«Монца»

«Монца» — Миланнан алыс емес, Ломбардиядағы аттас қаланың футбол клубы. Ғасырдан астам уақыт ол төменгі лигаларда ойнап, екі рет банкроттықтан өтті, ал А сериясына алғаш рет тек 2022 жылы — Сильвио Берлускони мен Адриано Галлианидің тұсында шықты. Қазір клубқа америкалық Beckett Layne Ventures қоры иелік етеді. 2026 жылдың жазында «Монца» А сериясына оралды, ал 11 қазанда «Лациоға» 1:3 есебімен жеңілді.

Бастауы: Cappello Vecchio тратториясы

Клуб 1912 жылғы 1 қыркүйекте Cappello Vecchio тратториясында құрылды. Сол жерде екі жергілікті команда — Pro Italia мен Pro Monza бірікті. Алғашқы түстері көк пен ақ болды, ал қазіргі ақ-қызыл түстері командаға Biancorossi деген лақап ат берді. Жергілікті жанкүйерлер оны Брианца өңірінің атымен Brianzoli деп те атайды.

Келесі жүз жылда атауы бірнеше рет өзгерді. 1955 жылдан бастап команда «Симментал-Монца», кейін жай ғана «Кальчо Монца» деп аталды. Қазіргі AC Monza атауын клуб 2019 жылдан бері иеленеді.

1970–1990 жылдар: С сериясының королі

Тарихының басым бөлігін «Монца» В және С серияларында өткізді. 1970 жылдары оны «Брианцаның Боруссиясы» және «Миланның Челсиі» деп атағанымен, команда А сериясына көтерілмеді. Есесіне өз деңгейінде трофей жинады. С сериясының Италия Кубогын төрт рет — 1974, 1975, 1988 және 1991 жылдары ұтуы — әлі күнге дейін турнир рекорды. 1976 жылы «Монца» финалда ағылшын «Уимблдонын» 1:0 есебімен ұтып, Англия-Италия кубогын жеңіп алды.

1988 жылғы 28 тамызда «Бриантео» жаңа стадионы ашылды, 2020 жылдан бері ол U-Power Stadium деп аталады. Қазір ол 17 102 көрерменге арналған. 1992 жылдың жазында мұнда Майкл Джексон екі рет өнер көрсетті, әр концертке 25 мыңдай адам жиналды.

Клубтың белгілі ойыншыларының арасында қорғаушы Алессандро Костакурта, шабуылшы Пьерлуиджи Казираги, қақпашы Франческо Антониоли және француз Патрис Эвра бар. Әр жылдары команданы Нильс Лидхольм мен Луиджи Радиче жаттықтырды.

2004–2015: екі банкроттық

XXI ғасырда клуб екі рет жойылып кете жаздады. 2004 жылғы 18 наурызда сот «Монцаны» банкрот деп жариялады. Жазда оны кәсіпкер Джан Баттиста Беньини сатып алып, AC Monza Brianza 1912 деген атпен қайта іске қосты. 2009 жылы клубқа «Миланның» бұрынғы жартылай қорғаушысы Кларенс Зеедорфтың PaSport компаниясы иелік етті.

Екінші банкроттық 2015 жылғы 27 мамырда болды. Клубты Никола Коломбо сатып алып, итальян футболының ең төменгі деңгейінен SSD Monza 1912 ретінде қайта бастады.

2018–2022: Берлускони, Галлиани және А сериясы

2018 жылғы 28 қыркүйекте С сериясындағы «Монцаны» Берлускони әулетінің Fininvest компаниясы сатып алды. Bloomberg дерегінше, мәміле шамамен €3 млн тұрды. Басты басқарушы болып Монцада туған Адриано Галлиани келді. Ол клубқа алғаш рет 1975 жылы инвестор ретінде ақша салған, кейін көп жыл бойы «Миланда» Берлусконидің серігі болған. «Бұл — романтикалық қадам, Берлускони мен менің махаббатымның көрінісі. Мен үшін бұл — үйге оралу», — деді Галлиани. Ол С сериясынан А сериясына 2020 жылғы шілдеге дейін жетуге болатынын да айтты.

