Брэд Уилкокс

Брэд Уилкокс — Америкадағы некенің ең батыл жақтаушысы және өз буынындағы ең танымал әрі ең даулы отбасы социологтарының бірі. 2026 жылғы 2 қазанда ол журналист Мария Баермен бірге Institute for Family Studies үшін талдау жариялады: 2000 жылдан бері 20–35 жастағы бақытсыз американдық жастар үлесі екі есе өсті — 11%-дан 23%-ға дейін. Ең бақытты болып екі топ қалып отыр: үйленгендер мен діндарлар. Уилкокс үшін бұл — «Get Married», яғни «Үйленіңдер» деген тура атаулы кітабын жазуға түрткі болған тезисінің тағы бір дәлелі. Сыншылары үшін — корреляцияны рецепт ретінде ұсынудың тағы бір мысалы. Вирджиниядан шыққан профессор, тоғыз баланың әкесі, консерваторлардың кеңесшісі және 2010 жылдардағы американ социологиясының ең шулы жанжалдарының бірінің қатысушысы — оның кім екенін және онымен неге соншалық қызу дауласатынын талдаймыз.

Шығу тегі және отбасы

Уильям Брэдфорд Уилкокс 1970 жылғы 21 тамызда дүниеге келген — бұл күнді Принстон университетінің мұрағатына сілтеме жасайтын беделді кітапханалық жазбалар көрсетеді. Туған жері ашық дереккөздерде аталмайды, ал балалық шағы туралы өзі аз әрі үнемі бір мағынада айтады: оны жалғызбасты анасы өсірген.

Бұл маңызды деталь. Жиырма жылдан астам уақыт бойы толық отбасындағы балалар орта есеппен жақсырақ өмір сүретінін дәлелдеп жүрген адамның өзі үйде әкесіз өскен. 2024 жылы Вирджиния университетінің жаңалықтар қызметіне берген сұхбатында ол мұны былай тұжырымдады: оны жалғызбасты ана тәрбиелеген және ол «көп жағынан жақсы адам болып шықты», оның ішінде «мистер Джефферсон университетінің» дипломын алды.

Білімі: Вирджиния және Принстон (1988–2001)

1988 жылы Уилкокс Вирджиния университетіне (UVA) Jefferson Scholars қорының стипендиаты ретінде түсті — бұл ең мықты талапкерлерге арналған атаулы бағдарлама. Саясаттану (government) бойынша оқып, 1992 жылы бакалавр дәрежесін үздік бітірді, ал оның бітіру жұмысы өз саласындағы ең үздік диплом ретінде Стивенсон сыйлығын алды.

Одан кейін — Принстон және социология. 1997 жылы магистратура (үздік), 2001 жылы докторантура. Ғылыми жетекшісі АҚШ-тағы дін мен қоғамды зерттейтін ең ірі ғалымдардың бірі Роберт Вутноу болды. Уилкокстың бүкіл мансабынан өтетін басты байланыс осыдан бастау алады: отбасы және сенім. Аспирант кезінде-ақ ол Американ социологиялық қауымдастығының дін социологиясы секциясынан екі рет марапат алды — үздік аспиранттық жұмыс (2000) және үздік мақала (2001) үшін.

Алғашқы қызметтері: Brookings, Принстон, Йель (1999–2002)

Оқу мен тұрақты жұмыстың арасында Уилкокс үш салмақты алаңнан өтті:

• 1999 — Вашингтонның ең ықпалды талдау орталықтарының бірі Брукинг институтындағы Civitas бағдарламасының стипендиаты;
• 2000–2001 — Принстондағы Балалардың әл-ауқатын зерттеу орталығының ғылыми қызметкері;
• 2001–2002 — Йельдегі Дінді тереңдетіп зерттеу институтының зерттеушісі.

Жиынтық айқын: саясат, балалар, дін. Келесі ширек ғасырда ол дәл осы үшбұрыштың ішінде жұмыс істейді.

