Роберт Дауни-кіші

Роберт Дауни-кіші Голливудтың басты актеры болуды екі рет бастан өткерді. Алғашқысы 27 жасында келді: Чарли Чаплинді ойнап, «Оскарға» ұсынылды. Одан кейін героин, түрме және продюсерлер онымен жұмыс істеуден қорыққан жылдар болды. Екінші рет ол 43 жасында көтерілді — «Темір адам» Marvel киноәлемін бастап берді. Ол басты рөл ойнаған фильмдер $14 млрд-тан астам жинады, 58 жасында ақыры «Оскар» алды. Ал 2026 жылғы 18 желтоқсанда Marvel-ге қайтып оралады — бұл жолы зұлым кейіпкер, «Кек алушылар: Ақырет күніндегі» Доктор Дум ретінде.

Шыққан тегі мен отбасы

Роберт Джон Дауни-кіші 1965 жылғы 4 сәуірде Манхэттенде туды. Әкесі Роберт Дауни-үлкен тәуелсіз кино түсірген, анасы Элси Энн Форд оның фильмдерінде ойнаған. Отбасы келесі түсірілім қайда шақырса, сонда көшіп жүрді: Вудсток, Лондон, Нью-Мексико, Калифорния, Коннектикут, Гринвич-Виллидж. Роберт 12 жаста болғанда ата-анасы ажырасты.

Кадрға ол бес жасында түсті — әкесінің 1970 жылғы «Фунт» фильмінде. 1982 жылы Санта-Моникадағы мектепті тастап, актерлікпен күн көруді ұйғарды.

Алғашқы даңқ: SNL-ден «Чаплинге» дейін (1983–1992)

Алғашқы елеулі табысы — 1985 жылы Джон Хьюздың «Ғажайып ғылым» фильміндегі бұзақы рөлі. Сол жылы Дауни Saturday Night Live шоуының жаңа құрамына алынды, бірақ бір маусымнан кейін жаңадан келгендердің көбі, оның ішінде ол да, шығарылды. 1987 жылы сыншылар оны «Нөлден де аз» драмасында байқады.

1992 жылы ол «Чаплин» байопигінде Чарли Чаплинді ойнады. Фильм прокатта сәтсіз болды, бірақ Дауни ол үшін BAFTA алды, үздік ер адам рөлі үшін «Оскар» мен «Алтын глобусқа» ұсынылды. Сол жылы актриса Дебора Фальконерге үйленді, 1993 жылы ұлдары дүниеге келді.

Құлдырау: тұтқындау мен түрме (1996–2001)

Дауни реабилитацияға алғаш рет «Нөлден де аздан» кейін-ақ жатты. Келесі он жыл бір шеңбермен өтті: емделу, қайта бұзылу, тағы емделу. 1996 жылғы маусымда оны Сансет бульварында ұстады — қасынан героин, кокаин, крэк және оқталмаған 357 калибрлі «Магнум» табылды. Бір айдан кейін ол есірткіге мас күйде көршінің үйіне кіріп, баланың төсегінде ұйықтап қалды.

Сот оған реабилитация мен сынақ мерзімін тағайындады. Дауни міндетті есірткі тестін өткізбей, 1997 жылы Лос-Анджелес округінің түрмесінде алты ай отырды. 1999 жылы тестті тағы өткізіп алды да, Калифорниядағы Коркоран түрмесіне үш жылға кесілді. Бір жылға жуық уақыттан кейін босады: сот қамауда өткен бүкіл уақытын есепке алды.

Босағаннан кейін бір аптадан соң Дауни «Элли Макбил» сериалына түсіп, бірден екінші пландағы рөлі үшін «Алтын глобус» алды. Бірақ 2000 жылғы Алғыс айту күнінде оны тағы ұстады — Палм-Спрингстегі қонақүй бөлмесінен кокаин мен валиум табылды. 2001 жылғы сәуірдегі тұтқындаудан кейін оны сериалдан шығарды. Түрменің орнына ол үш жылдық сынақ мерзімін және реабилитация орталығында бір жыл алды.

Қайта оралу (2003–2007)

Өз сөзінше, ол 2003 жылғы шілдеден бері есірткі қолданбайды. Қайта оралуға достары көмектесті. Мел Гибсон «Ән салатын детективке» сақтандыру ақысын төледі, ал «Готика» продюсері Джоэл Силвер өзінше сақтанды: түсірілім біткенше Даунидің қаламақысының 40%-ын ұстап тұрды. «Готика» түсірілімінде ол продюсер Сьюзан Левинмен танысты.

Одан кейін оның қандай актер екенін еске салған рөлдер келді: Шейн Блэктің «Тиіп-қашу сүйісі», «Қайырлы түн, сәт сапар», «Сканер күңгірт көреді». 2007 жылы ол Дэвид Финчердің «Зодиак» фильмінде журналист Пол Эйвериді ойнады, сыншылар ол туралы қайтадан байыппен айта бастады.

Темір адам (2008–2019)

Marvel тәуекелге барды: Тони Старк рөліне сотталған, сенімсіз деген атағы бар актерді шақырды. «Темір адам» 2008 жылғы 2 мамырда шығып, $130 млн бюджетпен $585 млн-нан астам жинады. Рөл үшін Дауни тоғыз келіден астам бұлшықет қосты. Сол жылы «Сәтсіз сарбаздар» комедиясындағы Кирк Лазарус рөлі үшін «Оскарға» екінші рет ұсынылды.