Мерзім екі жылға жылжыды. 2021/22 жылғы В сериясы плей-оффының финалында «Монца» «Пизаны» 2:1 және қосымша уақытта 4:3 есебімен ұтты. Плей-оффта бес голды Кристиан Гитчер соқты. Клуб 110 жылда алғаш рет А сериясына шықты.

2022–2025: элитадағы үш маусым

Бастама ауыр болды: алты турдан кейін команданың бір ғана ұпайы болды, сондықтан 2022 жылғы қыркүйекте клубты жоғарыға шығарған Джованни Строппа жұмыстан шығарылды. Оның орнына жастар командасының бапкері Раффаэле Палладино келді. Ең алғашқы матчында «Монца» «Ювентусты» 1:0 есебімен ұтты — бұл клубтың А сериясындағы алғашқы жеңісі еді. Бірінші маусымды команда 52 ұпаймен 11-орында, екіншісін 12-орында аяқтады.

2023 жылғы 12 маусымда Сильвио Берлускони қайтыс болды. Клуб Fininvest қолында қалды, бірақ А сериясындағы үшінші маусым сәтсіз өтті. Палладино 2024 жылдың жазында кетті, ал Алессандро Неста мен Сальваторе Боккеттидің тұсында «Монца» кестенің түбіне түсті. Боккетти 2025 жылғы ақпанда жеті матчта бір жеңістен кейін жұмыстан шығарылып, Неста қайтарылды. 2024/25 маусымының қорытындысы — соңғы, 20-орын, үш жеңіс және 18 ұпай.

2025: америкалықтарға сату

2025 жылғы 1 шілдеде Fininvest клубты Нью-Йорк штатындағы Beckett Layne Ventures қорына сату туралы келісті. Қор 2018 жылы құрылған, спорт пен медиаға маманданған. Оны Ogilvy & Mather жарнама агенттігінің цифрлық технологиялар жөніндегі бұрынғы директоры Брэндон Бергер басқарады. Тараптар соманы жария етпеді. Итальяндық БАҚ дерегінше, мәміле қарызды қоса алғанда €45 млн-дай бағаланды, Goal.it €30 млн деп жазды.

Сату екі кезеңмен өтті. 2025 жылғы 25 қыркүйекте қор акциялардың 80%-ын алды, ал 81 жастағы Галлиани клубта қалудан бас тартты. 29 қыркүйекте қордың серіктесі Лорен Крэмпси президент болды. 2026 жылғы мамырда Fininvest 30 маусымнан бастап капиталдан толық шығатынын жариялады.

Қазір не болып жатыр (2026 жылғы қазан)

2025/26 жылғы В сериясында «Монца» Паоло Бьянконың басшылығымен 76 ұпай жинап, үшінші орын алды, тікелей көтерілуді соңғы турда жіберіп алды. Плей-оффтың жартылай финалында команда «Юве Стабиядан» өтті, ал «Катандзаромен» финал екі матчтың қорытындысымен 2:2 есебімен аяқталды. «Монца» тұрақты чемпионаттағы жоғары орнының арқасында А сериясына шықты.

2026 жылғы 29 маусымда бас бапкер болып бұрын «Торино», «Рома» және «Аталантамен» жұмыс істеген хорват Иван Юрич тағайындалды. Бьянко «Пизаға» кетті.

11 қазанда алтыншы турда «Монца» «Олимпикода» «Лациоға» 1:3 есебімен жеңілді. Жалғыз голды екінші таймның басында Саба Гогличидзе соқты, ал қорғаушы Лоренцо Луккези бірінші таймда тікелей қызыл қағаз алды.

Дереккөздер: Wikipedia — AC Monza, Wikipedia (IT) — AC Monza, Wikipedia — Stadio Brianteo, Bloomberg — клубты Fininvest-тің сатып алуы, Inside World Football — Галлиани оралу туралы, AFP — Строппаның жұмыстан шығарылуы, Football Italia — Нестаның оралуы, Fininvest — сату туралы келісім, AFP — мәміле бағасы, AC Monza — BLV-ге өту, Fininvest — капиталдан шығу, beIN Sports — А сериясына оралу, Reuters — Юричтің тағайындалуы, Football Italia — «Лациомен» матч