Шахмұрат Мұтәліптің байлығы: ақшаны қайдан және қалай тапты

Шахмұрат Мұтәліп — 35 жастағы кәсіпкер, Integra Construction KZ компаниясының иесі. Бұл — темір жол төсейтін, электр станцияларын, мектептер мен тұрғын үйлер салатын Қазақстандағы ең ірі құрылыс мердігерлерінің бірі. 2026 жылғы мамырда Forbes Kazakhstan оны алғаш рет елдің ең бай кәсіпкерлерінің тізіміне енгізді: байлығы $482 млн, 75 адамның ішінде 22-орын. Мұтәліп бұл тізімдегі ең жас адам болды.

Байлығы неден тұрады

Forbes бағасының негізі — бір ғана компания. Мұтәліп Integra Construction KZ-ке өзі және Management&Construction Ltd арқылы иелік етеді: Integra-ның 99,9%-ы осы компанияға тиесілі, қалған 0,01%-ы өз атында.

2024 жылы Integra-ның түсімі шамамен $890 млн, таза пайдасы шамамен $75 млн болды. Бір жыл бұрын түсім екі есе аз — шамамен $420 млн еді. Осы көрсеткіштермен компания Forbes Kazakhstan-ның ең ірі жеке компаниялар рейтингіне бірден 12-орынға шықты. Тапсырыстарының басым бөлігі — мемлекеттік: Integra қытайлық GCL-мен консорциумда салып жатқан Екібастұз электр станциясы, Түркістандағы бу-газ станциясы, «Қарабатан» тазарту құрылғылары, «Жайлы мектеп» бағдарламасы бойынша мектептер.

Қалғаны ол 2024–2026 жылдары құрып, жалғыз өзі иелік ететін компанияларға тіркелген. Gas Technology Ltd 2026 жылғы маусымнан бері «Ордабасы» клубына иелік етеді. ERG үлесі Nature Energy Solutions-та, ал «Алтыналмасты» Central Asia Resources Holding сатып алып жатыр.

Байлығы қалай қалыптасты

Мұтәліп 15 жылға жуық жалдамалы қызметкер болды. 18 жасында «Бент» компаниясының шпал зауытына слесарь болып келіп, жеті жылда бірінші вице-президентке дейін көтерілді, кейін «Қазақсельмаш» концернінде кеңесші болды.

Алғашқы бетбұрыс 2020 жылы болды: ол Integra-ның бас директоры болып тағайындалды. Ол кезде компания ERG негізін қалаушылардың бірі Патох Шодиевтің жиені Орифжан Шадиевке тиесілі еді. 2021 жылы Integra қарыз есебінен «Алтынстрой» корпорациясына өтіп, Мұтәліп оның тең иесі болды. 2022 жылғы қыркүйекте Integra-ның 99,9%-ын Management&Construction Ltd сатып алды — осылай Мұтәліп компанияның қожайыны атанды.

Екінші бетбұрыс — Ұлттық банкпен сот дауы. Реттеуші 2022 жылғы мәмілені жалған деп танытпақ болды: оның пікірінше, қайта рәсімдеу компанияны лицензиясынан айырылған Capital Bank иесі Шадиевтің қарыздарынан қорғау үшін жасалған. Астана соты Ұлттық банкті жақтады, бірақ 2024 жылғы тамызда Жоғарғы сот бұл шешімді жойды: оған дейін Шадиев қарызын өтеп, Ұлттық банк талабын қайтарып алған еді. Integra түпкілікті Мұтәліпте қалды — дәл оның түсімі екі есе өскен жылы.

Ақшасының ерекшелігі

Мұтәліптің байлығы мемлекеттік тапсырыстар арқасында өсті. Экономист Оразалы Ержанов «Азаттыққа» берген сұхбатында оның байлығын талантының емес, мемлекеттік мердігерліктің нәтижесі деп атады. Мұтәліптің өзі де, Integra да журналистердің сұрақтарына жауап бермеді. Қаржылық мониторинг агенттігі Integra иелерінің ауысуы бойынша сотқа дейінгі тергеу жоқ екенін хабарлады.

Сонымен бірге 2026 жылы ол құны Forbes бағасынан бірнеше есе қымбат активтерді сатып алып жатыр. Сарапшы Расул Рысмамбетов National Business-ке мұндай мәмілелер үшін қарыз қаражат немесе серіктестердің капиталы қажет болуы мүмкін екенін айтты.

Алда не күтіп тұр

Forbes рейтингі 2026 жылғы 8 мамырда шықты, ал 23 мамырда Nature Energy Solutions елдегі ең ірі тау-кен топтарының бірі ERG-нің 39,3%-ын сатып алды: 18,6%-ын Патох Шодиевтен, 20,7%-ын Александр Машкевичтің мұрагерлерінен. Бұл үлес $482 млн бағаға кірген жоқ.

Тағы екі мәміле әлі жабылмаған. 2026 жылғы наурызда Central Asia Resources Holding Қазақстандағы ең ірі үш алтын өндірушінің бірі «Алтыналмастың» 100%-ын сатып алу шартына қол қойды; қазанда да сатып алу жалғасып жатты. Сонымен қатар Glencore «Қазмырыштағы» бақылау үлесін сату-сатпауды шешіп жатыр. Bloomberg мәліметінше, Мұтәліп компанияның 70%-ын шамамен $4–4,5 млрд-қа сатып алуды талқылаған, ал Glencore қаржыландыруға көмектесуі мүмкін. Қазан айының соңында Glencore басшысы Гэри Нэгл шешім екі ай ішінде қабылданатынын айтты.

Мұтәліптің ықпалы қазірдің өзінде өсті: 2026 жылғы қазанда Forbes Kazakhstan оны елдің ең ықпалды 50 кәсіпкерінің рейтингінде бесінші орынға қойды.

Дереккөздер: Forbes Kazakhstan — Шахмұрат Мұтәліптің профилі, Forbes Kazakhstan — Қазақстанның ең бай 75 кәсіпкері, 2026, Forbes Kazakhstan — ең байлар рейтингіндегі жаңа есімдер, Forbes Kazakhstan — жеке компаниялар рейтингіндегі Integra Construction KZ, Forbes Kazakhstan — «Алтыналмасты» сатып алу, BES.media — ERG-нің 39,3%-ын сатып алу, Kursiv — Glencore «Қазмырышты» сатуы мүмкін, Азаттық — Шахмұрат Мұтәліп кім, National Business — Мұтәліп активтерін қалай кеңейтіп жатыр