Rivian

Rivian — Tesla-дан кейінгі ең шулы американдық автомобиль тарихы. Компанияны MIT-те диссертация қорғап үлгерген 26 жастағы инженер жалғыз өзі құрды. Он жыл бойы ол іс жүзінде ештеңе сатпады, ал 2021 жылғы қарашада биржаға шыққанда бірнеше күнге Volkswagen-нен қымбат болып шыға келді. Одан кейін акциялардың бірнеше есе құлауы, миллиардтаған шығын, кері шақырулар мен қысқартулар болды. Қазір Rivian ықшам R2 кроссоверіне және бағдарламалық толтырмаға бәс тігіп отыр — соның арқасында Volkswagen оған $5,8 млрд-қа дейін салуға келісті. 2026 жылғы III тоқсанда жеткізілім алдыңғы тоқсанмен салыстырғанда 58%-ға өсті — бұл қандай компания және жарыста шыдай ала ма, соны талдаймыз.

Шығу тегі: бір инженер және Флоридадағы өзен

Роберт Джозеф «Эр-Джей» Скаринджи 1983 жылғы қаңтарда Флоридада туып, Атлант жағалауындағы Мельбурнда өсті. Ол Ренсселер политехникалық институтын машина жасау мамандығы бойынша бітіріп, кейін MIT-те магистр дәрежесін және PhD алды, Sloan автомобиль зертханасында жұмыс істеді. 2009 жылғы маусымда, қорғаған жылы, Роклидж қаласында Mainstream Motors компаниясын тіркеп, біраз уақыт оның жалғыз қызметкері болды.

Компания Avera Automotive деп аталып, 2011 жылы Rivian Automotive болды. Атауы — негізін қалаушы жағасында өскен Флоридадағы Индиан-Ривер лагунасына байланысты сөз ойыны. Алғашқы жылдар концепция іздеуге кетті: әуелі спорттық купе болды, кейін Скаринджи жобаны белсенді демалысқа арналған электр пикаптар мен жол талғамайтын көліктерге бұрды — американдық сатып алушыларда ақша бар, ал электромобильдерде ол кезде бәсекелес жоқ сегмент.

$16 млн-дық зауыт және алпауыттардың ақшасы: 2017–2020

2017 жылғы қаңтарда Rivian Иллинойс штатындағы Нормал қаласындағы бұрынғы Mitsubishi зауытын небәрі $16 млн-ға сатып алды. Дайын цехтары бар алаң стартапты нөлден құрылыс салудан құтқарды — компания көліктерін әлі күнге осы зауытта құрастырады.

Одан кейін басқа стартаптар армандай ғана алатын ақша келді:

• 2019 жылғы ақпан — Amazon бастаған $700 млн раунд;
• 2019 жылғы сәуір — Ford-тан $500 млн, 2019 жылы автоалпауыт барлығы $1,2 млрд салды;
• 2019 жылғы қыркүйек — Cox Automotive-тен $350 млн;
• 2019 жылғы желтоқсан — T. Rowe Price бастаған $1,3 млрд раунд, ал 2021 жылғы қаңтарда сол инвестор $2,65 млрд раундты басқарды.

Ең бастысы Amazon-мен келісімшарт болды: 2019 жылғы қыркүйекте ритейлер жеткізуге арналған 100 мың EDV электр фургонын сатып алуға келісті. Amazon-ның эксклюзивтігі 2024 жылғы қаңтарда аяқталды, енді Rivian фургондарды басқа компанияларға да сата алады.

2021 жылғы IPO: түсімсіз-ақ Volkswagen-нен қымбат

Алғашқы R1T пикабы Нормалдағы конвейерден 2021 жылғы 28 қыркүйекте шықты, клиенттерге жеткізу күзде басталды. R1S жол талғамайтын көлігі сатып алушыларға желтоқсанда жетті. Ал осы оқиғалардың арасында жылдың басты IPO-сы болды.

Rivian Nasdaq биржасында акциясын $78-ден орналастырды — алғашқы $57–62 ауқымынан жоғары — және шамамен $11,9 млрд тартты, андеррайтерлер опционымен одан да көп. Сауда 2021 жылғы 10 қарашада басталып, бірінші күні акция $100,73-те жабылды. 16 қарашаға қарай капитализация $140 млрд-тан асты: CNN бағалауынша, түсімі нөлге жуық компания Tesla мен Toyota-дан кейінгі әлемдегі үшінші ең қымбат автоөндіруші болып, Volkswagen-ді басып озды.

Эйфория ұзаққа созылмады. 2021 жылдың соңында капитализация шамамен $93 млрд, 2022 жылдың соңында шамамен $16 млрд болды.

