұрынғы шабуылшысы, ол Астанаға дейін «Витязь», «Амур», «Авангард» және «Куньлунь Ред Стар» командаларын басқарған. Алғашында онымен бір маусымға, тағы бір жылға ұзарту мүмкіндігімен келісімшарт жасалды. Штабта қазақстандық маман Талғат Жайлауов та жұмыс істейді. Команда капитаны — қорғаушы Кирилл Савицкий.

Қызықты деректер

• «Барыс» — КХЛ-дың негізін қалаған клубтардың бірі және лигада Қазақстанды таныстыратын жалғыз команда.
• Брэндон Бочански КХЛ-да 399 матчта 397 ұпай жинады — ол кеткен сәтте бұл лига тарихындағы шетелдіктер арасындағы ең үздік көрсеткіш еді.
• Бочански мансабын екі рет аяқтады: 2017 жылы отбасы үшін, ал қайта оралғаннан кейін — 2019 жылы түпкілікті, Солтүстік Дакотада жылжымайтын мүлікпен айналысу үшін.
• Жаңа аренаға көшкенге дейін «Барыс» 14 жыл бойы көрермен сыйымдылығы үш есеге жуық аз «Қазақстан» спорт сарайында ойнады.
• Клуб логотипі — Қазақстан туының түстеріндегі қар барысының басы.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2026/27 маусымы «Барыс» үшін үйдегі қиындықтар мен күтпеген сәтті сапарлардан басталды. 4 қазанда астаналықтар Мәскеуде «Спартакты» буллитпен ұтты, матч барысында екі рет есепті теңестірді. Бұл қатарынан екінші сапардағы жеңіс еді, ал 14 ұпаймен команда Шығыс конференциясында төртінші орынға көтерілді.

Кравец ойыннан кейін ешкімді асыра мақтамады және үйде командаға жұмысқа дұрыс көзқарас әлі жетіспейтінін тура айтты. Келесі сынақ — 10 қазанда «Авангардпен» үйдегі матч. Клубтың мақсаты қарапайым: қатарынан төрт рет өткізіп алған плей-оффқа оралу және бүкіл Астана баратын командаға қайта айналу.

Дереккөздер: Wikipedia — Barys Astana, Wikipedia — «Барыстың» маусымдары, Wikipedia — Barys Arena, Wikipedia — Брэндон Бочански, Wikipedia — Найджел Доус, Kazinform — Михаил Кравецтің тағайындалуы, Казахстанская правда — жаңа бапкерлер штабы, Finance.kz — 2025/26 маусымының қорытындысы, Sports.kz — «Спартакты» жеңу, «Барыс» ХК ресми сайты