ДДСҰ: адамдар ұзағырақ өмір сүреді, бірақ сау жылдар азайды

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2 қазанда 2000–2023 жылдарды қамтитын денсаулықтың жаңа жаһандық бағалауын жариялады. Әлемдегі орташа өмір сүру ұзақтығы пандемияға дейінгі деңгейге жуықтап қалды: 2019 жылы 73,4 жыл болса, қазір 73,3 жыл. Ал сау өмір сүру ұзақтығы, яғни адамның ауыр дертсіз және мүгедектіксіз өткізетін жылдары, көбірек артта қалып отыр: 63,2 жылдың орнына 62,8 жыл.

Демек, 73 жылдық өмірдің шамамен он жарым жылын адам орта есеппен ауруымен өткізеді. Ал сол жылдарды жеп қоятын аурулардың дені зейнетке шықпай тұрып-ақ дами бастайды.

Басты сандар

Жиырма жыл ішінде өлім-жітім көрінісі айтарлықтай өзгерді. Жұқпалы аурулар шегініп, оның орнын жылдар бойы жиналатын созылмалы дерттер басты.

• Жүректің ишемиялық ауруы 2023 жылы шамамен 9,5 млн адамның өмірін қиды. Бұл барлық өлімнің 16%-ы, ол әлі де бірінші орында.
• Екінші орында — инсульт: 6,8 млн өлім.
• Барлық өлімнің 74%-ы жұқпалы емес аурулардың — жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісік, қант диабеті, өкпе ауруларының үлесіне тиді. 2000 жылы бұл көрсеткіш 58% болған.
• Деменция өлім себептері арасында 19-орыннан 5-орынға көтерілді, одан болатын өлім саны үш есе өсті.
• Қант диабеті өлімнің алты басты себебінің қатарына енді: жылына 2 млн өлім.

Психикаға түскен соққы

ДДСҰ ең күрт өзгерісті психикалық денсаулықтан көріп отыр. 2019–2023 жылдары депрессия салдарынан жоғалған сау жылдар шамамен 20%-ға, үрей бұзылыстары салдарынан шамамен 45%-ға көбейді. Есеп халықтың жас құрылымына түзету енгізіліп жасалған, сондықтан бұл өсімді адам санының көбеюімен не қартаюымен түсіндіруге болмайды.

Депрессия мен үрей бұзылыстары 2023 жылы адамдардан жалпы 110 млн жыл сау өмірді тартып алды — бұған өлім де, ауырып өткен жылдар да кіреді. ДДСҰ пандемиядан кейін сау өмір сүру ұзақтығы жалпы өмір ұзақтығына қарағанда баяу қалпына келіп жатқанын да атап өтті.

«Ұзақ өмір сүру — қоғамдық денсаулық сақтаудың ұлы жетістіктерінің бірі. Енді келесі міндет — сол қосымша жылдарды адамдар сау өткізетіндей ету», — деді ДДСҰ-ның деректер, цифрлық денсаулық сақтау, аналитика және ЖИ департаментінің директоры Ален Лабрик.

Бұл саған не береді

ДДСҰ-ның жаһандық бағалауы — нақты адамдарды бақылау емес, түрлі елдердің деректерінен құрастырылған модель. Өлім статистикасы нашар жүргізілетін жерлерде сандар да дәлдігі төмен. Жарияланған шолуда ерлер мен әйелдер бойынша бөлек есеп те, Қазақстан бойынша дерек те жоқ. Сондықтан әлемдік орташа сандарды өзіңе тікелей телудің қажеті жоқ.

Бірақ жалпы қорытынды түсінікті. Адамдардың сау жылдарын ең көп ұрлайтын — жүрек пен қан тамырларының, зат алмасудың және психиканың аурулары, олар біртіндеп дамиды. Сондықтан қан қысымын, холестерин мен қантты алғашқы белгілер шыққанша күтпей, жас кезден тексеріп отырудың мәні бар. Жүрекке түсетін салмақтың тез өсіп жатқанын басқа деректер де көрсетеді: жақында жүрек жеткіліксіздігімен ауыратындар саны екі есе өскені туралы жаздық.

Дереккөздер: ДДСҰ — денсаулықтың жаңа жаһандық бағалауы, ДДСҰ — өлімнің он басты себебі, Anews — сау жылдар өмір ұзақтығынан қалып барады