Модель қалай жұмыс істейді

Rivian көліктерін дилерсіз, тікелей — сайт, өз шоурумдары мен сервистері арқылы сатады. Модельдер желісі үш бағытқа құрылған:

• R1T және R1S — шытырман сапарларға арналған қымбат пикап пен жеті орындық жол талғамайтын көлік: толық жетек, төрт моторға дейін, жолсыз жерге арналған режимдер, кемпинг керек-жарақтары;
• EDV — коммерциялық фургондар, ең алдымен Amazon үшін;
• R2, R3 және R3X — жаппай сатылатын модельдер. Үшеуі де 2024 жылғы наурызда көрсетілді; R2 бір тәулікте 68 мыңнан астам алдын ала тапсырыс жинады.

Жеке бизнес — бағдарламалық қамтамасыз ету мен электроника. Volkswagen 2024 жылғы маусымда бірлескен кәсіпорын туралы дәл соларға бола жариялады. 2024 жылғы қарашада штаб-пәтері Пало-Альтода орналасқан Rivian and Volkswagen Group Technologies жұмысын бастады, ал неміс концернінің жалпы салымы $5,8 млрд-қа дейін өсті — несие, акциялар және кезеңдерді орындауға байланған транштар түрінде. Rivian үшін бұл тек ақша емес, мойындау да: Еуропаның ең ірі автоконцерні болашақ көліктерінің архитектурасын американдық стартаптан сатып алып отыр.

Тағы бір тірек — туристік бағыттар бойындағы 600 алаң мен 3500 жылдам зарядтау бекетіне арналған Rivian Adventure Network зарядтау желісі. 2023 жылғы маусымда компания Tesla стандарты NACS ажыратқышына көшті.

Сәтсіздіктер мен қиындықтар

Баға мен сенім: 2022

2022 жылғы 1 наурызда Rivian төрт моторлы R1T мен R1S нұсқаларының бағасын $12 мыңға көтерді, оның ішінде рәсімделіп қойған алдын ала тапсырыстарға да. Наразылық толқыны компанияны екі күннен кейін 1 наурызға дейін тапсырыс бергендерге ескі бағаны қайтаруға мәжбүр етті, ал Скаринджи компания клиенттердің сеніміне нұқсан келтіргенін ашық мойындады. Оқиға акционерлердің талап арызымен аяқталды, оны Rivian кінәсін мойындамай $250 млн-ға реттеді.

Өндіріс және кері шақырулар

Жеткізу мәселелеріне байланысты компания 2022 жылғы наурызда жылдық жоспарын 25 мың көлікке дейін қысқартты, әйтсе де оларсыз екі есе көп шығара алар едік деп мәлімдеді. 2022 жылғы қазанда бекітпелердің босауына байланысты шамамен 13 мың көлік, 2025 жылы алдыңғы бұрылыс шамдарының істемеуіне байланысты 31 711 R1S пен R1T кері шақырылды.

Қысқартулар және Джорджия

2024 жылғы ақпанда Rivian кеңсе қызметкерлерінің 10%-ын жұмыстан шығарып, наурызда құны $5 млрд болатын Джорджиядағы зауыт құрылысын тоқтата тұрды. Құрылыс АҚШ Энергетика министрлігі 2025 жылғы қаңтарда $6,6 млрд несие рәсімдегеннен кейін ғана жанданды. Тік құрылыстың басталуы 2026 жылға, бірінші желі 2028 жылға жоспарланған. 2025 жылғы қыркүйекте компания тағы шамамен 225 адамды қысқартып, 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап электромобильге берілетін $7500 федералдық салық шегерімінің жойылуы мен тарифтерді себеп етті.

Сатып алушы үшін бұл нені білдіреді

Rivian көліктерін ресми түрде тек Солтүстік Америкада сатады: 2027 жылы Еуропаға шығу жоспарлары R2 таныстырылымдарынан үнсіз жоғалып кетті. Қазақстанда ресми өкілдік, дилерлер мен сервис жоқ — көліктер пайда болса, жеке импортпен, кепілдіксіз және жөндеуі «өз тәуекеліңізбен» келеді. Қазақстандық автокөлік әуесқойы үшін Rivian әзірге индикатор ретінде қызық: R2 табысты болса, АҚШ-та Tesla-ның жаппай сегментте елеулі бәсекелесі пайда болады, ал Rivian технологиялары бірлескен кәсіпорын арқылы Volkswagen-нің болашақ көліктеріне — соның ішінде бізде сатылатындарына да — келеді.

