Лип-Бу Тан

Лип-Бу Тан — дипломы бойынша ядролық инженер, қырық жылға жуық тәжірибесі бар венчурлық инвестор. 2025 жылдың наурызынан бері америкалық Intel алпауытын басқарады, жасы — 66-да. 2026 жылғы 26 қазанда Intel кванттық компьютерлерге бағдарлама жазатын израильдік Classiq компаниясын сатып алатынын жариялады. SiliconANGLE дерегінше, мәміле құны — $2,2 млрд. Қызығы, Танның өзі осы стартапқа алғаш ақша салғандардың бірі болған. Ал бір жыл бұрын АҚШ президенті оны дереу отставкаға кетуге шақырды. Екі аптадан кейін мемлекет ол басқаратын компанияның 10%-ын алды.

Шыққан тегі және отбасы

Тан 1959 жылы 12 қарашада Джохор штатындағы Муар қаласында туды. Ол кезде бұл жер Малайя Федерациясы еді, қазір — Малайзия. Отбасы — қытай текті зиялы жандар. Әкесі Тан Кенг Лиан қытай тіліндегі Nanyang Siang Pau газетінің бас редакторы болған. Анасы Ёк Чунг Чу Наньян университетінде жатақхана меңгерушісі болып істеген. Лип-Бу — бес баланың кенжесі.

Білімі: физика, атом және MBA

Тан бизнеске нақты ғылымнан келді, жолы үш елден өтті:

• 1978 — Наньян университетінде (Сингапур) физика бакалавры;
• 1980 — Массачусетс технология институтында (MIT) ядролық инженерия магистрі;
• 1983 — Сан-Франциско университетінде MBA.

Кейін Сан-Франциско университеті (2022) мен Карнеги — Меллон университеті (2025) оған құрметті дәреже берді. 2025 жылы Intel қызметкерлеріне жазған хатында Тан АҚШ 40 жылдан астам уақыт бойы өз үйі екенін айтты.

Венчур: Walden International (1987 жылдан)

Тан атом энергетикасында да істеп көрді: EDS Nuclear және ECHO Energy компанияларында менеджер болды. Кейін инвестицияға ауысып, Walden USA қорына серіктес болды. 1987 жылы өзінің Walden International венчурлық қорын құрды. Қор $3 млн-нан басталды, 2001 жылға қарай басқарудағы қаражат $5 млрд-қа жетті. Сол 2001 жылы Forbes Танды «азиялық венчурдың пионері» атады.

Ол чип пен бағдарламаға, оның үстіне Тынық мұхиттың екі жағалауына да ақша салды. Wikipedia дерегінше, Тан 300-ден астам америкалық компанияның құрылуына көмектесті. Солардың 40-ын АҚШ-та IPO-ға шығарды, тағы 66-сын стратегиялық сатып алушыларға сатты. Қазір ол — Walden International төрағасы әрі Walden Catalyst Ventures қорының негізін қалаған басқарушы серіктес. Осы портфельдің азиялық, соның ішінде қытайлық бөлігі кейін Вашингтонда оның алдынан шықты.

Cadence Design Systems (2004–2023)

2004 жылы Тан микросхема жобалайтын бағдарлама (EDA) шығаратын Cadence компаниясының директорлар кеңесіне кірді. 2008 жылдың қазанында, дағдарыс қызған шақта, уақытша тең бас директор болды. 2009 жылдың қаңтарынан президент әрі бас директор қызметіне келді. Cadence-ті 12 жыл, 2021 жылға дейін басқарды. Осы кезде компания түсімі екі еседен астам өсті. Wikipedia дерегінше, акционерлер табысы шамамен 4000%-ға жетті. Бас директорлықтан кейін Тан кеңестің атқарушы төрағасы болды, 2023 жылы кеңестен кетті.

Сонымен қатар ол ондаған компанияның директорлар кеңесінде отырды: Hewlett Packard Enterprise, SoftBank Capital, тіпті қытайлық SMIC. Қазір Intel, Schneider Electric және Credo Technology Group кеңестерінде.