Вирджиния және «жұмсақ патриархтар» (2002–2008)

2002 жылдың күзінде Уилкокс өзі оқыған университетке социология кафедрасының ассистент-профессоры болып оралды. 2004 жылы Чикаго университетінің баспасынан оның алғашқы кітабы шықты — «Soft Patriarchs, New Men: How Christianity Shapes Fathers and Husbands» («Жұмсақ патриархтар, жаңа ер адамдар: христиандық әкелер мен күйеулерді қалай қалыптастырады»).

Кітаптың тезисі мәдени соғыстың екі тарабы үшін де күтпеген болды. Үйдегі авторитарлар деп есептелетін евангелист ер адамдар Уилкокстың деректері бойынша «жұмсақ патриархтар» болып шықты: сөз жүзінде дәстүрлі иерархияны жақтайды, ал іс жүзінде әйелі мен балаларына зайырлы құрдастарына да, либералды протестант шіркеулерінің жамағатына да қарағанда эмоционалды түрде көбірек берілген. Ал соңғылары тұрмыста көбіне теңдікті таңдаған. Жалпы қорытынды: дін орта есеппен ер адамдарды отбасына мұқиятырақ етеді.

2008 жылы ол ассоциацияланған профессор атанды. Сол жылы оның аға әріптесі, неке зерттеушісі Стивен Нок қайтыс болды — Уилкокс онымен алты жыл қатар жұмыс істеген еді.

National Marriage Project және Witherspoon (2009–2013)

2009 жылы Вирджинияға National Marriage Project көшті — бұл зерттеу орталығын социолог Дэвид Попеноу 1997 жылы Ратгерс университетінде құрған. Оны Уилкокс басқарды және әлі күнге дейін басқарып келеді. Жобаның басты өнімі — американ некесінің жай-күйі туралы «The State of Our Unions» жыл сайынғы баяндамалары.

Осы кезеңдегі алғашқы зерттеулердің бірі Ұлы рецессияның отбасыларға қалай соққы бергені туралы. Уилкокс әріптестерімен бірге ақша мен жұмыстың бөлінуі некедегі бақытқа тікелей әсер ететінін көрсетті: мысалы, дағдарыс кезінде әйелдерінен аз жұмыс істеген жұмысшы табының ер адамдары бақытсыз неке туралы айтарлықтай жиі айтқан.

Сонымен қатар ол Принстондағы консервативті талдау орталығы Witherspoon Institute-тағы «Отбасы, неке және демократия» бағдарламасын басқарды. Бірнеше жылдан кейін дәл осы лауазым оның өмірбаянындағы басты жанжалдың көзіне айналады (толығырақ — төменде).

2013 жылы оның редакторлығымен немесе бірлескен авторлығымен бірден екі кітап шықты: ата-ана болудың биологиялық және әлеуметтік негіздері туралы «Gender and Parenthood» (Columbia University Press, психиатр Кэтлин Ковнер Клайнмен бірге) және туудың төмен деңгейінің себептері мен салдары туралы «Whither the Child?» (Эрик Кауфманнмен бірге).

IFS, AEI және «табыс реттілігі» (2013–2023)

2013 жылдан бастап Уилкокс Вашингтондағы екі құрылымда қатар жұмыс істейді: Institute for Family Studies (IFS) аға ғылыми қызметкері және АҚШ-тың басты консервативті think tank-терінің бірі American Enterprise Institute (AEI) шақырылған зерттеушісі. 2016 жылы ол Вирджинияда толық профессор атағын алды.

Оның осы жылдардағы ең танымал қоғамдық идеясы — «табыс реттілігі» (success sequence). Формула қарапайым: мектепті бітір, толық күнге жұмыс тап, үйлен — тек содан кейін ғана бала сүй. AEI мен IFS есептеуінше, осы қадамдарды дәл осы ретпен өткен миллениалдардың 97%-ы кедейлік шегінен жоғары өмір сүреді. Идея консервативті ортада соншалық танымал болғаны сонша, 2024 жылы Ютада оны 6–12-сынып оқушыларына оқыту ұсынылды.

Осы кезеңдегі басқа кітаптары:

• «Soul Mates» (Oxford University Press, 2016, Николас Вулфингермен бірге) — афроамерикалықтар мен латынамерикалықтар арасындағы дін, жыныстық қатынас, махаббат және неке туралы;
• «Unequal Family Lives» (Cambridge University Press, 2018, Наоми Кан, Джун Карбоун және Лори Дероузбен бірге редактор) — Еуропа мен Америкадағы отбасылық теңсіздік туралы.

