Жүрек жеткіліксіздігімен ауыратындар саны екі есе өсті

1990–2023 жылдары әлемде жүрек жеткіліксіздігі бар адамдар саны 24,9 миллионнан 56 миллионға дейін — екі еседен астам өсті. Бұл бағаны Сиэтлдегі Вашингтон университетінен Кэтрин Джонсон басқаратын «Аурулардың жаһандық ауыртпалығы» (GBD) халықаралық жобасы берді. Талдау 204 ел мен аумақты қамтиды және JAMA Cardiology журналында жарияланды.

Жүрек жеткіліксіздігі — жүрек қанды айдап үлгермейтін жағдай: ентігу, ісіну, тез шаршау пайда болады. Бұл жеке ауру емес, басқа проблемалардың салдары, сондықтан авторлар 32 ықтимал себепті талдады. Деректер жүйелі шолулар мен медициналық статистикадан жиналды, ал жетіспейтін тұстары статистикалық модельдермен толықтырылды.

Басты сандар

• 2023 жылы жүрек жеткіліксіздігі бар 56 миллион адам: 28,9 миллион ер және 27,1 миллион әйел.
• Жасқа түзетілген жаңа жағдайлар 100 мың адамға шаққанда: ерлерде 718,6, әйелдерде 573.
• Жүректің ишемиялық ауруы — жүректі қоректендіретін тамырлардың тарылуы — жағдайлардың 33,7%-ына, жүректің гипертониялық ауруы 23,8%-ына себеп болады.
• Ауру мүгедектік салдарынан 5,33 миллион жыл салауатты өмірді алды; жаңа жағдайлардың шыңы — 70–74 жас.

Басқа себептердің қатарында — кардиомиопатиялар, яғни жүрек бұлшықетінің өз аурулары (7,9%), және көбіне темекі шегуден болатын өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (5,7%). Көрініс өңірге қатты тәуелді: Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда жүректің ревматикалық зақымдануы, ал Шығыс Еуропа мен Кариб өңірінде алкогольді шамадан тыс ішу елеулі рөл атқарады.

Бұл деректерді қалай түсіну керек

Зерттеу сипаттамалық: ол проблеманың ауқымы мен құрылымын көрсетеді, бірақ оның неге өсіп жатқанын дәлелдемейді. Бағалардың едәуір бөлігі, әсіресе медициналық статистикасы әлсіз елдер үшін, модельдеу арқылы алынған. Абсолюттік сандар ішінара планетада адам көбейіп, ұзағырақ өмір сүретіндіктен өседі — бұл әр адам үшін қауіп артты дегенді білдірмейді. Жарияланымда Қазақстан мен Орталық Азия бойынша жеке деректер жоқ.

Бұл саған не береді

Осы жұмыстың 2025 жылы ұсынылған алдын ала нәтижелерінде-ақ Джонсон мен оның тең авторы Г. Рот мынадай қорытындыға келген: «Жүрек жеткіліксіздігі себептерінің көбінің алдын белгілі өзгертуге болатын қауіп факторларына әсер ету арқылы алуға болады». 25–45 жастағы ер адам үшін бұл қарапайым нәрсе: бүгін алыс проблема болып көрінетін қан қысымы, холестерин, қандағы қант, темекі мен алкоголь жиырма-отыз жылдан кейін әлсіз жүрекке айналады. Қан қысымы мен холестеринді сан түрінде білген және жүйелі тексеріп тұрған жөн, ал олар жоғары болса — емді дәрігермен талқылау керек.

Дереккөздер: N+1 — JAMA Cardiology-дегі GBD 2023 зерттеуіне шолу, JAMA Cardiology — 1990–2023 жылдардағы жүрек жеткіліксіздігі ауыртпалығы туралы мақала, European Heart Journal — жүрек жеткіліксіздігі себептері туралы GBD 2023 алдын ала нәтижелері