Intel (2025 жылдан): аңызды құтқару

Тан Intel директорлар кеңесіне 2022 жылы кірді, 2024 жылы шықты. 2025 жылдың наурызында компания оны қайта шақырды, бұл жолы басшы ретінде. Ол 2025 жылғы 18 наурызда қызметке кірісті.

Алғашқы жылы Тан қатаң үнемдеп, ақша іздеді:

• күрделі шығын мен операциялық шығынды қысқартты;
• Nvidia-дан $5 млрд тартты — 2025 жылдың қыркүйегінде ол Intel акцияларын $23,28-ден сатып алды, ал компаниялар Nvidia RTX графикасы бар x86 процессорларын бірге жасауға келісті;
• SoftBank-тен $2 млрд алды;
• Intel 18A техпроцесін сериялық өнімге жеткізді — оның алғашқы чиптері 2025 жылдың соңында сатып алушыларға жөнелтілді.

2026 жылдың екінші тоқсанында Intel түсімі бір жылда 25%-ға өсіп, $16,1 млрд-қа жетті. Сервер және жасанды интеллект бағыты 59%-ға өсіп, $6,3 млрд болды. «ЖИ есептеуге бұрын-соңды болмаған сұраныс тудырып отыр», — деді Тан.

Ақша

2025 жылғы тамызда Bloomberg Billionaires Index Танның байлығын алғаш рет бағалады — кемінде $1,1 млрд. Оның дені Cadence-тен келген: компания акциялары және оларды сатудан түскен ақша. Intel акцияларын Тан сатпайды, керісінше өз ақшасына сатып алады: 2025 жылғы наурызда $23,96-дан $25 млн-ға, 2026 жылғы тамызда тағы 105 263 акцияны $95-тен $10 млн-ға алды. Толығырақ — «Лип-Бу Танның байлығы: ақшаны қайдан және қалай тапты» мақаласында.

Intel-де оған жылына $1 млн жалақы мен жылдық бонус төленеді: 2025 жыл үшін салыққа дейін $3,12 млн шықты. 2026 жылы қанша алатынын «Лип-Бу Тан 2026 жылы қанша табады» мақаласында талдадық.

Ақшасының бір бөлігін Тан университеттерге береді. 2019 жылы Карнеги — Меллонда информатика бойынша екі профессорлық орынды қаржыландырды, әрқайсысына $3 млн. 2024 жылы Наньян технологиялық университетіне ЖИ профессурасы үшін 3 млн сингапур долларын берді.

Жеке өмірі

Тан — АҚШ азаматы. Калифорниядағы Пьемонт қаласында әйелі Иса Лумен бірге тұрады. Ерлі-зайыптының екі ересек баласы бар. Ол пресвитериан, 1990 жылдардан бері Берклидегі Бірінші пресвитериан шіркеуінің ақсақалы. Фуллер теология семинариясының қамқоршысы да.

Марапаттары

• 2017 — Relationship Science рейтингінде техносектордың ең байланысы мол басшылары арасында ең жоғары 100 «ықпал индексін» алды;
• 2022 — АҚШ жартылай өткізгіштер өнеркәсібі қауымдастығының (SIA) ең жоғары наградасы — Роберт Нойс сыйлығы;
• 2023 — imec Lifetime of Innovation наградасы;
• 2025 — Фил Кауфман сыйлығы;
• 2026 — TIME журналының әлемдегі ең ықпалды 100 адамы тізімі.

Тан төңірегіндегі дау: Трамп, Қытай және мемлекет үлесі

2025 жылдың сәуірінде Reuters Тан 2012–2024 жылдары қытай компанияларына ақша салғанын жазды. Олардың бір бөлігі ҚХР армиясымен байланысты. Шілде соңында Cadence қытайдың Ұлттық қорғаныс технологиялары университетіне технология сатқаны үшін кінәсін мойындауға келісті. Айыппұл $140 млн-нан асты. Республикашыл сенатор Том Коттон Intel кеңесінен түсініктеме талап етті.

