AzerTelecom

AzerTelecom — әзербайжандық магистральдық интернет-оператор. Компания басқа операторларға халықаралық трафик, байланыс арналары мен өз желісі арқылы транзит сатады. Каспий түбімен тартылған алғашқы оптоталшықты кабельді дәл осы AzerTelecom «Қазақтелекоммен» бірге салды. Ұзындығы 380 шақырым желіні 2026 жылғы қазанда екі елдің президенттері іске қосты.

Компания қайдан шықты (2008)

AzerTelecom 2008 жылы құрылды. Алғашында ол Әзербайжанның тұрақты байланыс нарығында жұмыс істеді: халықаралық телефония, интернет, дерек пен дауыс тасымалы. Компанияның басым бөлігі Azerfon ұялы операторына тиесілі еді. 2017 жылы Turan басылымы акциялардың 95%-ы Azerfon-да екенін жазды. Қалған 2,5%-дан үлес мемлекеттік Aztelecom мен Баку телефон өндірістік бірлестігінде болды.

AzerTelecom-ның бөлшек абоненттері іс жүзінде жоқ. Оның клиенттері — сыртқы интернетке шығу керек басқа операторлар мен провайдерлер. Ресми сайтында компания өзін Әзербайжанды әлемдік желіге қосатын магистральдық провайдер деп сипаттайды. Turan 2017 жылғы дерекпен оның арналары Ресейге, Грузияға және Иранға шығатынын жазған.

Ірі холдингтің ішінде

Бүгін AzerTelecom Azerconnect Group құрамында. Бұл — 2013 жылы Бакуде құрылған телеком тобы. Ал Azerconnect Group NEQSOL Holding-ке тиесілі. Бұл халықаралық топты 1990-жылдардың басында әзербайжандық кәсіпкер Насиб Гасанов құрды. Байланыстан бөлек, холдингте мұнай-газ және өнеркәсіп активтері бар: Nobel Oil Group, Norm Cement, UMCC тау-кен химия компаниясы. Wikipedia дерегінше, телекомда оған Vodafone Ukraine, әзербайжандық Bakcell және грузиялық Caucasus Online тиесілі.

NEQSOL өз көлемін былай сипаттайды: 25 миллионнан астам клиент, 12 мыңнан астам қызметкер, 11 ел, Амстердам, Баку және Киевтегі штаб-пәтерлер. Осы құрылымда AzerTelecom бір бағытқа жауап береді — Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік желіге.

2017 жылы Turan сілтеме жасаған сарапшы компанияның ел интернет нарығындағы үлесін 30–35% деп бағалады. Оның айтуынша, бірнеше жыл бұрын бұл көрсеткіш шамамен 10% болған. Сол 2017 жылдың шілдесінде AzerTelecom-ды Фуад Аллахвердиев басқарды. Қазір бас директор — Ана Накашидзе. Ол компанияға 2018 жылы бас директордың орынбасары болып келді. Оған дейін Грузия телекомында 20 жылдан астам жұмыс істеді, байланыс реттеушісінде де болды.

«Цифрлық Жібек жолы» (2018–2020)

2018 жылы NEQSOL Holding Digital Silk Way — «Цифрлық Жібек жолы» жобасын жариялады. Ойы мынау: Еуропадан Орталық және Оңтүстік Азияға Грузия мен Әзербайжан арқылы транзиттік оптоталшық тарту. Жобаны AzerTelecom салып жатыр. Компанияның бағалауынша, жоба Орталық және Оңтүстік Азиядағы 1,8 миллиард адамның цифрлық қызметтерге қолжетімділігін жақсартуы керек. 2025 жылы NEQSOL бастаманың жалпы құнын «250 миллион доллардан асады» деді.

Алғашқы келісімдер шығыс бағытта болды. 2019 жылы AzerTelecom Әзербайжан мен Түрікменстан арасындағы оптоталшықты желі туралы келісті. 2020 жылы американдық Global Strategic Infrastructure Leadership Forum «Цифрлық Жібек жолын» Азиядағы ең үздік бес инфрақұрылым жобасының қатарына қосты. 2022 жылы жоба Дубайдағы Expo 2020 көрмесінде Әзербайжан павильонында көрсетілді.

Қазақстан бөлігі: меморандумнан зерттеуге дейін (2022–2025)

Маршруттың негізгі буыны — Каспий. Теңіз түбімен кабель болмаса, Қазақстан, Қытай және Орталық Азия трафигі әзербайжан желісіне тікелей жетпейді. 2022 жылғы қазанда Астанадағы «Цифрлық көпір» форумында AzerTelecom мен «Қазақтелеком» Транскаспий желісі бойынша стратегиялық серіктестік туралы меморандумға қол қойды.

