Балалар арасында қызылша пандемиядан соң 40%-ға өсті
2023 жылы әлемде әр бесінші сәби, яғни 23,7 млн бала қызылшаға қарсы екпенің алғашқы дозасын алмаған.
Фото: Contemporary Pediatrics
2019 жылдан 2023 жылға дейін әлемде бес жасқа толмаған балалар арасында қызылша 40%-ға көбейді: 11,1 млн жағдайдан 15,6 млн-ға жетті. Сол аралықта өлім 12%-ға өсті, 2023 жылы қызылша шамамен 118 мың баланың өмірін қиды. Бұл Global Burden of Disease халықаралық консорциумының бағалауы. Жұмыс 21 қазанда Nature Medicine журналында жарық көрді.
Авторлар 1990–2023 жылдардағы 204 ел мен аумақтың деректерін талдады. Олар бес жасқа дейінгі балалардағы сырқаттанушылықты, өлімді, жоғалған сау өмір жылдарын және екпемен қамтуды бағалады. 1990–2019 жылдары қызылшамен сырқаттану шамамен 80%-ға, өлім шамамен 90%-ға азайған. Пандемия бұл үрдісті кері бұрды.
Олқылық қайда
Зерттеушілер басты себепті екпемен қамту өсуін тоқтатқанынан көреді. Оған қоса COVID-19 екпе бағдарламаларының, денсаулық сақтау жүйесінің және халықаралық қаржыландырудың жұмысын бұзды. Ауқымын сандар көрсетеді:
- 2023 жылы 23,7 млн сәби, шамамен әр бесіншісі, қызылшаға қарсы вакцинаның алғашқы дозасын алмаған;
- мұндай балалардың жартысы Сахарадан оңтүстіктегі Африкада, тағы 20%-ы Оңтүстік Азияда тұрады;
- 2025 жылы әлемде балалардың 84%-ы бірінші дозамен, 77%-ы екінші дозамен қамтылды;
- 2025 жылы 57 елде қызылшаның ірі не ауыр індеттері болды.
Қызылша ең жұқпалы инфекциялардың бірі болып қала береді. ДДСҰ дерегінше, халықтың иммунитеті әлсіз жерде бір науқас 18 адамға дейін жұқтыруы мүмкін. Сондықтан екпемен қамту сәл ғана төмендесе, індет тез тұтанады. Contemporary Pediatrics келтірген бағалау бойынша, 2000–2024 жылдары қызылшаға қарсы екпе 59 млн-ға жуық адамды ажалдан алып қалған.
Ескертпелер мен қорытынды
Зерттеу модельдерге сүйенеді: тікелей статистика жоқ жерде авторлар көрсеткіштерді жанама деректер арқылы есептейді. Яғни мұндағы сандардың бәрі бағалау, науқастардың нақты саны емес. Жұмыс бес жасқа дейінгі балаларды сипаттайды, ересектер туралы онда қорытынды жоқ.
«Біздің зерттеу жоспарлы екпені қалпына келтіру үшін шұғыл шара керек екенін көрсетеді», — деді жұмыс авторларының бірі, Квинсленд университетінің өкілі Бенн Сарториус. Ата-аналар үшін практикалық қорытынды қарапайым: бала екпе күнтізбесі бойынша екі дозаны да алғанын тексеру керек. Ересектерге өз мәртебесін дәрігерден анықтаған жөн. Қазақстанда салынған екпе туралы мәлімет енді SMS арқылы келеді: Rizz.kz ДСМ таратылымды қалай бастағанын жазған.
Дереккөздер: Contemporary Pediatrics — Nature Medicine-дегі зерттеудің басты сандары, The BMJ — сырқаттанушылық пен өлім динамикасы
