Джим Келлер

Джим Келлер — процессор сәулетшілерінің ішіндегі ең танымалдарының бірі: SiliconANGLE оны жартылай өткізгіштер индустриясының аңызы деп атайды. 40 жыл ішінде ол он шақты компания ауыстырып, DEC, AMD, Apple, Tesla және Intel үшін чип жобалады. Қазір канадалық Tenstorrent стартабының бас директоры ретінде ЖИ-үдеткіштер нарығының бір бөлігін Nvidia-дан тартып алмақ. 2026 жылғы қазанда Tenstorrent $6,2 млрд бағамен $1,5 млрд тартты. Бұл — Келлердің ашық RISC-V сәулетіне тіккен бәсі ақталып жатқанының ең үлкен дәлелі.

Шыққан ортасы және білімі

Келлер 1958 немесе 1959 жылы Нью-Джерсиде туған, нақты күнін ашық дереккөздер көрсетпейді. Ол — отбасындағы алты баланың екіншісі. Әкесі General Electric-тің аэроғарыш бөлімшесінде инженер-механик болып істеді. Анасы үй шаруасымен айналысып, кейін психотерапевт болды.

1980 жылы Келлер Пенсильвания штаты университетін электротехника бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. Алғашқы жұмысы Harris Corporation-да болды, онда микропроцессорларға арналған платалармен айналысты.

DEC және алғашқы атақ (1982–1998)

1982 жылы Келлер Digital Equipment Corporation (DEC) компаниясына ауысып, онда 16 жыл істеді. Алдымен VAX 8800 мини-компьютерінің, кейін Alpha 21164 және 21264 процессорларының жұмысына қатысты. Процессор сәулетшісі ретіндегі беделі осы жобалардан басталды.

AMD, SiByte және Broadcom (1998–2004)

1998 жылы Келлер AMD-ге кетті. Онда Athlon (K7) процессорын шығаруға көмектесіп, K8 микросәулетінің жетекші сәулетшісі болды. Алғашқы Athlon 64 осы K8 негізінде шықты. Ол сондай-ақ x86-64 спецификациясының, яғни x86 командалар жүйесінің 64 биттік кеңейтімінің, және HyperTransport шинасының авторларының бірі.

1999 жылы-ақ ол AMD-ден SiByte-қа ауысып, гигабиттік желі интерфейстеріне арналған MIPS-процессорлар жобалады. 2000 жылғы қарашада SiByte-ты Broadcom сатып алды. Келлер 2004 жылға дейін оның бас сәулетшісі болды.

P.A. Semi және Apple (2004–2012)

2004 жылы Келлер энергия үнемдейтін процессорлар жасайтын шағын P.A. Semi компаниясында инженерия жөніндегі вице-президент болды. 2008 жылдың басында компанияны Apple сатып алды. Келлердің Apple ішіндегі командасы A4 және A5 кристалдағы жүйелерін жасады.

AMD-ге оралу және Zen (2012–2015)

2012 жылғы тамызда Келлер AMD-ге корпоративтік вице-президент және ядролардың бас сәулетшісі болып оралды. Ол K12 және Zen деген екі микросәулетті әзірлеуді басқарды. Компаниядан 2015 жылғы 18 қыркүйекте кетті.

Tesla: автопилотқа арналған чип (2016–2018)

2016 жылғы қаңтарда Келлер Tesla-ға автопилот жабдығы мен төмен вольтты электроника жөніндегі вице-президент болып келді. Крис Латтнер кеткен соң Autopilot бағдарламасына толық жауап берді. Басты міндеті — өздігінен жүретін көлікке арналған жеке ЖИ-чип жасау еді. 2017 жылғы желтоқсанда Илон Маск Tesla мұндай чип жасап жатқанын растады.

Келлердің Tesla-дағы соңғы күні 2018 жылғы 25 сәуір болды. Компания оны тағы да тек микропроцессорлармен айналыса алатын жерге кетіп жатыр деп түсіндірді. Командасын P.A. Semi мен Apple-дан бергі әріптесі Пит Бэннон басқарды, ал автопилоттың бағдарламалық бөлігіне Андрей Карпатый жауапты болды.

Intel (2018–2020)

2018 жылғы сәуірде Келлер Intel компаниясының аға вице-президенті болып, Silicon Engineering тобын басқарды. Екі жылдан кейін, 2020 жылғы 11 маусымда, бірден жұмыстан кетті. Intel мұны жеке себептермен түсіндіріп, Келлер тағы жарты жыл кеңесші болатынын хабарлады. Кейін баспасөзде оның кетуіне өндірістің көбін сыртқа беру туралы дау себеп болды деген нұсқа шықты.