2023 жылғы наурызда тараптар меморандумды ынтымақтастық келісіміне айналдырды. Ол кезде жоспар соңғы нұсқадан өзгеше еді. Capacity Media дерегінше, негізгі кабель Ақтаудан Сиязаньға дейін 340 шақырымнан астам жерге тартылуы керек болды. Шамамен 330 шақырымдық резервтік арна Құрық портынан Баку маңындағы Бузовнаға баруы тиіс еді. Құрылысты 2024 жылдың соңына дейін бітіру көзделді.

Мерзімге үлгермеді. Тек 2025 жылғы наурызда NEQSOL тендерлерді аяқтағанын және «Қазақтелекоммен» бірге құрылыстың бірінші кезеңін бастағанын хабарлады. Сол кезде маршрут та өзгерді: Сумгаит — Ақтау, теңіз түбімен 380 шақырым, өткізу қабілеті 400 Тбит/с-қа дейін. Interfax дерегінше, техникалық қадағалауды американдық Pioneer Consulting алды.

2025 жылғы тамызда теңіздегі зерттеу басталды. Әзербайжан тарапында Turkan кемесі жұмыс істеді, қазақстандық кеме Баутино портынан шықты. Жобаны Әзербайжан тарапынан AzerTelecom директорлар кеңесінің төрағасы Эмиль Масимов, Қазақстан тарапынан «Қазақтелеком» басқарма төрағасы Бағдат Мусин жүргізді.

Кабель төселді, желі іске қосылды (2026)

2026 жылғы тамызда сауытталған кабель Каспий түбіне төселді. Сонда Масимов AzerTag-қа басты техникалық қиындық мұндай инфрақұрылымның Каспий түбінде алғаш рет салынғаны екенін айтты. Қазақстан үкіметінің дерегінше, теңіздегі соңғы кезеңде кемеде AzerTelecom бас директоры Ана Накашидзе де болды.

2026 жылғы 15 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ильхам Әлиев Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісін іске қосты. Тоқаев маршрут туралы: «Бұл көлік дәлізі емес, жаңа бір нәрсе», — деді. Іске қосу туралы толығырақ — Каспий түбіндегі кабель туралы rizz.kz жаңалығында. Каспий бөлігінің нақты құнын, транзит тарифтерін және желінің үй интернетінің бағасына әсерін тараптар ашпады.

Басқа бағыттар: Армения

Каспий компания 2026 жылы ашқан жалғыз маршрут емес. Маусымда AzerTelecom мен Telecom Armenia Әзербайжан желісі арқылы Арменияға халықаралық интернет-трафик транзиті туралы келісімдерге қол қойды. Мерзімін, көлемін және қаржы шарттарын Report.az келтірмейді.

Қазақстанмен байланысы

• 2022 жылдан бері Ақтау — Сумгаит Транскаспий желісі бойынша «Қазақтелекомның» серіктесі.
• Осы желі арқылы Қазақстан, Орталық Азияның басқа елдері мен Қытай трафигі Еуропаға жаңа жолмен шығады — Әзербайжан, Грузия, Түркия және Болгария арқылы.
• Қазақстан билігі маршрут елге бұлттық сервистерді, дата-орталықтарды және ЖИ инфрақұрылымын тартады деп күтеді. 2023 жылдың өзінде «Қазақтелеком» жоба жаңа ЦОД-тарға және халықаралық ойыншылардың келуіне серпін беруі мүмкін деген.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

Транскаспий желісі іске қосылып, «Цифрлық Жібек жолының» бөлігі болды. AzerTag дерегінше, оның халықаралық өткізу қабілеті 400 Тбит/с-тан асады. Profit.kz жүйені Қара және Жерорта теңіздеріндегі су асты кабельдеріне қосуға болатынын жазады. Транзиттен бөлек, AzerTelecom көтерме интернет, ұялы желілерге арна, дата-орталық қызметтері мен DDoS шабуылдарынан қорғау сатады. Компания жеке қаржы есебін жарияламайды, сондықтан оның түсімі мен пайдасын ашық дерекпен бағалау мүмкін емес.

Дереккөздер: NEQSOL Holding — AzerTelecom профилі, Wikipedia — NEQSOL Holding, Wikipedia — Azerconnect Group, Turan — Фуад Аллахвердиевтің тағайындалуы және акционерлер, NEQSOL Holding — Ана Накашидзе, DCD — 2022 жылғы меморандум, Capacity Media — 2023 жылғы келісім және алғашқы маршрут, Business Wire — 2025 жылы құрылыстың басталуы, Interfax — теңіздегі зерттеулер, DCD — Каспий түбін зерттеу, AzerTag — кабель төсеудің аяқталуы, Казахстанская правда — кабель Қазақстан жағалауында, Profit.kz — желінің іске қосылуы, Informburo — желінің іске қосылуы, Report.az — Telecom Armenia-мен келісім