Қазақстан АҚШ пен Қытайдың ЖИ блоктарына қатар кірді

Жасанды интеллект бойынша бәсекелес екі одаққа бір мезетте қатысып отырған санаулы елдің бірі — Қазақстан. Бұл туралы 25 қазанда Associated Press агенттігі жазды. Жазда ел американдық Pax Silica тобына қосылды, ал үш аптадан кейін Қытайдың World AI Cooperation Organization (WAICO) ұйымын құрушылардың қатарына енді. Енді АҚШ Мемлекеттік департаменті екі блокты қатар ұстау мүмкін емес екенін ашық ескертіп отыр.

AP мәліметінше, вице-премьер, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мадиев 2026 жылғы маусымда Вашингтонға барып, Pax Silica-ға қосылды. Үш аптадан соң ол Шанхайда WAICO құжаттарына қол қойды. Қытай ұйымының 29 негізін қалаушы елінің арасында Пәкістан мен Ресей де бар.

Екі блок деген не

Pax Silica тобын АҚШ жасанды интеллектке қажет жеткізу тізбегін нығайту үшін құрды. Яғни әңгіме чиптер, жабдық және есептеу қуаты туралы. Вашингтон оны «сенімді» серіктестерге арналған топ деп атайды, ал жасырын нысана — Қытай. AP қатысушылардың толық тізімін келтірмеген.

WAICO-ны Бейжің ілгерілетіп жүр. Қытай ұйымды бәріне ашық құрылым ретінде көрсетіп, ол арқылы жасанды интеллект жөніндегі әлемдік күн тәртібіне ықпал етуге тырысады. «Жасанды интеллект ірі елдердің меншігі болмауы керек», — деді Қытайдың Вашингтондағы елшілігі.

АҚШ Мемлекеттік департаментінің жауабы қатаңырақ. Оның ұстанымы бойынша, бәсекелес бастамаларға шын мәнінде қатысатын ел Pax Silica-ның сенімді серіктесі бола алмайды.

Қазақстан екі жаққа неге керек

AP Қазақстанға қызығушылықты сирек минералдармен және дата-орталықтарға арналған арзан электр энергиясымен түсіндіреді. Агенттік дерегінше, ел Nvidia-мен «дата-орталықтар алқабын» салу үшін $10 млрд-қа дейінгі инвестициялық келісімге қол қойған. Сонымен қатар Қытайдан келетін қаржы да өсіп келеді. Жергілікті шенеуніктердің айтуынша, 2025 жылы Қытайдың тікелей инвестициясы рекордтық $2,8 млрд-қа жетті.

Шілдеде Си Цзиньпин Қасым-Жомарт Тоқаевпен кездесіп, «Белдеу және жол» аясындағы ынтымақтастықты кеңейтуге келісті. Тоқаев 17 шілдеде Шанхайда өткен Дүниежүзілік жасанды интеллект конференциясының ашылуына қатысқан көшбасшылардың арасында болды.

Қазақстанның бұрынғы дипломаты, Гарвард университетіндегі Davis Center-дің тәуелсіз зерттеушісі Дана Масалимова жағдайды қысқа сипаттайды: «Бәрі сақтанып жүр». Оның сөзінше, Қазақстан екінің бірін таңдағысы келмейді, сондықтан қазір «өте қауіпті күйде» тұр.

Тек Қазақстан емес

Осындай таңдау Индонезия, Сингапур, Сауд Арабиясы мен Жапонияның алдында да тұр. Индонезия WAICO-ға кіріп те қойды. «Біз екеуіне де қатыса алуымыз керек», — деді Индонезия Ұлттық экономикалық кеңесі төрағасының орынбасары Мари Пангесту. Сингапур WAICO-ға кіруді ойластырып жүр, алайда дәл сол жерде Anthropic жаңа азиялық кеңсесін ашып жатыр.

Carnegie Endowment сарапшылары Антон Лейхт пен Сэм Винтер-Леви елдердің озық жасанды интеллектке қолжетімділігі «Вашингтон мен Бейжің саясаткерлерінің қалауына» байланысты деп есептейді. Қазақстан үшін бұл ең алдымен Nvidia чиптерін жеткізуге қатысты, себебі дата-орталық жоспарлары соған сүйенеді.

Осы аптада Nvidia басшысы елге алғаш рет келді, бұл туралы Дженсен Хуангтың Қазақстанға сапары материалында жаздық. Мемлекеттік департамент ескертуінен кейін Астана екі блок алдындағы міндеттемелерді қалай үйлестіретінін үкімет әзірге түсіндірген жоқ.

Дереккөздер: Associated Press — елдердің АҚШ пен Қытайдың ЖИ блоктары арасындағы таңдауы туралы