Конституциялық сот әкелікке дау айту тыйымын тексереді

Қазақстанның Конституциялық соты бір ер адамның өтінішін қарап, отырыс өткізді. Ол баланың туу туралы жазбасынан өз атын алып тастағысы келеді. Баланың биологиялық әкесі емес, алайда заң әкелікке дау айтуға мүмкіндік бермейді, себебі ол мұны басынан білген. Бұл туралы 3 қарашада қазақстандық басылымдар сотқа сілтеме жасап жазды. Түпкілікті шешім әзірге жоқ.

Өтініш беруші «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің 51-бабы 2-тармағының бірінші бөлігіне және Жоғарғы Сот нормативтік қаулысының 15-тармағының бірінші абзацына дау айтып отыр. Хабарламаларда оның аты аталмайды.

Дау қалай басталды

Ер адам баламен арасында биологиялық туыстық жоқ екенін білген, бірақ әке болып жазылуға өз еркімен келіскен. Ажырасқаннан кейін ол баланың туу туралы акт жазбасынан өзі туралы мәліметті алып тастауды талап етіп, сотқа жүгінді. Бірінші және апелляциялық сатыдағы соттар бас тартты. Олар әкелікті өзі мойындағанын, ал еркі бұзылғанына дәлел жоқ екенін көрсетті.

Өтініш беруші мұндай тәртіп адамның соттық қорғауға құқығын негізсіз шектейді деп санайды. Оның пікірінше, ажырасқаннан кейін биологиялық туыстығы жоқ адам баланы асырау мен тәрбиелеу жөніндегі ұзақ мерзімді міндеттемелермен байланып қалады.

Отырысқа Құрылтайдың, Бас прокуратураның, оқу-ағарту, еңбек және әділет министрліктерінің, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталықтың және Республикалық адвокаттар алқасының өкілдері қатысты. Істің судья-баяндамашысы А. Е. Жатканбаева.

Заң не дейді

Ата-ана туралы жазбаға тек сот арқылы дау айтуға болады. Мұндай талап қоюға жазылған әке немесе ана, нақты ата-ана, кәмелетке толған баланың өзі, қорғаншы немесе қамқоршы құқылы. Бірақ 51-бап бір жағдайға ерекше тәртіп белгілейді.

• Жазылған әкенің талабы, егер ол жазба кезінде өзінің нақты әке емес екенін білсе, қанағаттандырылмайды.
• Бұл ереже ата-ананың бірлескен арызымен, әкенің арызымен немесе сот шешімімен әке болып жазылғандарға қатысты.
• Бұл нормада ажырасу жазбадан шығаруға негіз ретінде айтылмайды.
• Егер әке ретінде ананың күйеуі немесе бұрынғы күйеуі жазылса, тіркеуші орган мәліметті алып тастау мәселесін сот шешкенше әкелікке қатысты өзгеріс енгізбейді.
• Келісім болмаса, сот алиментті бір балаға табыстың төрттен бірі, екі балаға үштен бірі, үш және одан көп балаға жартысы мөлшерінде өндіреді. Сот бұл үлестерді өзгерте алады.

Оқырманға бұл нені білдіреді

Қазір норма күшінде. Бөтен баланы біле тұра өзіне жазып алған адам мұны талап арызбен жоя алмайды, ал ажырасқаннан кейін міндеттері сақталады. Яғни әке болып жазылу неке кезіндегі жай рәсім емес, саналы шешім болып есептеледі.

Тыйым адамның жазба кезінде не білгеніне байланысты. Бұны білмеген ер адамға баптың мәтіні бойынша ол қатысты емес. Өтініштің өзі де ештеңені өзгертпейді: сот бұл ережелердің Конституцияға сәйкес-сәйкес еместігін ғана анықтауы тиіс, ал шешім күні хабарламаларда аталмаған.

Түпкілікті құжат соттың сайтында және «Егемен Қазақстан» мен «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланады. Жақындағы тағы бір отбасылық дау әкенің пайдасына шешілді: сот декреттегі әкенің алимент есебін жойды.

Дереккөздер: gurk.kz — Конституциялық соттың отырыс туралы хабарламасы, Неке және отбасы туралы кодекс — 51-бап, Неке және отбасы туралы кодекс — алимент туралы 139-бап, Tengrinews — іс мән-жайы, NUR.KZ — өтініш берушінің ұстанымы, Bes.media — даудың мәні