Ақша

Rivian өсіп келеді, бірақ әлі де ақша жағып отыр. Ресми есептілік бойынша:

• 2022 жыл — түсім $1,66 млрд, таза шығын $6,75 млрд, 20 332 көлік жеткізілді;
• 2023 жыл — түсім $4,43 млрд, шығын $5,43 млрд, 50 122 көлік;
• 2024 жыл — түсім $4,97 млрд, шығын $4,75 млрд, 51 579 көлік;
• 2025 жыл — түсім $5,39 млрд, шығын $3,63 млрд, 42 247 көлік; алғаш рет жылдық жалпы пайда алынды — $144 млн.

CompaniesMarketCap деректері бойынша, 2026 жылғы қазанның басында Rivian-ның нарықтық капитализациясы шамамен $21,4 млрд болды — 2021 жылғы шыңнан жеті есе аз.

Кім басқарады

Эр-Джей Скаринджи — негізін қалаушы, CEO және IPO-дан бері директорлар кеңесінің төрағасы. Оған компанияның жалпы шағын үлесі, бірақ вето құқығы бар B класының барлық акциялары тиесілі. Forbes бағалауынша, 2021 жылғы сәуірде оның байлығы $3,4 млрд-қа жеткен, бірақ 2022 жылғы наурызға қарай акциялардың құлдырауымен бірге миллиардер мәртебесінен айырылды. Командада — қаржы директоры Клэр Макдоно (2026 жылғы 30 қазаннан бастап кетеді, оны уақытша қаржы жөніндегі вице-президент Дерек Малви алмастырады), бағдарламалық қамтамасыз ету жөніндегі басшы Вассим Бенсаид — ол Volkswagen-мен бірлескен кәсіпорынның тең төрағасы да, бас дизайнер Джефф Хаммуд. 2025 жылдың соңында Rivian-да бірлескен кәсіпорынмен бірге 15 232 адам жұмыс істеді.

Қызықты деректер

• R1T-тің «жабдыққа арналған туннелі» — артқы орындықтардың артындағы 12 және 120 вольттық розеткалары бар 328 литрлік көлденең бөлік; оған екі 1440 Вт индукциялық плитасы, жуғышы және 30 заттан тұратын ыдыс жиынтығы бар жылжымалы жорық асүйін салуға болады.
• Rivian дөңгелектердің әртүрлі айналуы есебінен орнында «танкше бұрылуды» патенттеді, бірақ 2023 жылғы маусымда бұл функцияны шығарудан бас тартты: ол жолдар мен жабындыны бүлдіруі мүмкін.
• 2023 жылы компания электромобильдерге арналған танымал ABRP маршрут жоспарлағышының әзірлеушісін сатып алды.
• Ford 2021 жылы Rivian акцияларынан қағаз жүзінде $8,3 млрд тапты, ал 2022 жылы пакеттің басым бөлігін шамамен $3 млрд-қа сатты — екі компанияның бірлескен электромобилі ақыры дүниеге келмеді.

Қазір не болып жатыр (2026)

R2 сериялық өндірісі Нормалда 2026 жылғы сәуірде басталды, алғашқы көліктер клиенттерге 10 маусымда жөнелтілді. Әзірге Launch пакеті бар қымбат R2 Performance нұсқасы ғана $57 990-ға сатылады, ал уәде етілген шамамен $45 мыңдық нұсқалар кейінірек шығады. III тоқсанда компания 19 751 көлік шығарып, 19 248-ін жеткізді және шілдеде көтерілген жылдық жоспарын — 65-тен 70 мыңға дейін — растады. Тоқсан бойынша толық қаржылық есебін Rivian 29 қазанда жариялайды. Салық шегерімі жойылғаннан кейін АҚШ-тағы электромобильдер үлесі төмендеген нарықта бұл — өсудің сирек мысалы, бірақ пайдалылыққа және Tesla ауқымына дейін компанияға әлі өте алыс.

Дереккөздер: Wikipedia — Rivian, Wikipedia — RJ Scaringe, Rivian — компания туралы, SEC — Rivian-ның 2025 жылғы жылдық есебі, SEC — 2026 жылғы III тоқсандағы өндіріс пен жеткізілім, Business Wire — 2025 жылдың қорытындысы, SEC — 2024 жылдың қорытындысы, TechCrunch — Rivian IPO-сы, TechCrunch — Amazon раунды, CNBC — Ford Rivian акцияларын сатты, CNBC — баға көтеруден бас тарту, TechCrunch — Джорджиядағы зауытқа несие, Wikipedia — Volkswagen-мен бірлескен кәсіпорын, Electrive — R2 жеткізілімінің басталуы, WardsAuto — қаржы директорының кетуі, CompaniesMarketCap — Rivian капитализациясы