Уилкокс тез арада ғылыми ғана емес, қоғамдық тұлғаға да айналды. Ол The Wall Street Journal, The New York Times, The Washington Post, The Atlantic және National Review басылымдарына мақалалар жазады, 2014 жылы Халықаралық отбасы жылының мерейтойына арналған БҰҰ жиынында сөз сөйледі, ал 2015 жылы Өкілдер палатасының кіші комитетінде табысы аз отбасылардың мәселелері бойынша айғақ берді. 2021 жылы ол Қарым-қатынас және неке бойынша ағарту ұлттық қауымдастығының Джозеф Эрнандес сыйлығын алды.

«Get Married» (2024)

2024 жылғы 13 ақпанда, Әулие Валентин күні қарсаңында, HarperCollins баспасынан Уилкоксты академиядан тыс жерде танымал еткен кітап шықты: «Get Married: Why Americans Must Defy the Elites, Forge Strong Families, and Save Civilization» («Үйленіңдер: американдықтар неге элиталарға қарсы тұрып, мықты отбасылар құрып, өркениетті құтқаруы керек»).

Атауы манифест сияқты естіледі, және бұл шынымен манифест. Басты ой: неке — байлықтың, табыстың және бақыттың ең күшті болжаушысы, ал Уилкокстың пікірінше, мәдени элиталар бұқараға некеге деген күмәнді таратады, бірақ өз өмірінде оны ұстанбайды. Дәлелдер — сандармен:

• діндар ерлі-зайыптылар некесін «өте бақытты» деп 15 пайыздық тармаққа жиірек атайды және 30%-ға сирек ажырасады;
• тіпті зайырлы үйленген американдықтар үйленбеген құрдастарына қарағанда өздерін «өте бақыттымын» деп екі есеге жуық жиі атайды;
• балалы азаматтық некедегі жұптар ерлі-зайыптыларға қарағанда шамамен екі есе жиі ажырасады;
• толық емес отбасынан шыққан бала колледжді шамамен екі есе сирек бітіреді, ал мұндай отбасылардан шыққан жігіттердің түрмеге түсу қаупі шамамен екі есе жоғары.

2023 жылдың тамызында-ақ қолжазбаны оқыған The New York Times колумнисі Дэвид Брукс кітапты «өмірлік маңызды» деп атап, Уилкокстың сөзін келтірді: неке сапасы — оның кездестірген өмірге қанағаттанудың «сөзсіз ең басты болжаушысы». Егер психологиядан шыққан некенің басты зерттеушісі Джон Готтман жұптардың қалай ұрсысып, қалай татуласатынын зерттесе, Уилкокс басқа жақтан — әлеуметтанулық және саяси тұрғыдан келеді: некені қалай сақтау керек емес, оны жалпы неге қию керегі туралы.

Жеке өмірі

Уилкокс өз отбасын дәлелінің бір бөлігіне айналдырып, ол туралы өзі айтады. Әйелі Даниэльмен ол Вирджиния университетінің төртінші курсында танысқан; 2024 жылға қарай олардың некесіне 28 жыл толды.

Олардың ата-ана болу тарихы ерекше. «Біз католиктерміз және жақсы католик отбасын құрғымыз келді», — деп түсіндірді ол 2025 жылы Washingtonian басылымына. Жұп биологиялық бала көре алмаймыз деп ойлап, бес бала асырап алды. 2009 жылы, рецессияның шыңында, әйелі күтпеген жерден егіздерге жүкті болды, кейін тағы екі бала дүниеге келді. Барлығы тоғыз бала. Уилкокс идиллия бейнелемейді: оның айтуынша, егіздердің дүниеге келуі олардың некесіндегі «ең төмен нүкте» болған.