2025 жылғы 7 тамызда Дональд Трамп Truth Social желісінде Intel басшысы «мүдделер қақтығысында, дереу кетуі керек» деп жазды. Intel акциялары құлады. Сол күні Тан қызметкерлерге хат жолдады. Онда ол әрдайым «ең жоғары құқықтық және этикалық стандарттар аясында» жұмыс істегенін айтты. Walden мен Cadence-тегі өткені туралы жалған ақпарат таратылып жатқанын жазды.

11 тамызда Тан Ақ үйге барды. Кездесуде сауда министрі Говард Лутник пен қаржы министрі Скотт Бессент те болды. Содан кейін Трамп әңгімені «өте қызықты» деп, Танның тарихын «таңғаларлық» деп атады. 22 тамызда мемлекет Intel-дің 10%-ын алды. Оның орнына CHIPS Act пен Secure Enclave бағдарламасы бойынша бұрын уәде етілген $8,9 млрд субсидия берілді. Билік директорлар кеңесінен орын алмады, жалпы менеджментпен бірге дауыс беруге міндеттенді.

Classiq мәмілесі — бөлек мәселе. Тан стартапқа Intel-ге келмей тұрып ақша салған. 2022 жылдың ақпанында $33 млн-дық B раундына, 2025 жылдың мамырында $110 млн-дық C раундына қатысты. Ynet жазғандай, Classiq-ке жақын дереккөздердің сөзінше, жеке қаржылық мүддесі болғандықтан ол сатып алу келіссөзіне қатыспаған. Intel мен Classiq бұған ресми түсініктеме берген жоқ.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2026 жылғы 26 қазанда Intel кванттық бағдарлама жасайтын израильдік Classiq-ті сатып алатынын жариялады. SiliconANGLE дерегінше, бағасы — $2,2 млрд. Calcalist пен Ynet ақша мен акция түріндегі $2,3 млрд туралы жазады. Бұл — Intel тарихындағы көлемі жағынан екінші сатып алу. Біріншісі — 2017 жылы $15,3 млрд-қа алынған Mobileye. Мәмілені 2027 жылдың бірінші жартысында жабу көзделген.

Classiq 2020 жылы Тель-Авивте құрылған, онда 150-дей адам істейді. Клиенттері арасында BMW, HSBC және Citi бар. Intel оның платформасын өзінің кремний спиндік кубиттерімен біріктіреді. Танның сөзінше, бұл Intel-дің кванттық бөлімшесін «толық циклді» бизнеске айналдырады. Келесі сынақ — 2026 жылғы 29 қазан: Intel үшінші тоқсан қорытындысын жариялайды.

Дереккөздер: Wikipedia — Лип-Бу Танның өмірбаяны, Intel — бас директордың ресми өмірбаяны, SiliconANGLE — Intel Classiq-ті $2,2 млрд-қа сатып алады, Ynet / Calcalist — Classiq мәмілесінің егжей-тегжейі, Calcalist — Classiq-тің $110 млн раунды, Al Jazeera — Трамп Танның отставкасын талап етті, Intel — Танның қызметкерлерге хаты, SiliconANGLE — Трамппен кездесу, The Register — АҚШ үкіметі Intel-дің 10%-ын алды, Fortune — Nvidia Intel-ге $5 млрд салады, Bloomberg — Тан миллиардер атанды, Intel — 2026 жылғы II тоқсан қорытындысы, Yahoo Finance — Тан Intel акцияларын сатып алды, Intel, 8-K нысаны — Танның келісімшарты, Intel, 4-нысан — $25 млн-ға акция сатып алу, Intel, 4-нысан — 2026 жылғы тамызда акция сатып алу, Intel — акционерлерге арналған 2026 жылғы есеп