Tenstorrent: инвестордан бас директорға дейін (2021–2023)

Tenstorrent 2016 жылы Торонтода құрылды, оны Любиша Баич басқарды. Келлер стартапқа бизнес-періште ретінде ертерек ақша салған. 2021 жылғы қаңтарда, Intel-ден кеткеніне дәл жарты жыл толғанда, компанияның президенті және техникалық директоры болды. «Software 2.0 — есептеуіш техникадағы инновацияның көптен бергі ең үлкен мүмкіндігі», — деді ол сол кезде. Сол 2021 жылы компания Fidelity бастаған C сериялы раундта $1 млрд бағамен $200 млн-нан астам ақша тартты.

2023 жылғы қаңтарда Келлер мен Баич орын ауыстырды: Келлер бас директор, Баич техникалық директор болды. Жаңа басшы биыл компания «талай адамды таңғалдырады» деп уәде берді. Сол жылы Келлер Сэм Зелуфпен бірге тағы бір компания — шағын сериялы чип өндірісіне арзан жабдық жасайтын Atomic Semi-ді құрды.

Nvidia-ға қарсы бәс (2023–2026)

Келлер тұсында Tenstorrent чип әзірлеушіден дайын жүйелер жеткізушіге айналды. Басты идеясы — ашықтық. Процессорлар лицензиялық төлем талап етпейтін еркін RISC-V сәулетінде жасалады, ал бағдарламалық қамтуды компания ашық жариялайды.

• 2023 жылы Tenstorrent жапондық Rapidus-пен оның зауытында шығаруға болатын чиптер жөнінде келісті.
• 2024 жылғы қарашада компания жапондық LSTC орталығымен бірге $50 млн-дық мемлекеттік келісімшарт алды: бес жылда 200-ге дейін жапон чип әзірлеушісін оқытады.
• 2024 жылғы желтоқсанда Tenstorrent D сериялы раундта $2,6 млрд-тан жоғары бағамен $693 млн тартты. Раундты Samsung Securities пен AFW Partners бастады, Hyundai мен Джефф Безостың Bezos Expeditions қоры қатысты. Келлер әр екі жыл сайын жаңа ЖИ-процессор шығаруға уәде берді.
• 2026 жылғы 19 қазанда компания $6,2 млрд бағамен $1,5 млрд-тық E сериялы раунд жариялады. Оны Trace Capital пен Innovation X бастады, Morgan Stanley, Fidelity, ARK Invest және T. Rowe Price ақша салды.

Келлер Tenstorrent-ті Nvidia-ға керісінше құрып жатқанын жасырмайды. 2025 жылы EE Times-қа берген сұхбатында ол Nvidia-ның NVLink байланыс технологиясы өзіне керек те емес, қызық та емес екенін айтты. Tenstorrent чиптерді кәдімгі Ethernet арқылы жалғайды және HBM орнына GDDR6 жадын қолданады.

Қазір (2026 жылғы қазан)

Tenstorrent өнімдері кез келген ауқымды қамтиды: кәдімгі PCIe слотына арналған Blackhole платалары, сұйықтықпен салқындатылатын TT-QuietBox үстел станциясы және суперкластерге біріктірілетін Galaxy серверлері. Galaxy-де Virtu Financial трейдинг компаниясы ЖИ-агенттерін іске қосады, ал Equinix бұл серверлерді өз дата-орталықтарының клиенттеріне ұсынады. «Біз бір сәулет құрдық және оны кез келген көлемде сатамыз», — дейді Келлер. E сериялы раундтың ақшасы серверлер шығаруға, RISC-V зерттеулеріне және жаңа қызметкерлер алуға жұмсалады. Компания түсімін жарияламайды.

Жеке өмірі

Келлердің әйелі — Бонни Питерсон. Оның ағасы — канадалық психолог әрі жазушы Джордан Питерсон, яғни белгілі публицист Келлерге қайынаға болып келеді. Инженер жеке өмірі туралы көпшілік алдында көп айтпайды.

Дереккөздер: Wikipedia — Джим Келлердің өмірбаяны, SEMICON Taiwan — ресми өмірбаяны, Electrek — Tesla-дан кетуі, HPCwire — Intel-ден кетуі, AIwire — Tenstorrent-ке келуі, SDxCentral — бас директор болып тағайындалуы, BetaKit — басшы ауысуы және C сериялы раунд, Reuters — Жапониямен келісімшарт, TechCrunch — D сериялы раунд, PC Games Hardware — Келлер Nvidia туралы, SiliconANGLE — E сериялы раунд