Қызықты деректер

• Некені қорғаушы жалғызбасты ананың отбасында өскен — және мұны жасырмайды.
• 2010 жылы UVA студенттік газеті одан сұхбат алғанда, оның 10 жасқа толмаған жеті баласы болған, ал егіздерге жарты жасқа жуық еді.
• Оның ғылыми жетекшісі Роберт Вутноу — АҚШ-тағы ең танымал дін социологтарының бірі.
• 2023 жылдың қарашасында ол Бригам Янг университетінде «Mammon or Marriage?» («Мамона ма, неке ме?») деген баяндама жасады.
• 2023 жылы ол The Atlantic басылымында «жыныстардың саяси поляризациясы» және оның жастардың некеге тұру мүмкіндігіне әсері туралы жазды.
• Ол елдегі баласыздықты мәселе ретінде жиі айтатын вице-президент Джей Ди Вэнске кеңес берген. Бұл ретте көп балалылық үшін медаль беру сияқты идеяларды Уилкокс «кеңестік немесе неміс рухындағы оғаш» тәсілдер деп атайды және оның орнына балаларға салық шегерімдерін артық көреді.

Уилкокс төңірегіндегі даулар

Уилкокс — қоғамды екіге бөлетін тұлға, және оған қойылатын кінәларды үш топқа бөлуге болады.

Регнерус зерттеуі

2012 жылдың шілдесінде Social Science Research журналы Остиндегі Техас университетінің социологы Марк Регнерустың мақаласын жариялады. Оның қорытындысы бойынша, ата-анасы бір жынысты қарым-қатынаста болған ересек балалар бірқатар көрсеткіштер бойынша орта есеппен нашар өмір сүреді. Жұмыс бірден бір жынысты некеге қарсылардың дәлеліне — және сынның нысанасына айналды: ғалымдар әдіснамаға да, қаржыландыру көздеріне де назар аударды, 150-ден астам зерттеуші журналға сұрақтары бар хатқа қол қойды. Witherspoon Institute зерттеуге 695 мың доллар, Брэдли қоры 90 мың доллар бөлген. Социолог Даррен Шеркат жүргізген журналдың ішкі аудиті рецензиялау рецензенттердің «идеологиясы мен немқұрайлылығы» салдарынан сәтсіз болды деп қорытындылады. Ал Техас университетінің өзі ғылыми адалдықты бұзу бойынша тергеу жүргізуге негіз таппады.

Уилкокс бұл оқиғада бір мезгілде бірнеше рөлде болды. Ол зерттеуді қаржыландырған Witherspoon бағдарламасын басқарды және мақаланы жедел жариялаған Social Science Research журналының редакциялық алқасында болды; 2013 жылы оны мақаланың екі рецензентінің бірі деп атады. Өзі қатысуын кеңес беру сипатында деп сипаттады: Остиндегі алғашқы кеңеске қатысып, Регнерусқа деректердің дизайны мен түсіндірмесі бойынша кеңес берген. Бірақ The Austin Chronicle жазғандай, 2013 жылы жарияланған хат алмасу бұдан көбін көрсетті: 2010 жылдың қыркүйегінде Уилкокс Witherspoon атынан зерттеудің бюджеттік баптарын мақұлдаған. Бұл Регнерустың қор «ешқандай рөл атқармады» деген мәлімдемесіне де, Уилкокстың өз лауазымы «құрметті» сипатта болды деген сөзіне де қайшы келді.

«Табыс реттілігі» және себептілік

Уилкоксқа қойылатын басты ғылыми кінә — корреляция мен себепті шатастыру. Сыншылар, соның ішінде либертариандық Катон институтынан, «табыс реттілігі» бастапқы жағдайы жақсы адамдар онсыз да жүретін жолды ғана сипаттайды, қадамдардың ретінің өзі кедейліктен шығаратынын дәлелдемейді деп көрсетеді. Кедейлік, кемсітушілік және жұмыстан айырылу неке мен бала туралы шешімдерге әсер етеді, тек керісінше емес. Дәл осындай кінә «Get Married» кітабына да айтылады: бақытты әрі қамтамасыз етілген адамдар үйленуге бейім, сондықтан неке әл-ауқаттың себебі емес, оның белгісі болуы мүмкін. The New York Times колонкаларының бір авторы «көбірек неке» жақтаушылары таныстық нарығында әйелдер кездесетін шындықты — бүгінгі ер адамдардың жай-күйін ескермейді деп қарсы шықты.

