Дипломсыз үйленбеген ерлер феминистерге суыды

Америкалық саясаттанушылар 2016 жылдан кейін феминистерге деген жақтырмаушылығы күрт өскен ерлер тобын анықтады. Бұлар — ешқашан үйленбеген және жоғары оқу орнын бітірмеген ерлер. Калифорния университетінің (Риверсайд) өкілі Стэн Оклобджия мен Калифорния университетінің (Дэвис) өкілі Кристофер Витко бұл туралы Political Research Quarterly журналында жазып, құбылысты осы ерлердің танысу нарығы мен еңбек нарығындағы жағдайымен байланыстырды.

Авторлар оны «неке нарығындағы құндылыққа байланысты кері реакция» (mate-value backlash) деп атады. Ойдың мәні мынада: әйелдер жақсырақ оқып, көбірек табыс тауып келеді. Жоғары білімі жоқ ерлердің бір бөлігі оларға мансапта да, жар іздеуде де ұтылып, өкпесін феминизмге аударады.

Не өлшенді және қалай

Зерттеушілер American National Election Studies деректерін алды — бұл АҚШ сайлаушыларына 1970–2024 жылдар аралығында тұрақты жүргізілген сауалнама. Қатысушылардан «сезім термометрі» бойынша 0-ден 100-ге дейін феминистерге қаншалықты жылы қарайтынын бағалау сұралды. Есептеуде жас, нәсіл және партиялық тиесілілік ескерілді.

Феминистерге деген жақтырмаушылық бұрыннан республикашылдарға дауыс беруді болжап келген. Алайда 2016 жылдан кейін сурет өзгерді:

• 2020 және 2024 жылғы сауалнамаларда ешқашан үйленбеген, дипломы жоқ ерлер феминистерді дипломы бар ерлерге қарағанда шамамен 10 ұпайға суығырақ бағалаған;
• бұл жақтырмаушылық ерлердің 2016, 2020 және 2024 жылдары Дональд Трампқа дауыс беруін айқын болжаған — адам өзін қай партияға жатқызатыны ескерілгеннің өзінде;
• «неке» реакциясынан бөлек, авторлар «дәстүршіл» реакцияны да атайды — ол ерлер мен әйелдердің бұрынғы рөлдерін аңсайтын жасы үлкенірек ерлерге тән.

Авторлардың пікірінше, Трамп бұл ерлерде бұрыннан жиналып келген наразылықты оята алды. Себебі олардың қарым-қатынастағы да, жұмыстағы да мүмкіндіктері нашарлаған.

Зерттеуге қатыспаған Невада университетінің (Лас-Вегас) өкілі Рэйчел Робнетт PsyPost-қа деректер «жоғары білімі жоқ үйленбеген ерлер арасында антифеминистік көңіл-күйдің өскенін, әрі бұл өсу Дональд Трамптың президенттік мерзімдерімен тұспа-тұс келгенін» көрсететінін айтты.

Зерттеу нені дәлелдемейді

Бірақ бір нюанс бар: бұл корреляциялық жұмыс. Яғни ол бір нәрсенің екіншісімен қатар жүретінін көрсетеді, біреуі екіншісін тудыратынын емес. Жалғыздық ерлерді антифеминистке айналдырады деген қорытынды одан шықпайды — байланыс кері бағытта жұмыс істеуі немесе оның артында үшінші бір себеп тұруы мүмкін.

Оның үстіне «феминистер» деген сөздің саяси жүгі ауыр, әр адам оны әртүрлі түсінеді. Жарты ғасыр ішінде сауалнама сұрақтарының тұжырымы өзгерген, ал талдау тек ерлерге қатысты болды — әйелдердің өз көзқарастарына байланысты түсіндірмелерді авторлар тексере алмады.

Бұл оқырман үшін нені білдіреді

Деректер американдық, сондықтан оларды Қазақстанға тікелей көшіруге болмайды: саясат та, білім жүйесі де, некеге деген көзқарас та басқа. Дегенмен «білім — танысудағы мүмкіндік — көңіл-күй» деген байланыстың өзі түсіну үшін пайдалы. Ерлер мен әйелдер арасындағы білім алшақтығы тек жалақыға емес, адамдардың жар іздеуіне және бір-біріне қалай қарайтынына да әсер етеді.

Қарапайым тілмен айтсақ, зерттеу «жаман ерлерді» емес, өзін ұтылған сезінетін топты сипаттайды және бұл сезімнің саясатқа қалай айналатынын көрсетеді.

Ұқсас тақырып — американдық жастардың бақыты азайғаны туралы жаңалығымызда.

Дереккөздер: Political Research Quarterly — Backlashes to Gender Equality and Authoritarian Populism in the U.S., PsyPost — жұмыс туралы және Рэйчел Робнетттің пікірі