Одан әрі бәрі оның пайдасына жұмыс істеді. «Шерлок Холмс» үшін «Алтын глобус» алды. Тони Старкты ол Marvel Studios он фильмінде ойнады: 2012 жылғы «Кек алушылар» $1,5 млрд-тан астам жинады, ал Старк қаза болатын «Кек алушылар: Финал» $2 млрд межесінен асқан алғашқы суперқаһарман фильмі болды. «Финалда» ол Крис Эванс ойнаған Америка Капитанымен бірге түсті.

Ақша

Қатарынан үш жыл — 2013, 2014 және 2015 жылдары — Forbes Даунидің әлемдегі ең көп табыс табатын актер деп атады. Журнал оның табысын $75 млн, $75 млн және $80 млн деп бағалады. 2015 жылғы рейтингте ол екінші орындағы Джеки Чаннан шамамен $30 млн озып кетті. The Numbers дерегінше, ол түскен фильмдердің жиған қаржысы бойынша тарихтағы төртінші актер: $14,3 млрд-тан астам.

2010 жылы әйелімен бірге Team Downey продюсерлік компаниясын құрды. Оның алғашқы фильмі — «Судья» (2014), екіншісі — «Дулиттл» (2020).

«Оппенгеймер» және алғашқы «Оскар» (2023–2024)

Marvel-ден кейін Дауни аз төлейтін жобаларға барды. Кристофер Ноланның фильмінде ол шенеунік Льюис Страуссты ойнады, Wikipedia дерегінше, әдеттегі $10–20 млн-ның орнына $4 млн-ға келісті. Бұл рөл оған екінші пландағы ер адам рөлі үшін маусымның барлық басты марапаттарын әкелді: «Алтын глобус», BAFTA, Киноактерлер гильдиясының сыйлығы, Critics’ Choice және «Оскар». Мүсіншені ол 2024 жылғы 10 наурызда алды — үшінші ұсыныстан. Сахнадан әзілдеп: «Қорқынышты балалық шағыма және Академияға рақмет — дәл осы ретпен», — деді.

Сол 2024 жылы ол HBO-ның «Жанашыр» мини-сериалында бес түрлі зұлым кейіпкерді ойнап, «Эммиге» ұсынылды. Күзде Бродвейде дебют жасады: Аяд Ахтардың «Макнил» пьесасы Линкольн-орталықтағы Вивиан Бомонт театрында 30 қыркүйектен 24 қарашаға дейін жүрді.

Жеке өмірі

1984–1991 жылдары Дауни Сара Джессика Паркермен жүрді. Дебора Фальконер одан 1996 жылы, тәуелділік ең ушыққан кезде кетті. Ажырасу тек 2004 жылы ресімделді, ұлы анасымен қалды.

Сьюзан Левинмен ол 2003 жылы «Готика» түсірілімінде танысты, ал 2005 жылғы 27 тамызда Нью-Йорк маңындағы Амагансетте еврей рәсімімен үйленді. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: ұлы 2012 жылғы ақпанда, қызы 2014 жылғы қарашада туды. Барлығы Даунидің үш баласы бар.

2015 жылғы желтоқсанда Калифорния губернаторы Джерри Браун оны есірткіге қатысты ескі істері бойынша кешірді. Бұл соттылықты өшірмеді, бірақ алқабило болу құқығын қайтарды. Дауни қылмыстық сот төрелігін реформалауды талап ететін Anti-Recidivism Coalition кеңесіне кіреді, ал 2020 жылы Footprint Coalition жобасын құрды — ол қоршаған ортаны тазартатын технологияларға ақша салады.

Марапаттары

• Екінші пландағы рөл үшін «Оскар» — «Оппенгеймер» (2024); ұсыныстар — «Чаплин» және «Сәтсіз сарбаздар»;
• BAFTA — «Чаплин» және «Оппенгеймер»;
• «Алтын глобус» — «Элли Макбил», «Шерлок Холмс», «Оппенгеймер»;
• Киноактерлер гильдиясының сыйлығы және Critics’ Choice — «Оппенгеймер».

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

2024 жылғы шілдеде Сан-Диегодағы Comic-Con-да Дауни Marvel-ге Фантастикалық төрттіктің басты жауы Виктор фон Дум рөлінде оралатынын жариялады. Режиссёрлар қайтадан ағайынды Руссолар болды. 2025 жылғы наурызда Marvel «Кек алушылар: Ақырет күнінің» құрамын тікелей эфирде көрсетті: 24 есім, ең біріншісі — Дауни. Қалғандарының арасында Педро Паскаль, Крис Хемсворт және Пол Радд бар.

2026 жылғы 23 қазанда Marvel бейсболдан Әлемдік серияның бірінші матчы кезінде жаңа ролик көрсетті. Оның ең басты сәті — Думның пайда болуы. Фильмнің премьерасы 2026 жылғы 18 желтоқсанға белгіленген, одан кейін «Кек алушылар: Құпия соғыстар» шығады.

Дереккөздер: Wikipedia — Роберт Дауни-кішінің өмірбаяны, AP / News4JAX — «Оппенгеймер» үшін алғашқы «Оскар», Armenpress — Forbes 2015 рейтингі, Bloody Disgusting — Дауни Доктор Дум рөлінде, blue News — «Кек алушылар: Ақырет күнінің» құрамы, RIZZ — Әлемдік сериядағы «Ақырет күні» ролигі