Әділдік үшін айтсақ: 2026 жылғы 2 қазандағы талдауда Уилкокс пен Баер деректер себеп-салдарлық байланысты дәлелдемейтінін және «бақыттырақ адамдар жиірек үйленіп, шіркеуге жиірек баратын болуы мүмкін» екенін өздері ескертеді.

Зорлық-зомбылық туралы колонка

2014 жылдың маусымында The Washington Post Уилкокс пен заңгер Робин Фретвелл Уилсонның «Әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты тоқтатудың бір жолы? Көңілдес ұстауды қойып, тұрмысқа шығыңдар» деген тақырыптағы колонкасын жариялады. Тезис — тұрмыстағы әйелдер статистикалық тұрғыдан тұрмысқа шықпағандарға қарағанда қауіпсізірек. Сын толқыны басталды: мысалы, Slate авторларды зорлық-зомбылық құрбандарының тәжірибесін жалғызбасты әйелдерді ұялту үшін пайдаланды және іріктеуді себеппен шатастырды деп айыптады. Газет тақырыпты «…Үйленген әкелер» деп өзгертті.

Қазір не істеп жүр (2026 жылғы қазан)

Уилкокс — Вирджиниядағы социологияның университеттік профессоры (Jefferson Scholars қорының атаулы лауазымы), National Marriage Project директоры, IFS-те Future of Freedom Fellow және Get Married бастамасының жетекшісі, сондай-ақ AEI-дің резидент емес аға ғылыми қызметкері. Ол 56 жаста.

Оның бүгінгі күн тәртібі некеден кеңірек: туудың төмендеуі (2023 жылы АҚШ-та бір әйелге 1,6 бала), «еңбекке» емес, «отбасыға» бағытталған әлеуметтік саясат, балабақшаларға субсидиялардың орнына балаларға салық шегерімдері. Вашингтондағы консервативті әкімшілік тұсында бұл идеялар бұрынғыдан да қаттырақ естіледі.

General Social Survey деректері бойынша жасалған жаңа талдау оның әдісін де, осал тұсын да бір мезгілде жақсы көрсетеді. Сандар қатаң: 20–35 жастағылар арасында «онша бақытты емес» деп санайтындар үлесі 11%-дан 23%-ға өсті; үйленген және шіркеуге тұрақты баратындар арасында «өте бақыттылар» 50%, жалғызбасты әрі дінге қатысы жоқтар арасында — 16%; қазір жастардың 30%-ы ғана үйленген, 1970 жылдары бұл 58% болған; достарымен араласуға олар аптасына 12 сағаттың орнына 5 сағат жұмсайды. Түсіндірме, Уилкокста әдеттегідей, біржақты: жастарға тірі байланыстар жетіспейді, ал неке мен қауым оларды береді. Мұның қаншасы шындық, қаншасы іріктеу — бұл оның ширек ғасыр бойы жүргізіп келе жатқан дауы.

Дереккөздер: Wikipedia — W. Bradford Wilcox өмірбаяны, University of Virginia — Уилкокстың түйіндемесі (CV), National Marriage Project — өмірбаян, Institute for Family Studies — өмірбаян, IFS — «The Happiness Crash» талдауы (2026 жылғы 2 қазан), National Library of Israel — туған күні көрсетілген авторитетті жазба, UVA Today — «Get Married» кітабы туралы сұхбат (2024), Washingtonian — отбасы мен туу туралы сұхбат (2025), The Cavalier Daily — сұхбат (2010), University of Chicago Press — «Soft Patriarchs, New Men», Wikipedia — National Marriage Project, The Austin Chronicle — Регнерус зерттеуі бойынша құжаттар (2013), Wikipedia — New Family Structures Study, Cato Unbound — «табыс реттілігін» сынау (2018), The Salt Lake Tribune — Юта мектептеріндегі success sequence (2024), Slate — The Washington Post колонкасын сынау (2014), National Catholic Reporter — колонка тақырыбының өзгертілуі туралы (2014), David Brooks (The New York Times, қайта басылым) — «Get Married» кітабы туралы (2023), BYU Speeches — «Mammon or Marriage?» баяндамасы (2023), NPR — «A case for marriage» сұхбаты (2024)