Lancet: ер адамдар сау өмір жылын 16%-ға көп жоғалтады
Ер адамдар денсаулығы жөніндегі алғашқы ұлттық саясатты Ирландия 2008 жылы қабылдады, бірақ содан бері оның үлгісімен санаулы ел ғана жүрді.
Фото: Shutterstock / Университет Глазго
The Lancet журналы ер адамдардың денсаулығы туралы үш мақаладан тұратын топтама жариялады. Global Burden of Disease зерттеуінің деректеріне сәйкес, 2023 жылы әлемде ер адамдар ауру, жарақат және ерте өлім салдарынан әйелдерге қарағанда 16%-ға көп сау өмір жылын жоғалтқан. Алайда авторлардың айтуынша, көп елдің денсаулық сақтау саясаты бұл алшақтықты ескермейді.
Алшақтықты DALY көрсеткішімен өлшеді. Бұл — мерзімінен бұрын болған өлімнен жоғалған жылдар мен ауруға не мүгедектікке шалдығып өткен жылдардың қосындысы. Авторлар Global Burden of Disease зерттеуінің 1990–2023 жылдардағы деректеріне сүйенді.
Топтамада не бар
Үш мақаланың әрқайсысының өз міндеті бар:
- біріншісі ер адамдардың денсаулығын өмір жағдайы арқылы қарауды ұсынады: табыс, қоғамдағы орын, кемсітушілік;
- екіншісі ер адамдардың өмір сүру ұзақтығы мен мүгедектікпен өткен жылдары туралы деректерді жинап, олардың себептері мен қауіп факторларын талдайды;
- үшіншісі ер адамдардың денсаулығын ортақ игіліктің бөлігі ретінде қарайтын саяси стратегия ұсынады.
Авторлар мұны ер адам денсаулығының парадоксы деп атайды. STAT News басылымының жазуынша, ер адамдардың әлеуметтік артықшылығы айқын болса да, денсаулығы әйелдерге қарағанда нашар. Сондықтан зерттеушілер тек биологиялық жынысты емес, гендерді де қарастырады. Яғни қоғам ер адамға жүктейтін рөлдер, міндеттер мен күтулер де есепке алынады.
Кім қауіп тобында
«Ер адамдардың денсаулығы таңғаларлықтай нашар, бірақ ең нашары — кедейлікке, кемсітушілікке не басқа да әлеуметтік қиындыққа тап болғандарда», — дейді топтама авторларының бірі, Глазго университетінің қоғамдық денсаулық сақтау профессоры Виттал Катикиредди. Оның сөзінше, ер адамдардың денсаулығымен денсаулық сақтау саясаты аясында, жалпы жұрттың денсаулығын жақсарту жұмысымен қатар айналысу керек.
Әзірге мұндай жұмыс аз. Ер адамдар денсаулығы жөніндегі жеке ұлттық саясатты алғаш рет 2008 жылы Ирландия қабылдады, содан бері оның үлгісімен санаулы ел ғана жүрді. Авторлар гендерлік тәсіл әйелдерден ресурс алмайтынын, керісінше бәрінің әл-ауқатын жақсарта алатынын атап өтеді.
Шектеулер
Топтама жаңа клиникалық зерттеу емес. Бұл — бұрыннан жиналған деректерді талдау және саясаткерлерге арналған ұсыныстар. Авторлардың өзі көп зерттеу ер адамдар арасындағы әлеуметтік айырмашылықты ескермейтінін мойындайды, сондықтан алшақтықтың себептері туралы қорытынды толық дәл емес.
Жоғалған сау жылдар туралы жаһандық деректерді бұған дейін ДДСҰ да келтірген: адамдар ұзағырақ өмір сүреді, бірақ сау жылдар азайды. Lancet-тің жаңа топтамасы бұл мәселе ер адамдарда айқынырақ екенін, ал мемлекеттік бағдарламалар оны әлі байқамай отырғанын көрсетеді.
Дереккөздер: Глазго университеті — Lancet-тің ер адамдар денсаулығы туралы топтамасы, STAT News — ер адам денсаулығының парадоксы, The Lancet — ер адамдар денсаулығы туралы топтама
